73% sắt thép nhập khẩu Việt Nam xuất xứ từ Trung Quốc: Cú xoay trục năm 2026 có thể đưa Hòa Phát vào chu kỳ hưởng lợi hiếm có

Theo Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), nhập khẩu sản phẩm từ sắt thép vào Việt Nam tiếp tục tăng mạnh trong năm 2025. Riêng tháng 12/2025, kim ngạch nhập khẩu đạt 870,8 triệu USD, tăng 15,9% so với tháng trước và tăng tới 41,3% so với cùng kỳ năm 2024.

Tính chung cả năm, Việt Nam chi gần 8,31 tỷ USD để nhập khẩu nhóm hàng này, tăng 27,9% so với năm trước.

Cơ cấu thị trường nhập khẩu cho thấy sự phụ thuộc lớn vào Trung Quốc, với tỷ trọng lên tới 73% tổng kim ngạch. Trong năm 2025, nhập khẩu sản phẩm từ sắt thép từ Trung Quốc đạt hơn 6,06 tỷ USD, tăng 33,6% so với năm 2024.

Riêng tháng 12/2025, kim ngạch nhập khẩu từ thị trường này đạt 652,47 triệu USD, tăng 14,6% so với tháng 11 và tăng mạnh 51,6% so với cùng kỳ năm trước.

Ngoài Trung Quốc, Việt Nam còn nhập khẩu đáng kể từ Hàn Quốc với giá trị 744,19 triệu USD, chiếm 9% tổng kim ngạch, tăng 6,6% so với năm 2024; Nhật Bản đạt 451,3 triệu USD, chiếm 5,4%. Đáng chú ý, nhập khẩu từ EU tăng tới 35% so với năm 2024, đạt 242,67 triệu USD, chiếm 2,9% trong tổng kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này của cả nước; trong khi thị trường Đông Nam Á đạt 273,82 triệu USD, chiếm 11,4%.

Tuy nhiên, cán cân này có thể thay đổi từ năm 2026 khi Trung Quốc chính thức khôi phục cơ chế kiểm soát xuất khẩu thép sau hơn 15 năm nới lỏng.

Theo quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, hàng trăm dòng sản phẩm thép khi xuất khẩu phải xin giấy phép riêng cho từng lô, kèm hợp đồng thương mại và chứng nhận chất lượng. Động thái này được đánh giá sẽ khiến nguồn thép nhập khẩu từ Trung Quốc vào Việt Nam chậm lại trong ngắn hạn, qua đó thu hẹp khoảng cách giá giữa thép nội địa và thép nhập khẩu.

Trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng và nguồn cung giá rẻ bị siết lại, các doanh nghiệp sản xuất thép trong nước, đặc biệt là nhóm thượng nguồn, được kỳ vọng có thêm dư địa giữ giá bán và cải thiện biên lợi nhuận. Việc dự án Dung Quất 2 hoàn tất vào cuối năm 2025 cũng đưa tổng công suất thép thô của Việt Nam năm 2026 lên khoảng 25-26 triệu tấn, mức cao nhất từ trước đến nay.

Ở chiều cầu, thị trường nội địa tiếp tục đóng vai trò trụ cột tăng trưởng. Đầu tư công được dự báo là động lực then chốt khi vốn dành cho hạ tầng giai đoạn 2026-2030 dự kiến tăng mạnh, kéo nhu cầu thép xây dựng tăng khoảng 5–8%.

Bên cạnh đó, bất động sản dân dụng đang dần phục hồi khi nhiều dự án được tháo gỡ vướng mắc pháp lý và bước vào giai đoạn thi công. Dù vậy, doanh nghiệp thép vẫn phải đối mặt với các thách thức mới, đặc biệt là các tiêu chuẩn xanh toàn cầu như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU chính thức áp dụng từ năm 2026.

Trong bức tranh chung đó, triển vọng ngành thép Việt Nam được đánh giá tiếp tục phục hồi nhưng mức độ hưởng lợi không đồng đều. Hoạt động xuất khẩu vẫn chịu sức ép từ các biện pháp phòng vệ thương mại, trong khi thị trường nội địa trở thành điểm tựa chính. Lợi ích từ sự dịch chuyển này chủ yếu tập trung vào những doanh nghiệp có vị thế thượng nguồn và khả năng chủ động nguồn cung.

Trong đó, Tập đoàn Hòa Phát được nhiều tổ chức phân tích nhắc tới như một trường hợp tiêu biểu, khi hội tụ đồng thời lợi thế quy mô, vai trò chi phối ở phân khúc thép cuộn cán nóng (HRC) và thời điểm mở rộng công suất trùng với giai đoạn chính sách đang có xu hướng siết chặt hơn đối với thép nhập khẩu.

Khác với phần lớn doanh nghiệp thép nội địa tập trung ở khâu hạ nguồn, Hòa Phát là một trong số ít đơn vị sở hữu chuỗi sản xuất khép kín, trong đó HRC giữ vai trò trung tâm, vừa là sản phẩm đầu ra có giá trị cao, vừa là đầu vào của nhiều ngành công nghiệp như tôn mạ, ống thép, cơ khí và xây dựng công nghiệp.

Trong năm 2025, khi xuất khẩu thép gặp khó do các rào cản thương mại, tiêu thụ HRC trong nước lại tăng trưởng mạnh. Hòa Phát đã tận dụng tốt xu hướng này để mở rộng thị phần và từng bước thay thế nguồn cung nhập khẩu, qua đó duy trì sản lượng và cải thiện hiệu quả hoạt động nhờ giảm phụ thuộc vào thị trường bên ngoài.

Theo báo cáo cập nhật của VCBS, Hòa Phát được xem là doanh nghiệp hiếm hoi, thậm chí có thể là duy nhất, đứng trước triển vọng hưởng lợi rõ rệt từ những thay đổi chính sách trong năm 2026.

Tổ chức này kỳ vọng Bộ Công Thương sẽ xem xét áp thuế chống bán phá giá đối với thép cuộn cán nóng khổ lớn ngay trong quý I/2026, qua đó bịt hoàn toàn kẽ hở “lách” phòng vệ thương mại của thép nhập khẩu giá rẻ. Cùng với đó, việc Trung Quốc siết chặt quản lý hành chính đối với thép xuất khẩu theo “Thông báo 79” được đánh giá sẽ làm suy giảm đáng kể nguồn cung HRC giá thấp trong khu vực.

Dù lợi nhuận toàn ngành thép năm 2026 được dự báo cải thiện, mức độ hưởng lợi giữa các doanh nghiệp vẫn phân hóa mạnh. Nhóm doanh nghiệp hạ nguồn, đặc biệt là các đơn vị phụ thuộc lớn vào xuất khẩu, tiếp tục đối mặt với nhiều bất định. Ngược lại, các doanh nghiệp thượng nguồn có khả năng chi phối thị trường nội địa đang đứng trước cơ hội rõ ràng hơn.

Trong nhóm này, Hòa Phát nổi bật nhờ hội tụ lợi thế về quy mô, thời điểm mở rộng công suất và bối cảnh chính sách đang dịch chuyển theo hướng có lợi cho sản xuất trong nước, khiến năm 2026 được xem là giai đoạn hiếm hoi doanh nghiệp này có thể hưởng lợi đồng thời từ cả thị trường lẫn môi trường chính sách.