Cắt gần 800 điều kiện kinh doanh: Doanh nghiệp sắp được 'cởi trói' hàng loạt?

Theo thông tin từ Văn phòng Chủ tịch nước, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư vừa được Quốc hội khóa XVI thông qua đã cắt giảm 62 ngành, nghề và sửa đổi, bổ sung 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Theo Bộ Tài chính, những thay đổi này dự kiến giúp cắt giảm khoảng 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính. Chi phí tuân thủ của doanh nghiệp được kỳ vọng giảm khoảng 175 tỷ đồng mỗi năm, trong khi thời gian tuân thủ giảm khoảng 7.500 giờ mỗi năm.

Luật mới tập trung loại bỏ những ngành, nghề không còn thực sự cần thiết phải áp dụng điều kiện kinh doanh; những lĩnh vực có thể chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn nghề nghiệp hoặc cơ chế hậu kiểm. Các điều kiện không rõ ràng, tương tự nhau, đã được kiểm soát bằng cơ chế khác hoặc không còn phù hợp cũng thuộc diện được rà soát, cắt giảm.

Luật sửa đổi Luật Đầu tư có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Riêng quy định cấm kinh doanh khí N2O, thường được gọi là “bóng cười”, nhằm mục đích sử dụng cho con người qua đường hô hấp sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.

Trước đó, Nghị quyết số 66.17/2026 đã giảm số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện từ 198 xuống còn 142 ngành, nghề, áp dụng từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 28/2/2027. Sau khi Luật sửa đổi Luật Đầu tư được thông qua, danh mục này tiếp tục được điều chỉnh xuống còn 137 ngành, nghề. Giảm chi phí, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường

TS Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TPHCM, cho rằng việc cắt giảm thủ tục hành chính là cần thiết trong bối cảnh chi phí xin giấy phép và chi phí cơ hội vẫn là những rào cản đối với hoạt động kinh doanh.

Theo ông, trên thực tế có những trường hợp nhà đầu tư phải chờ đợi giấy phép quá lâu, khiến cơ hội kinh doanh qua đi và cuối cùng phải từ bỏ ý định đầu tư. Việc đơn giản hóa thủ tục sẽ giúp nhà đầu tư thuận lợi hơn, thúc đẩy cạnh tranh và qua đó tăng sức hấp dẫn đối với cả dòng vốn trong nước lẫn nước ngoài.

Không chỉ giảm chi phí trực tiếp, việc rút ngắn quy trình còn giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí cơ hội. Thay vì mất nhiều thời gian hoàn tất giấy phép, doanh nghiệp có thể sớm đưa hoạt động vào vận hành, nắm bắt đúng thời điểm và nhu cầu của thị trường.

Tuy nhiên, ông Nam lưu ý cải cách điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý. Khi các giấy phép và điều kiện đầu vào được cắt giảm, yêu cầu đặt ra là phải thiết kế cơ chế kiểm tra, giám sát phía sau phù hợp.

Việc không còn “giấy phép con” không có nghĩa bỏ qua các yêu cầu về an toàn, chất lượng hay lợi ích công cộng. Theo đó, cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm cơ quan quản lý vẫn thực hiện hiệu quả chức năng của mình.

Đây cũng là bài toán cân bằng lợi ích: doanh nghiệp được giảm chi phí, rút ngắn thời gian và nâng cao năng lực cạnh tranh, còn cơ quan quản lý chuyển sang phương thức quản lý dựa nhiều hơn vào kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính, Học viện Tài chính, cũng đánh giá việc cắt giảm thủ tục sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, tiền bạc và công sức.

Theo ông, trước đây một số quy định còn tồn tại tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo, khiến doanh nghiệp không biết chính xác phải thực hiện như thế nào. Việc thống nhất, đơn giản hóa và làm rõ quy định sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn những gì được làm và không được làm, qua đó giảm rủi ro cũng như chi phí trong quá trình hoạt động.

Tuy nhiên, hiệu quả của cải cách cần được đánh giá trong tương quan với các quốc gia khác. Việt Nam đang hướng tới mục tiêu nằm trong nhóm 3 nền kinh tế dẫn đầu ASEAN, vì vậy việc tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, cắt giảm thủ tục và nâng cao hiệu quả thực thi sẽ có ý nghĩa quan trọng trong thu hút thêm nguồn vốn trong và ngoài nước.

Mở thêm dư địa cho các mô hình kinh doanh mới

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, nhận định việc cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính là bước tiến đáng ghi nhận trong quá trình hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Đáng chú ý, bên cạnh việc cắt giảm các điều kiện không còn phù hợp, danh mục mới có sự thích ứng với những lĩnh vực đang phát triển nhanh của kinh tế số như tài sản mã hóa, sàn dữ liệu, dịch vụ trung gian, phân tích dữ liệu và xử lý dữ liệu cá nhân.

Theo ông Huy, việc xây dựng khung pháp lý phù hợp cho những lĩnh vực mới sẽ vừa góp phần tạo niềm tin cho thị trường, vừa mở không gian để các mô hình kinh doanh mới phát triển lành mạnh.

Điểm đáng chú ý của cải cách không chỉ nằm ở số lượng điều kiện được cắt giảm mà còn ở cách tiếp cận quản lý theo hướng hiệu quả và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi những yêu cầu không còn thực sự cần thiết được loại bỏ, doanh nghiệp có thêm thời gian và nguồn lực để tập trung vào sản phẩm, thị trường, công nghệ và người lao động.

Việc thu hẹp danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được kỳ vọng tạo tác động tích cực, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp và các mô hình kinh doanh mới.

Tuy vậy, ông Huy cho rằng thước đo cuối cùng của cải cách không nên chỉ là số điều kiện được cắt giảm mà phải là mức độ thuận lợi mà doanh nghiệp thực sự cảm nhận trong quá trình gia nhập và hoạt động trên thị trường.

Để cải cách tạo hiệu quả lâu dài, cần tăng cường đánh giá định kỳ dựa trên tương quan giữa chi phí tuân thủ và lợi ích quản lý, đồng thời đẩy mạnh số hóa, liên thông dữ liệu và công khai tiến độ xử lý hồ sơ.

Nếu được triển khai đồng bộ, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần hình thành môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, thuận lợi và có khả năng dự báo tốt hơn.