Xăng dầu sắp ‘mỗi nơi một giá’: Bộ Công Thương nói gì về quyền tự quyết của doanh nghiệp?

Doanh nghiệp tự quyết giá, Nhà nước giám sát bằng dữ liệu

Trả lời phóng viên tại Họp báo Bộ Công Thương quý III/2026 về những vấn đề đặt ra tại dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết điểm đáng chú ý là dự thảo trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp sẽ tự tính toán giá bán theo công thức do Nhà nước quy định và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩadoanh nghiệp có thể tùy ý tăng hoặc giảm giá. Một trong những công cụ giám sát được thiết kế là yêu cầu doanh nghiệp kê khai công thức tính giá, các yếu tố cấu thành giá và giải trình khi giá bán biến động.

Việc kê khai sẽ được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng và hoàn thiện để áp dụng trên cả nước. Hệ thống này dự kiến có chức năng cảnh báo những yếu tố bất thường, qua đó giúp Bộ Công Thương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường theo dõi diễn biến giá.

“Thương nhân nào có kê khai nhưng không giải trình được đầy đủ các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm giá sẽ là đối tượng được hệ thống cảnh báo để cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát”, bà Hiền cho hay.

Đáng chú ý, Nhà nước sẽ không tiếp tục điều hành giá xăng dầu theo chu kỳ hàng tuần như hiện nay. Doanh nghiệp sẽ căn cứ vào chi phí kinh doanh thực tế, các lô hàng mua bán thực tế và các yếu tố hình thành giá để quyết định mức giá bán. Khi thay đổi giá, doanh nghiệp vẫn phải kê khai với cơ quan quản lý.

Không phải “muốn tăng là tăng”

Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, việc doanh nghiệp được quyền quyết định giá không có nghĩa giá được thay đổi không có căn cứ.

Khi một trong các yếu tố hình thành giá thay đổi, chẳng hạn chi phí đầu vào, chi phí định mức hoặc các yếu tố liên quan, doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá. Trong đó, một số yếu tố chi phí định mức vẫn do Nhà nước quy định để doanh nghiệp đưa vào công thức tính.

Ngoài ra, khi Nhà nước sử dụng các công cụ bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào những yếu tố này trong quá trình xác định giá. Vấn đề đặt ra là nếu doanh nghiệp mua xăng dầu ở nhiều thời điểm, với nhiều mức giá khác nhau, sẽ xác định giá bán thế nào?

Bà Hiền cho rằng rất khó quy định cứng theo nguyên tắc “mua cao thì bán cao, mua thấp thì bán thấp”.

Bởi một doanh nghiệp có thể mua một lô hàng đưa về kho nhưng chưa bán hết, sau đó tiếp tục nhập lô hàng khác. Các lô hàng có thể được nhập chung, khiến việc xác định chính xác giá của từng lô để áp vào từng thời điểm bán là không đơn giản.

Do đó, hướng thiết kế của dự thảo là chuyển sang cơ chế giá có tính thị trường hơn, trong đó doanh nghiệp được chủ động quyết định nhưng đồng thời phải chịu trách nhiệm, bảo đảm minh bạch, bám sát tín hiệu thị trường và tuân thủ các quy định về cạnh tranh.

“Mục tiêu trong điều hành giá là giá bán của doanh nghiệp phải bám sát tín hiệu thị trường, đồng thời mục tiêu cao nhất là bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng”, bà Hiền nhấn mạnh.

“Ngưỡng cửa” 300.000 m³/tấn mỗi năm

Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo là nâng mức tổng nguồn tối thiểu đối với thương nhân đầu mối lên 300.000 m³/tấn mỗi năm. Theo bà Hiền, đây là yêu cầu xuất phát từ định hướng tái cơ cấu hệ thống thương nhân đầu mối và nâng cao năng lực của các doanh nghiệp tham gia thị trường.

Trước đây, hạn mức tổng nguồn tối thiểu được phân giao dựa trên mức thực hiện của từng doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo Bộ Công Thương, cách này chưa phản ánh đầy đủ năng lực của thương nhân đầu mối khi vẫn có doanh nghiệp thực hiện tổng nguồn ở mức rất thấp.

Trong khi đó, thương nhân đầu mối phải có đủ năng lực để bảo đảm cung ứng hàng hóa và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Hiện hơn một nửa số thương nhân đầu mối đã đạt mức tổng nguồn 300.000 m³/tấn mỗi năm. Tuy nhiên, Bộ Công Thương khẳng định chưa thể nói số doanh nghiệp còn lại sẽ bị loại ngay khi quy định được áp dụng.

Nếu muốn tiếp tục tham gia thị trường, doanh nghiệp phải đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng hệ thống phân phối để đáp ứng yêu cầu.

Hơn 10.500 thương nhân phân phối có thể chuyển mô hình

Một trong những lo ngại được đặt ra là khi thương nhân đầu mối được trao quyền quyết định giá, liệu doanh nghiệp bán lẻ có bị phụ thuộc hoặc bị chi phối về giá hay không?

Theo bà Hiền, thiết kế của dự thảo không chỉ trao quyền quyết định giá cho thương nhân đầu mối. Các thương nhân phân phối hoạt động độc lập cũng được quyết định giá.

Như vậy, thay vì chỉ có một chủ thể quyết định giá, thị trường sẽ hình thành sự cạnh tranh về giá giữa thương nhân đầu mối và các thương nhân độc lập.

Đáng chú ý, theo dự kiến, nếu doanh nghiệp thực hiện ngay theo quy định của nghị định và chuyển đổi mô hình, có thể có hơn 10.500 thương nhân phân phối chuyển đổi để hoạt động theo mô hình mới.

Việc giảm tầng trung gian từ ba tầng xuống còn hai tầng được kỳ vọng sẽ tạo thêm sự cạnh tranh trên thị trường.

“Khó có khả năng thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá bán”, bà Hiền nói, đồng thời cho rằng cạnh tranh vẫn có thể diễn ra ngay tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi các thương nhân phân phối hoạt động.

Tuy nhiên, để hạn chế nguy cơ doanh nghiệp bắt tay, thông đồng nâng giá, Bộ Công Thương cho biết dự thảo đã bổ sung quy định xử lý hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh.

Nguồn cung xăng dầu cuối năm cơ bản được bảo đảm

Trong bối cảnh tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, vấn đề nguồn cung xăng dầu cũng được Bộ Công Thương đặc biệt lưu ý. Theo bà Hiền, ngay khi chiến sự tại Trung Đông diễn ra, Bộ Công Thương đã chủ động xây dựng các phương án ứng phó. Hiện nguồn cung trong nước vẫn được bảo đảm, các doanh nghiệp tiếp tục bám sát tình hình thực hiện tổng nguồn.

Bên cạnh đó, tồn kho tại các nhà máy hiện đang ở mức cao, tạo dư địa để bảo đảm nguồn cung cho thị trường.

Về giá, Bộ Công Thương tiếp tục điều hành bám sát diễn biến giá thế giới, đồng thời linh hoạt sử dụng các công cụ điều hành. Chính phủ tiếp tục gia hạn các chính sách giảm thuế đối với xăng dầu để hỗ trợ giá; Quỹ Bình ổn giá xăng dầu cũng sẽ được sử dụng khi cần thiết.

“Từ nay đến cuối năm, Bộ Công Thương đã cân đối tổng nguồn và cơ bản sẽ đáp ứng đủ xăng dầu phục vụ sản xuất, kinh doanh. Giá xăng dầu tiếp tục được điều hành bám sát giá thế giới, đồng thời linh hoạt sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu khi cần thiết”, bà Hiền nhấn mạnh.