ADB cảnh báo lợi thế lao động giá rẻ của Việt Nam đang dần suy giảm, cần chuyển đổi mô hình phát triển

ADB: Việt Nam cần sớm chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất

Tại họp báo ngày 17/7, ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc Quốc gia của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, nhận định chất lượng tăng trưởng cần trở thành ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông, tăng trưởng không chỉ được đo bằng tốc độ GDP mà còn phải đi cùng phân phối thu nhập công bằng hơn, phát triển bao trùm, tăng trưởng xanh và khai thác các động lực kinh tế mới.

ADB cho biết trong nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế Việt Nam chủ yếu được thúc đẩy bởi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ những giới hạn khi cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, trong khi lợi thế về chi phí lao động thấp của Việt Nam dần suy giảm.

Theo ADB, FDI vẫn giữ vai trò quan trọng trong ngắn và trung hạn, nhưng về lâu dài Việt Nam cần chuyển trọng tâm sang nâng cao năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng. Điều này đòi hỏi đầu tư mạnh hơn vào nguồn nhân lực chất lượng cao, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Lãnh đạo ADB cũng nhấn mạnh khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) mới là nền tảng tạo sức sống cho nền kinh tế khi đóng góp lớn vào việc làm và tăng trưởng. Do đó, bên cạnh thu hút FDI, Việt Nam cần tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Shantanu Chakraborty, việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại Đà Nẵng và trung tâm tài chính tại TP.HCM là những bước đi đúng hướng để thu hút nguồn vốn dài hạn phục vụ phát triển.

Cải cách thể chế và phát triển thị trường vốn

Ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, cho rằng dù kinh tế Việt Nam tăng trưởng tích cực trong nửa đầu năm 2026, nền kinh tế vẫn đối mặt nhiều rủi ro từ bên ngoài.

Với độ mở kinh tế tương đương khoảng 170% GDP, những biến động về thương mại, thuế quan, tỷ giá, giá năng lượng hay nhu cầu từ các thị trường xuất khẩu lớn đều có thể tác động đáng kể đến tăng trưởng.

ADB cũng lưu ý nhập khẩu hiện tăng nhanh hơn xuất khẩu. Điều này phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất nhưng đồng thời cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào máy móc, nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu. Vì vậy, Việt Nam cần phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị được tạo ra trong nước.

Về điều hành vĩ mô, ADB cho biết lạm phát bình quân và lạm phát cơ bản trong 6 tháng đầu năm đều trên 4%, khiến dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ không còn nhiều. Theo đó, chính sách tiền tệ cần tiếp tục linh hoạt nhưng thận trọng, ưu tiên tín dụng cho lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các ngành có năng suất cao.

Trong bối cảnh này, ADB cho rằng chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ đạo hơn thông qua việc tăng đầu tư vào hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, lưới điện và hạ tầng số để tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Đối với việc mở rộng tín dụng, ông Shantanu Chakraborty nhận định đây là công cụ điều hành phổ biến tại nhiều quốc gia có nền tảng tiền gửi ổn định. Tuy nhiên, về lâu dài, Việt Nam cần phát triển mạnh thị trường vốn nhằm cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn, giảm sự phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng.

Muốn tránh bẫy thu nhập trung bình phải nâng năng suất

Theo ADB, để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm tới, Việt Nam cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động, tín dụng và FDI sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và khu vực kinh tế tư nhân trong nước.

Đồng thời, chính sách thu hút FDI cũng cần chuyển từ ưu tiên quy mô vốn sang lựa chọn các dự án có khả năng chuyển giao công nghệ, tạo giá trị gia tăng cao và thúc đẩy doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

ADB nhấn mạnh cải cách thể chế tiếp tục là yếu tố quyết định để duy trì tăng trưởng dài hạn. Theo đó, doanh nghiệp cần một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, có tính dự báo cao, giảm chi phí tuân thủ và thuận lợi hơn trong tiếp cận đất đai, vốn, năng lượng, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đề cập mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao, ông Bùi Minh Giáp cho rằng muốn tránh rơi vào "bẫy thu nhập trung bình", Việt Nam cần đẩy mạnh đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và phát triển các ngành công nghệ mới như AI và công nghệ lõi.

ADB cũng ủng hộ chủ trương điều chuyển hoặc cắt giảm vốn đối với các dự án đầu tư công chậm giải ngân nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Theo các chuyên gia ADB, cùng với việc đa dạng hóa các kênh huy động vốn, phát triển thị trường vốn minh bạch và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của hệ thống ngân hàng sẽ giúp giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong những năm tới.