Đáp ứng 3 điều kiện này, hàng loạt nhà xây trái phép trên đất nông nghiệp trước tháng 7/2014 có thể sẽ không phải tháo dỡ

Trong quá trình thảo luận dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, một số đại biểu Quốc hội đề xuất bổ sung cơ chế xử lý đối với những căn nhà được xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp trước ngày 1/7/2014, thay vì áp dụng biện pháp tháo dỡ trong mọi trường hợp.

Theo các đại biểu, nhiều công trình đã tồn tại từ lâu, phục vụ nhu cầu sinh sống thực tế của người dân. Trong trường hợp khu đất hiện phù hợp với quy hoạch đất ở, việc buộc phá dỡ nhà có thể gây lãng phí tài sản và ảnh hưởng đến đời sống của các hộ gia đình.

Từ thực tế này, các đại biểu kiến nghị cho phép người dân giữ lại nhà sau khi chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính và hoàn tất thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định. Một số ý kiến cũng đề xuất xem xét miễn xử phạt đối với hộ nghèo, cận nghèo và gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Tiếp thu các kiến nghị, cơ quan soạn thảo cho rằng việc xử lý những vi phạm tồn tại trong quá khứ cần hài hòa giữa yêu cầu quản lý đất đai và điều kiện thực tế của người dân. Tuy nhiên, chính sách phải có giới hạn rõ ràng, tránh tạo tiền lệ hợp thức hóa các hành vi vi phạm mới.

Theo phương án đang được nghiên cứu, việc xem xét giữ lại nhà ở xây dựng trên đất nông nghiệp phải đáp ứng ba nhóm điều kiện.

Trước hết, công trình phải được xây dựng trước ngày 1/7/2014. Đây là mốc thời gian quan trọng để phân biệt các trường hợp vi phạm đã tồn tại từ lâu với những hành vi phát sinh sau thời điểm này. Theo phương án đề xuất, các trường hợp lấn chiếm đất hoặc tự ý xây dựng trái phép từ ngày 1/7/2014 trở đi không thuộc phạm vi xem xét của cơ chế đặc thù.

Bên cạnh yếu tố thời gian, thửa đất có nhà ở phải phù hợp với quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn hoặc kế hoạch sử dụng đất được cấp có thẩm quyền phê duyệt, trong đó khu vực này được xác định có chức năng đất ở.

Điều kiện tiếp theo là đất phải được sử dụng ổn định, liên tục, không phát sinh tranh chấp. Đồng thời, vị trí xây dựng không được nằm trong hành lang bảo vệ an toàn công trình công cộng hoặc khu vực có nguy cơ thiên tai, sạt lở đe dọa tính mạng người dân.

Ngoài những yêu cầu trên, người sử dụng đất phải hoàn thành việc chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, nếu thuộc trường hợp bị xử phạt theo quy định.

Sau khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện, người dân có thể được xem xét giữ nguyên hiện trạng nhà ở và thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở trong hạn mức cho phép.

Như vậy, đề xuất không đồng nghĩa với việc mọi căn nhà xây trái phép trên đất nông nghiệp trước tháng 7/2014 đều được giữ lại. Thời điểm xây dựng chỉ là một trong những căn cứ xem xét; khả năng được giải quyết còn phụ thuộc vào quy hoạch, nguồn gốc và tình trạng sử dụng đất, điều kiện an toàn cũng như việc thực hiện các nghĩa vụ pháp lý liên quan.

Theo kế hoạch được nêu trong tài liệu, dự án Luật Đất đai sửa đổi dự kiến được Quốc hội xem xét thông qua vào ngày 21/11. Nếu cơ chế này được đưa vào luật, đây sẽ là cơ sở để giải quyết một số trường hợp nhà ở tồn tại từ lâu trên đất nông nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc xử lý vi phạm và quản lý sử dụng đất theo quy hoạch.