Bộ trưởng Bộ Tài chính: Không phải thiếu chính sách, doanh nghiệp đang "kẹt" ở khâu thực thi

Trình bày báo cáo trung tâm tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp sáng 18/7, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết qua tổng hợp ý kiến từ doanh nghiệp, hiệp hội và kết quả rà soát của các bộ, ngành, những khó khăn hiện nay có thể khái quát thành 6 nhóm vấn đề lớn.

Đứng đầu là những vướng mắc về thể chế và tổ chức thực hiện. Theo Bộ trưởng, nhiều quy định pháp luật vẫn còn chồng chéo, thiếu đồng bộ; việc ban hành văn bản hướng dẫn ở một số lĩnh vực còn chậm, trong khi cách hiểu và thực thi giữa các địa phương chưa thống nhất.

Dù thủ tục hành chính đã được cải cách, tình trạng phân tán, thiếu liên thông vẫn tồn tại. Chuyển đổi số chưa đồng bộ khiến doanh nghiệp phải khai báo nhiều lần, thậm chí vẫn phải nộp hồ sơ giấy đối với một số thủ tục. Đáng chú ý, ở một số nơi vẫn còn tâm lý né tránh, sợ trách nhiệm, đùn đẩy công việc, làm chậm tiến độ dự án và hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nhóm khó khăn thứ hai là khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển. Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp nhiều trở ngại trong tiếp cận tín dụng, đất đai và các nguồn vốn trung, dài hạn. Những vướng mắc liên quan đến xác định giá đất, giải phóng mặt bằng và nghĩa vụ tài chính tiếp tục làm tăng chi phí, kéo dài thời gian đầu tư.

Bên cạnh đó, chi phí sản xuất kinh doanh vẫn ở mức cao khi giá nguyên liệu, năng lượng, logistics, vốn và lao động chưa giảm đáng kể. Các tiêu chuẩn mới về phát triển xanh, ESG, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội cũng khiến chi phí tuân thủ gia tăng. Việc chậm hoàn thuế, giải ngân và thanh toán tiếp tục tạo áp lực lên dòng tiền của doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, doanh nghiệp còn phải đối mặt với những thách thức từ xu hướng bảo hộ thương mại, các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu giảm phát thải và cơ chế điều chỉnh carbon của nhiều thị trường xuất khẩu. Trong khi đó, thị trường trong nước và chuỗi cung ứng nội địa vẫn chưa thực sự phát huy vai trò là bệ đỡ cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, cơ chế khuyến khích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ chưa đủ mạnh, liên kết giữa doanh nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu còn hạn chế. Nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân lực số và lao động kỹ thuật, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Một hạn chế khác được Bộ trưởng chỉ ra là mối liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI còn lỏng lẻo. Hoạt động chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng trong nước và hình thành chuỗi giá trị nội địa còn nhiều hạn chế, làm giảm hiệu quả lan tỏa của các nguồn lực.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, phần lớn những khó khăn trên không xuất phát từ việc thiếu chủ trương hay chính sách, mà chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Vì vậy, trọng tâm thời gian tới là tháo gỡ các điểm nghẽn thực thi với tinh thần quyết liệt, thực chất và đồng bộ hơn.

Để khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp, Bộ Tài chính đề xuất nhiều nhóm giải pháp trọng tâm như tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số theo nguyên tắc doanh nghiệp chỉ phải cung cấp thông tin một lần.

Bộ cũng kiến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý cho các hình thức cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu và đơn hàng; mở rộng tài sản bảo đảm; phát triển thị trường vốn, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và tài trợ chuỗi cung ứng.

Song song đó là tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, xử lý các dự án chậm tiến độ, đẩy nhanh đầu tư hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng và hạ tầng số; giảm chi phí logistics, chi phí tuân thủ; hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, ESG và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Đối với từng khu vực doanh nghiệp, Bộ Tài chính đề xuất doanh nghiệp nhà nước tập trung vào các ngành nền tảng và công nghiệp chiến lược; tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tiếp cận bình đẳng các nguồn lực; đồng thời chuyển trọng tâm thu hút FDI từ số lượng sang chất lượng, ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và có cam kết chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng Việt Nam.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh cần hình thành cơ chế liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI trong các lĩnh vực có sức lan tỏa lớn như năng lượng, logistics, công nghiệp hỗ trợ, chế biến chế tạo, hạ tầng số và chuyển đổi xanh, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế.