50.000 đồng đổi lấy lượt khám sớm: PGS.TS Bùi Thị An nói gì về ‘tấm vé’ trong bệnh viện?

Những thông tin được Báo Nông nghiệp và Môi trường phản ánh về tình trạng người bệnh ung thư phải chi 50.000–100.000 đồng để được khám sớm tại Khoa Xạ trị, Bệnh viện E những ngày qua đặt ra câu hỏi về sự công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Bùi Thị An, thành viên Hội đồng tư vấn giáo dục y tế, an sinh xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP Hà Nội, cho rằng điều đáng lo không nằm ở giá trị 50.000 hay 100.000 đồng, mà ở việc khoản tiền này, nếu có, có thể tạo ra sự ưu tiên không đúng quy định.

50.000 đồng có thể nhỏ, nhưng với bệnh nhân nghèo lại không nhỏ

Theo PGS.TS Bùi Thị An, người mắc bệnh ung thư thường đã ở trong tình trạng rất căng thẳng cả về vật chất lẫn tinh thần. Với những gia đình khó khăn, mỗi khoản chi phát sinh trong quá trình điều trị đều có thể trở thành gánh nặng.

“50.000 hay 100.000 đồng phải nói nếu giá trị đối với những người bậc trung lưu thì không lớn, nhưng đối với những gia đình nghèo khó thì vô cùng lớn”, bà nói.

Điều khiến bà đặc biệt lo ngại là nếu khoản tiền này lặp lại qua nhiều đợt điều trị, tổng chi phí sẽ không còn nhỏ. Đáng nói hơn, theo PGS.TS Bùi Thị An, tác động của câu chuyện không chỉ nằm ở tiền. Nếu người bệnh hình thành suy nghĩ rằng “phải có tiền mới được xạ trị”, “phải có tiền mới được vào trước”, điều đó sẽ tạo ra tâm lý bất an ngay trong môi trường vốn đòi hỏi sự công bằng và nhân văn.

“Bệnh đã hiểm nghèo, chỉ cần chậm 1 giây, 1 phút đôi khi cũng đã thành chuyện lớn rồi”, bà nhận định.

Từ đó, PGS.TS Bùi Thị An cho rằng Bộ Y tế cần rà soát, đánh giá khách quan để phân loại rõ những trường hợp vi phạm, đồng thời không đánh đồng toàn bộ đội ngũ y tế.

“Không đưa tiền thì phải chờ”: Tâm lý đáng lo hơn cả khoản tiền

Một vấn đề khác được đặt ra là tâm lý của người bệnh. Theo phản ánh trong phóng sự, có người cho biết họ đưa tiền vì cảm thấy “không đưa thì sẽ phải chờ”, thậm chí coi việc đưa tiền như một lệ mà mọi người đều thực hiện.

PGS.TS Bùi Thị An cho rằng cần nhìn nhận tâm lý này từ cả hai phía. Về khách quan, tình trạng quá tải bệnh nhân trong khi thiết bị chưa đáp ứng đủ có thể khiến người bệnh phải chờ đợi lâu. Đây có thể là một trong những yếu tố tạo điều kiện phát sinh tâm lý muốn được ưu tiên.

Nhưng về chủ quan, bà cho rằng tâm lý người bệnh có thể hình thành từ việc truyền miệng: ban đầu một số người thử đưa tiền, sau đó những người khác thấy “có tác dụng” và làm theo. Dần dần, người bệnh có thể đi đến suy nghĩ rằng nếu không làm như vậy thì không thể được giải quyết nhanh.

Đặc biệt với người mắc bệnh hiểm nghèo, tâm lý muốn cứu vãn sự sống có thể khiến họ chấp nhận những điều mà bình thường họ không muốn làm.

PGS.TS Bùi Thị An cũng đặt ra một câu hỏi đối với ngành y tế: cần xem xét toàn diện liệu điều kiện làm việc, thu nhập và áp lực nghề nghiệp của nhân viên y tế có phải là một trong những nguyên nhân hay không. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh không thể mặc nhiên dùng những yếu tố này để biện minh cho hành vi sai phạm.

“Có thể có những nhóm cố tình như thế, có những nhóm vô tình. Các đồng chí phải đánh giá một cách rất khách quan, rất tổng thể, một cách rất thực chất”, bà nói.

Quy định đã có, vấn đề là có được thực thi?

Theo PGS.TS Bùi Thị An, nhiều cơ sở y tế đã có quy định không nhận tiền, quà của người bệnh và không được vụ lợi từ người bệnh. Nhưng từ quy định đến thực tế là khoảng cách cần được kiểm chứng bằng công tác quản lý.

“Các đồng chí lãnh đạo ở các bệnh viện, các cơ sở có giám sát việc thực thi của các nhân viên của mình không?”, bà đặt vấn đề.

Theo bà, người đứng đầu cơ sở y tế phải biết nhân viên nào làm tốt, ai vi phạm để có biện pháp xử lý phù hợp. Không chỉ giám đốc bệnh viện mà các cấp quản lý ngành y tế cũng cần xem xét quy định có thực sự đi vào cuộc sống hay chỉ dừng lại ở những tấm biển được đặt trong bệnh viện.

PGS.TS Bùi Thị An cho rằng nếu chỉ có quy định nhưng thiếu kiểm tra, giám sát thì vẫn có thể xuất hiện khoảng cách giữa những gì được công bố và những gì xảy ra trên thực tế.

Liên quan vụ việc được báo chí phản ánh, theo thông tin tại chương trình, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đã có văn bản yêu cầu Bệnh viện E xác minh, làm rõ thông tin và xử lý nghiêm nếu xác định có sai phạm.

Bệnh viện E cũng được cho là đã chỉ đạo kiểm tra, xác minh toàn bộ nội dung vụ việc và xác định trách nhiệm của từng cá nhân. Theo chương trình, bệnh viện đã tạm đình chỉ nhóm cán bộ liên quan để làm rõ.

PGS.TS Bùi Thị An đánh giá cao phản ứng này, cho rằng việc cơ quan quản lý và bệnh viện nhanh chóng vào cuộc là thái độ cầu thị, có trách nhiệm trước người bệnh và xã hội. Tuy nhiên, theo bà, xử lý một vụ việc cụ thể chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải ngăn những hành vi tương tự tái diễn.

Đề xuất giám sát độc lập, tăng kiểm tra bất ngờ

Để phòng ngừa, PGS.TS Bùi Thị An cho rằng trách nhiệm đầu tiên thuộc về người đứng đầu các cơ sở y tế. Bà đề xuất lãnh đạo bệnh viện cần tăng kiểm tra thực tế, thậm chí có những hình thức kiểm tra bất ngờ để nắm được tình hình ở nơi mình quản lý thay vì chỉ dựa vào báo cáo.

Đáng chú ý, bà hoàn toàn đồng tình với việc xây dựng cơ chế giám sát độc lập trong bệnh viện. Theo bà, khi đã trao quyền cho một cá nhân hoặc bộ phận thì quyền lực đó phải đi kèm cơ chế giám sát. Nếu cấp dưới giám sát cấp trên hoặc các bộ phận trong cùng hệ thống giám sát lẫn nhau, tính khách quan có thể bị hạn chế.

Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Thị An lưu ý người được lựa chọn để giám sát cũng phải có chuyên môn, có tâm và đủ khách quan. Giám sát, theo bà, không chỉ nhằm phát hiện người sai mà còn phải tìm ra, bảo vệ và tôn vinh những người làm tốt, tránh tình trạng một số cá nhân làm ảnh hưởng đến hình ảnh của cả ngành y.

Bà cũng đề cập đến việc ứng dụng công nghệ, trong đó có camera tại những khu vực phù hợp, để hỗ trợ lãnh đạo bệnh viện kiểm tra và phát hiện bất thường.

Với PGS.TS Bùi Thị An, vấn đề cuối cùng không chỉ là một khoản tiền 50.000 hay 100.000 đồng, mà là niềm tin của người bệnh. Khi bước vào bệnh viện, đặc biệt trong tình trạng bệnh nặng, người bệnh đặt sức khỏe và hy vọng của mình vào thầy thuốc. Vì vậy, theo bà, người thầy thuốc phải giữ được niềm tin đó bằng chuyên môn, thái độ ân cần và cách ứng xử trong từng ngày điều trị.