Chỉ trong một năm, Việt Nam chính thức có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương mới

Năm 2026 đang trở thành một dấu mốc đặc biệt trong quá trình tổ chức lại không gian phát triển của Việt Nam khi Đồng Nai, Quảng Ninh và Bắc Ninh lần lượt trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về tên gọi hay cấp hành chính, mà mở ra một cấu trúc phát triển mới cho ba địa phương vốn đã sở hữu những nền tảng kinh tế và hạ tầng nổi bật ở hai đầu đất nước.

Trước đó, Việt Nam có 6 thành phố trực thuộc Trung ương gồm Hà Nội, TP. HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế. Đồng Nai chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 7 của Việt Nam từ ngày 30/4/2026, sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Đồng Nai.

Đến ngày 1/9, thành phố Quảng Ninh chính thức được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Quảng Ninh. Tiếp đó, từ ngày 20/9, thành phố Bắc Ninh cũng chính thức được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của tỉnh Bắc Ninh. Như vậy, sau khi hai nghị quyết mới có hiệu lực, cả nước sẽ có 9 thành phố trực thuộc Trung ương. Đáng nói, ba địa phương này không bước vào mô hình thành phố trực thuộc Trung ương với cùng một cấu trúc kinh tế. Mỗi nơi đang nắm giữ một lợi thế riêng và chính những lợi thế đó tạo nên ba cực phát triển có tính bổ trợ trong mạng lưới kinh tế quốc gia.

Đồng Nai: Từ thủ phủ công nghiệp thành cực logistics - hàng không của phía Nam

Với Đồng Nai, nền tảng quan trọng nhất là một hệ sinh thái công nghiệp đã được hình thành trong nhiều thập kỷ. Địa phương nằm ở cửa ngõ phía Đông của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, liền kề TP. HCM và giữ vai trò kết nối giữa vùng đô thị lớn nhất cả nước với các tỉnh Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và khu vực Đông Nam Bộ.

Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, lợi thế này được đặt trong một không gian phát triển rộng hơn. Định hướng của Đồng Nai là hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm, trong đó khu vực Biên Hòa - Long Thành - Nhơn Trạch giữ vai trò hạt nhân kinh tế, logistics và logistics hàng không.

Động lực lớn nhất đang được tạo ra bởi Cảng hàng không quốc tế Long Thành - siêu sân bay 16 tỷ USD lớn nhất cả nước. Khi kết nối với hệ thống đường cao tốc, vành đai, cảng biển và các khu công nghiệp, sân bay này không chỉ phục vụ nhu cầu vận tải hành khách mà còn có thể trở thành hạt nhân kéo theo các ngành logistics, thương mại, dịch vụ và đô thị.

Cùng với đó, cảng Phước An và mạng lưới giao thông liên vùng đang tạo thêm một mắt xích quan trọng cho chuỗi vận chuyển hàng hóa. Đây là cơ sở để Đồng Nai chuyển dần từ lợi thế đơn thuần về sản xuất sang mô hình kết hợp công nghiệp - logistics - hàng không - cảng biển - dịch vụ.

Quy mô kinh tế cũng là một điểm tựa đáng kể. Năm 2025, GRDP của Đồng Nai đạt khoảng 677.932 tỷ đồng, đứng thứ 4 cả nước theo nguồn thông tin địa phương. Vì vậy, giá trị của việc thành lập thành phố Đồng Nai nằm ở khả năng tổ chức lại một không gian kinh tế lớn đã có sẵn, đồng thời khai thác tốt hơn những công trình hạ tầng đang hình thành để đưa địa phương trở thành một cực logistics và công nghiệp quan trọng của phía Nam.

Quảng Ninh: Mở rộng không gian kinh tế biển, cảng biển và cửa khẩu

Nếu Đồng Nai có lợi thế về công nghiệp và logistics thì Quảng Ninh lại sở hữu một cấu trúc kinh tế đặc biệt với sự kết hợp của biển, đảo, cảng biển, cửa khẩu, du lịch và công nghiệp.

Theo nghị quyết vừa được Quốc hội thông qua, thành phố Quảng Ninh được hình thành trên toàn bộ diện tích và dân số của tỉnh Quảng Ninh, giáp Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Trung Quốc và Biển Đông. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9/2026.

Quảng Ninh không phát triển theo mô hình một đô thị duy nhất. Hạ Long giữ vai trò trung tâm hành chính - du lịch; Cẩm Phả có thế mạnh công nghiệp và dịch vụ; Uông Bí phát triển theo hướng văn hóa, giáo dục; Móng Cái là cửa ngõ giao thương với Trung Quốc; trong khi Vân Đồn được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch và đổi mới sáng tạo. Chính cấu trúc đa cực này tạo cho thành phố mới một không gian phát triển rộng và đa dạng.

Đáng chú ý, Quảng Ninh đang sở hữu hệ thống hạ tầng có khả năng kết nối nhiều phương thức vận tải. Cùng với cao tốc, cảng biển và cửa khẩu quốc tế, các khu kinh tế như Quảng Yên và Vân Đồn đang mở rộng dư địa cho công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics và dịch vụ cảng biển.

Với lợi thế hơn 250km bờ biển, hệ thống cảng biển và vị trí liền kề Trung Quốc, Quảng Ninh có điều kiện để phát triển mạnh hơn kinh tế biển và trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics kết nối Việt Nam với Trung Quốc và khu vực Đông Bắc Á.

Bởi vậy, việc chuyển sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương có thể được nhìn nhận như bước tiếp theo trong quá trình chuyển Quảng Ninh từ một địa phương có nhiều cực kinh tế riêng lẻ thành một đô thị biển đa trung tâm, kết nối chặt hơn giữa công nghiệp, du lịch, logistics, thương mại biên giới và kinh tế biển.

Bắc Ninh: Từ trung tâm sản xuất điện tử thành cực tăng trưởng công nghệ cao

Bắc Ninh lại sở hữu một lợi thế hoàn toàn khác khi vị trí nằm trong vùng kinh tế năng động phía Bắc cùng nền tảng công nghiệp điện tử và mạng lưới doanh nghiệp FDI quy mô lớn.

Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh có hiệu lực từ ngày 20/9/2026. Thành phố Bắc Ninh mới tiếp giáp Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các tỉnh Hưng Yên, Lạng Sơn, Thái Nguyên.

Vị trí này giúp Bắc Ninh nằm ngay trên các trục liên kết quan trọng của miền Bắc, kết nối với Hà Nội, sân bay Nội Bài, cảng biển Hải Phòng và hệ thống giao thông đang được mở rộng. Đặc biệt, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình - sân bay lớn nhất miền Bắc đang được xây dựng được kỳ vọng tạo thêm một động lực hoàn toàn mới cho không gian kinh tế của địa phương.

Nhưng hàng không chỉ là một phần của câu chuyện. Thế mạnh cốt lõi của Bắc Ninh vẫn là công nghiệp điện tử. Định hướng phát triển mới của địa phương là chuyển từ mô hình dựa nhiều vào sản xuất sang nền kinh tế có hàm lượng công nghệ và tri thức cao hơn, tập trung vào các lĩnh vực như bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.

Đây cũng chính là điểm tạo ra ý nghĩa lớn nhất của việc thành lập thành phố Bắc Ninh. Một địa phương vốn đã tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu nay có cơ hội tổ chức lại không gian phát triển theo hướng công nghiệp công nghệ cao - đổi mới sáng tạo - logistics - kinh tế hàng không, thay vì chỉ đóng vai trò là nơi đặt các cơ sở sản xuất.

Chính phủ xác định mục tiêu phát triển Bắc Ninh thành thành phố công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc Kinh Bắc và trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước.

Ba thành phố mới, ba động lực tăng trưởng

Điểm đặc biệt của năm 2026 không nằm ở việc Việt Nam có thêm ba cái tên trong danh sách thành phố trực thuộc Trung ương, mà ở chỗ ba địa phương đang đại diện cho ba cấu trúc tăng trưởng khác nhau.

Đồng Nai có công nghiệp, cảng biển và sân bay Long Thành để phát triển thành trung tâm sản xuất - logistics - hàng không của phía Nam. Quảng Ninh có biển, cảng, cửa khẩu, du lịch và các khu kinh tế để vươn lên thành trung tâm kinh tế biển và cửa ngõ giao thương quốc tế ở Đông Bắc. Bắc Ninh có nền công nghiệp điện tử, vị trí kết nối vùng và động lực Gia Bình để tiến tới một cực công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo của miền Bắc.

Vì thế, việc thành lập ba thành phố được xem là quá trình tái cấu trúc không gian phát triển, tạo điều kiện để những địa phương đã có nền tảng kinh tế mạnh được tổ chức lại ở quy mô lớn hơn, tăng khả năng liên kết vùng và tập trung nguồn lực cho những hạ tầng có tính chiến lược.

Sau khi Quảng Ninh và Bắc Ninh lần lượt chính thức hoạt động theo mô hình thành phố trực thuộc Trung ương vào ngày 1/9 và 20/9, Việt Nam sẽ có 9 thành phố trực thuộc Trung ương. Đây cũng là thời điểm ba cực tăng trưởng mới chính thức bước vào một giai đoạn phát triển với quy mô không gian lớn hơn, yêu cầu quản trị cao hơn và kỳ vọng lớn hơn về khả năng tạo động lực cho toàn vùng.