Cầu vượt biển dài nhất Đông Nam Á hiện nay, rút ngắn thời gian di chuyển từ 2 giờ còn 30 phút

Giữa vùng biển và rừng ngập mặn rộng lớn của Brunei tồn tại một công trình hạ tầng mang ý nghĩa đặc biệt đối với quốc gia này. Đó là cầu Sultan Haji Omar Ali Saifuddien (SOAS) - cây cầu dài nhất Đông Nam Á hiện nay với chiều dài gần 30km, đồng thời là dự án đã xóa bỏ tình trạng chia cắt lãnh thổ kéo dài hàng chục năm tại một quốc gia.

Theo Hiệp hội Sắt và Thép Đông Nam Á, cầu Sultan Haji Omar Ali Saifuddien được khánh thành vào tháng 3/2020, kết nối trực tiếp Thủ đô Bandar Seri Begawan với quận Temburong ở phía Đông Brunei. Trước đó, công trình được biết đến với tên gọi cầu Temburong. Tuy nhiên, vào ngày 14/7/2020, nhân dịp sinh nhật lần thứ 74 của Quốc vương Hassanal Bolkiah, cây cầu chính thức được đổi tên để tưởng nhớ cố Quốc vương Sultan Haji Omar Ali Saifuddien - người được mệnh danh là "Kiến trúc sư của Brunei hiện đại".

Ít ai biết rằng phía sau cây cầu dài gần 30km là câu chuyện về một bài toán địa lý kéo dài nhiều thế hệ. Dù có diện tích chỉ khoảng 5.765km² và dân số hơn 450.000 người, Brunei lại bị chia thành hai phần lãnh thổ tách biệt bởi huyện Limbang thuộc bang Sarawak của Malaysia.

Trong đó, quận Temburong nằm ở phía Đông, chiếm gần 20% diện tích cả nước nhưng chỉ có hơn 10.000 cư dân sinh sống. Đây được xem là "lá phổi xanh" của Brunei với những cánh rừng nhiệt đới nguyên sinh rộng lớn, song lại gần như bị cô lập với trung tâm kinh tế, chính trị của đất nước.

Trước khi cây cầu được xây dựng, người dân muốn di chuyển từ Bandar Seri Begawan đến Temburong chỉ có hai lựa chọn. Phương án thứ nhất là đi tàu cao tốc hoặc taxi nước qua vịnh Brunei, mất khoảng 45 phút trong điều kiện thời tiết thuận lợi. Phương án thứ hai là đi đường bộ vòng qua lãnh thổ Malaysia, hành trình kéo dài gần hai giờ đồng hồ và phải đi qua tới bốn trạm kiểm soát xuất nhập cảnh.

Không chỉ bất tiện, việc phụ thuộc vào lãnh thổ nước ngoài trong quá trình đi lại nội địa còn được xem là rào cản đối với chiến lược phát triển lâu dài của Brunei. Chính vì vậy, việc xây dựng một tuyến kết nối trực tiếp giữa hai vùng lãnh thổ luôn được xác định là ưu tiên chiến lược của quốc gia này.

Năm 2014, Quốc vương Hassanal Bolkiah chính thức khởi động dự án cầu Temburong với mục tiêu tạo ra tuyến giao thông nội địa hoàn toàn không phụ thuộc vào Malaysia. Sau gần 6 năm thi công, công trình được đưa vào khai thác ngày 17/3/2020.

Sự xuất hiện của cây cầu đã tạo ra bước ngoặt lớn đối với Brunei. Thời gian di chuyển từ Thủ đô đến Temburong giảm từ gần hai giờ xuống còn chưa đầy 30 phút, đồng thời loại bỏ hoàn toàn các thủ tục xuất nhập cảnh phức tạp từng tồn tại trong nhiều thập kỷ.

Về quy mô, cầu Sultan Haji Omar Ali Saifuddien có tổng chiều dài gần 30km, trở thành cây cầu dài nhất Đông Nam Á kể từ khi đưa vào sử dụng. Tuyến đường được xây dựng trong điều kiện địa hình đặc biệt phức tạp khi phải băng qua vịnh Brunei, các vùng đầm lầy ven biển, hệ sinh thái rừng ngập mặn và những khu rừng nhiệt đới được bảo tồn nghiêm ngặt.

Trong tổng chiều dài công trình, khoảng 14 - 14,5km là cầu vượt biển bắc qua vịnh Brunei; gần 12km là hệ thống cầu cạn đi xuyên qua khu vực rừng ngập nước tại Temburong; phần còn lại là các tuyến đường dẫn, nút giao và công trình phụ trợ.

Để hoàn thành dự án, Brunei đã chi khoảng 1,6 tỷ đô la Brunei, tương đương hơn 1,1 tỷ USD theo tỷ giá thời điểm khởi công. Đây là một trong những dự án hạ tầng có chi phí lớn nhất trong lịch sử quốc gia này.

Theo các nghiên cứu kỹ thuật được công bố bởi Hiệp hội Cầu và Kết cấu Quốc tế (IABSE), công trình sử dụng kết hợp nhiều đoạn cầu dây văng với hệ thống cầu hộp bê tông dự ứng lực hiện đại. Các kỹ sư thậm chí phải phát triển những thiết bị thi công chuyên dụng để lắp đặt các dầm bê tông nặng tới 870 tấn giữa môi trường biển.

Bên cạnh bài toán kỹ thuật, công tác bảo vệ môi trường cũng được đặt lên hàng đầu. Toàn bộ quá trình thiết kế và thi công phải bảo đảm hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái rừng ngập mặn, khu vực sinh sản của nhiều loài thủy sinh và chim hoang dã trong vịnh Brunei.

Không chỉ là một công trình giao thông, cây cầu còn mang đậm dấu ấn văn hóa và tôn giáo của quốc gia Hồi giáo này. Trên các tháp cầu xuất hiện hình ảnh ngôi sao và trăng lưỡi liềm - những biểu tượng gắn liền với Hồi giáo, quốc giáo của Brunei.

Ngày nay, cầu Sultan Haji Omar Ali Saifuddien không chỉ phục vụ giao thông mà còn trở thành một trong những điểm tham quan nổi tiếng của đất nước. Từ trên cầu, du khách có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh vịnh Brunei, những cánh rừng ngập mặn rộng lớn cùng các khu bảo tồn thiên nhiên nguyên sơ của Temburong.

Sau hơn 6 năm vận hành, cây cầu dài nhất Đông Nam Á đã chứng minh vai trò của một công trình hạ tầng mang tầm chiến lược quốc gia. Không chỉ rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, cầu Sultan Haji Omar Ali Saifuddien còn góp phần thống nhất không gian kinh tế, xã hội và hành chính của Brunei, mở ra động lực mới cho phát triển du lịch, thương mại và kết nối quốc gia trong tương lai.