Việt Nam có hệ thống hầm đặc biệt dài 14.200m nằm sâu trong lòng núi: 15 năm xây dựng với hơn 40.000 người tham gia, áp dụng các công nghệ tiên tiến, là công trình lớn nhất Đông Nam Á thế kỷ 20

Công trình ngầm dài hơn 14km bên trong lòng núi

Thủy điện Hòa Bình là một trong những công trình năng lượng quy mô lớn của Việt Nam, từng giữ vị trí nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất cả nước trước khi Thủy điện Sơn La đi vào hoạt động.

Điểm đặc biệt của công trình không chỉ nằm ở con đập đất đá cao 128m chắn ngang sông Đà, mà còn ở hệ thống nhà máy phát điện được xây dựng sâu trong lòng núi.

Theo các tài liệu kỹ thuật, tổ hợp công trình ngầm của Thủy điện Hòa Bình có tổng chiều dài khoảng 14,2km, bao gồm gian máy chính, khu vực máy biến áp, hệ thống hầm dẫn nước, hầm xả cùng các đường hầm kỹ thuật.

Riêng gian máy chính dài khoảng 280m, rộng 22m và cao 53m, nằm dưới đỉnh núi khoảng 190m. Bên trong là 8 tổ máy phát điện, mỗi tổ có công suất 240MW, đưa tổng công suất thiết kế ban đầu của nhà máy lên 1.920MW.

Thay vì bố trí thiết bị phát điện ngoài trời, các kỹ sư lựa chọn xây dựng nhà máy trong lòng núi nhằm tận dụng điều kiện địa hình, địa chất và tạo sự kết nối với hệ thống dẫn nước từ hồ chứa.

Khi vận hành, nước từ hồ Hòa Bình được dẫn qua các đường hầm và ống áp lực đến tua-bin, tạo lực quay để máy phát sản xuất điện. Nguồn điện sau đó được đưa qua hệ thống máy biến áp trước khi truyền tải lên lưới điện quốc gia.

Đáng chú ý, toàn bộ hệ thống hầm dẫn nước, hầm xả, thông gió và cáp điện được thiết kế liên kết với nhau, hình thành một tổ hợp kỹ thuật quy mô lớn dưới lòng đất.

Bên cạnh nhà máy ngầm, đập chính cũng là hạng mục có kết cấu phức tạp. Với chiều cao lớn nhất 128m, công trình sử dụng kết cấu đất đá hỗn hợp và hệ thống chống thấm được xử lý bằng phương pháp khoan phụt vữa xi măng.

Giải pháp này được nghiên cứu trên cơ sở kinh nghiệm xây dựng đập Aswan tại Ai Cập, góp phần bảo đảm khả năng chịu áp lực nước và độ ổn định của nền móng.

Sau 15 năm xây dựng, công suất tiếp tục được nâng lên 2.400MW

Thủy điện Hòa Bình chính thức khởi công ngày 6/11/1979, với sự hỗ trợ về kỹ thuật của Liên Xô. Quá trình xây dựng kéo dài 15 năm, huy động hơn 40.000 cán bộ, công nhân Việt Nam cùng khoảng 2.500 lượt chuyên gia Liên Xô. Đây là công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á trong thế kỷ 20 và có quy mô rất lớn, ứng dụng các thành tựu kỹ thuật tiên tiến lúc bấy giờ của Liên Xô.

Ngày 30/12/1988, tổ máy đầu tiên hòa lưới điện quốc gia. Các tổ máy tiếp theo lần lượt đi vào hoạt động, đến ngày 4/4/1994, tổ máy số 8 phát điện, hoàn thành việc lắp đặt toàn bộ công suất 1.920MW. Công trình được khánh thành vào ngày 20/12 cùng năm.

Theo Công ty Thủy điện Hòa Bình, sản lượng điện bình quân theo thiết kế của nhà máy đạt khoảng 8,6 tỷ kWh mỗi năm.

Không chỉ cung cấp nguồn điện lớn cho hệ thống quốc gia, hồ chứa Hòa Bình với diện tích khoảng 208km² và dung tích 9,45 tỷ m³ còn góp phần điều tiết lũ, cung cấp nước cho sản xuất và sinh hoạt tại khu vực hạ du.

Sau nhiều năm khai thác, nhà máy tiếp tục được đầu tư nâng công suất nhằm tăng khả năng cung ứng điện.

Tháng 12/2020, dự án Thủy điện Hòa Bình mở rộng được khởi công, với quy mô bổ sung hai tổ máy có tổng công suất 480MW.

Đến tháng 8 và tháng 11/2025, hai tổ máy mới lần lượt hòa lưới điện quốc gia, nâng tổng công suất của cụm Thủy điện Hòa Bình từ 1.920MW lên 2.400MW.

Việc mở rộng công suất không chỉ giúp tăng khả năng khai thác nguồn nước từ hồ chứa mà còn góp phần nâng cao năng lực cung ứng điện, đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng ngày càng lớn của nền kinh tế.