Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu giảm 30% số dự án đầu tư công, dồn vốn cho công trình trọng điểm

Giảm ít nhất 30% số dự án đầu tư công

Chiều 23/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), các dự án luật thuế và Luật Đấu thầu (sửa đổi), Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư công, siết chặt kỷ luật ngân sách và khắc phục tình trạng phân bổ nguồn lực dàn trải.

Theo Thủ tướng, một yêu cầu quan trọng tại Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2 là phải hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội đối với đầu tư công. Muốn giảm hệ số ICOR, bên cạnh đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn quy trình triển khai, cần giảm số lượng dự án để tập trung nguồn lực.

Thủ tướng cho biết, nhiệm kỳ vừa qua, cả nước có khoảng 5.000 dự án đầu tư công, giảm mạnh so với các nhiệm kỳ trước. Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ này, số dự án phải tiếp tục giảm tối thiểu 30%.

Nguồn lực cần được tập trung cho các dự án có tác động lan tỏa, góp phần giảm nghèo, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số và vùng khó khăn; bảo đảm quốc phòng, an ninh, đồng thời ưu tiên các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục và văn hóa.

Thủ tướng nhấn mạnh, hiệu quả đầu tư không chỉ được đánh giá bằng lợi ích kinh tế mà phải bao quát tác động xã hội, khả năng nâng cao năng lực hạ tầng, cải thiện đời sống và bảo đảm an sinh cho người dân. Việc đánh giá cần thực hiện trong toàn bộ vòng đời dự án, từ lập, thẩm định, phê duyệt đến triển khai, vận hành và khai thác sau đầu tư.

Dự thảo luật cũng làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, các bộ, ngành, đơn vị dự toán ngân sách, chủ chương trình và chủ đầu tư trong đánh giá, phân bổ và sử dụng vốn đầu tư công.

Ngân sách Trung ương phải giữ vai trò chủ đạo

Đề cập dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Thủ tướng cho rằng việc hợp nhất các quy định liên quan đến đầu tư công và ngân sách nhà nước là cần thiết để khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn.

Một yêu cầu trọng tâm là bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, đồng thời kế thừa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa Trung ương và địa phương.

Thủ tướng cho biết, Chính phủ quyết tâm trong năm nay nâng tỷ trọng thu của ngân sách Trung ương, tạo nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ chi trong lĩnh vực then chốt và hỗ trợ địa phương đầu tư các công trình trọng điểm. Ngay cả những địa phương đã tự cân đối được ngân sách vẫn cần được Trung ương hỗ trợ đầu tư các công trình quan trọng.

“Nếu không đảm bảo được vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương thì Chính phủ và Quốc hội không thể điều hành được những mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Đối với chính quyền địa phương hai cấp, Thủ tướng yêu cầu phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm giải trình; chấm dứt tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không bảo đảm điều kiện thực hiện. Cấp xã cần được phân bổ ngân sách, giữ lại nguồn thu phù hợp để đủ điều kiện vận hành và phục vụ người dân.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu siết chặt kỷ luật tài chính, quy định cụ thể việc chuyển nguồn ngân sách hằng năm, tăng cường công khai, minh bạch.

Đầu tư hạ tầng số phải tránh lãng phí

Với lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, Thủ tướng lưu ý việc đầu tư cho công nghệ sản phẩm chiến lược, hạ tầng số và số hóa đòi hỏi thẩm định kỹ lưỡng, có thiết kế tổng thể và bảo đảm tính đồng bộ.

Bên cạnh cơ quan chịu trách nhiệm về tài chính, cần xác định rõ trách nhiệm thẩm định chuyên môn của Bộ Khoa học và Công nghệ, đồng thời huy động chuyên gia tham gia đánh giá. Nếu không chuẩn bị chắc chắn, việc đầu tư hạ tầng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số có thể gây lãng phí.

Dự thảo luật cũng hướng tới đơn giản hóa thủ tục, tích hợp quy trình lập, phân bổ vốn đầu tư phát triển và vốn chi thường xuyên trong kế hoạch tài chính 5 năm, dự toán hằng năm.

Đối với các dự án nhóm C có quy mô nhỏ, thời gian đầu tư ngắn, dự thảo đề xuất không thực hiện riêng bước phê duyệt chủ trương đầu tư. Trong khi đó, các dự án nhóm A, nhóm B, nhất là dự án quan trọng quốc gia, quy mô vốn lớn và thời gian thực hiện dài, vẫn cần bước phê duyệt này.

Thủ tướng nhấn mạnh, đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với bảo đảm hiệu quả và mục tiêu đầu tư.

Đấu thầu phải kiểm soát chi phí, ngăn tiêu cực

Đối với Luật Đấu thầu (sửa đổi), Thủ tướng cho rằng cần phân định rõ hoạt động áp dụng Luật Đấu thầu và hoạt động thực hiện theo pháp luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực y tế, khoa học công nghệ và năng lượng.

Dự thảo hướng tới trao quyền cho chủ đầu tư đi đôi với nâng cao trách nhiệm trong quyết định đấu thầu, mua sắm; đồng thời hoàn thiện quy định về hành vi bị cấm và xử lý vi phạm.

Thủ tướng yêu cầu rà soát cơ chế mua sắm trong tình huống khẩn cấp, nhất là tại bệnh viện và cơ sở y tế, nhằm giảm khâu trung gian, tiết kiệm chi phí nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch, ngăn chặn móc ngoặc và tiêu cực.

Đáng chú ý, Thủ tướng nêu thực tế mức tiết kiệm kinh phí qua đấu thầu thường thấp, trong khi chỉ định thầu có thể giảm ngay 5-10% giá gói thầu và thực hiện nhanh, bảo đảm tiến độ.

Tuy nhiên, theo Thủ tướng, kết quả cuối cùng phụ thuộc lớn vào trách nhiệm và sự trung thực của người tổ chức thực hiện. Ngay cả đấu thầu quốc tế cũng có thể xảy ra sai phạm nếu người thực hiện thiếu khách quan, không vì lợi ích chung.

Vì vậy, dự thảo luật cần chú trọng cơ chế hậu kiểm, đánh giá theo kết quả cuối cùng, cả về chất lượng và hiệu quả kinh tế. Dù lựa chọn hình thức nào, mục tiêu vẫn là bảo đảm gói thầu đáp ứng yêu cầu, kiểm soát chi phí và mang lại lợi ích thực chất.