Chính phủ thông qua 7 nhóm chính sách sửa Luật Đất đai, ưu tiên cải cách quy hoạch, giá đất và thu hồi đất

Quy hoạch, giao đất, thu hồi đất, giá đất, quyền của người sử dụng đất và chuyển đổi số là những lĩnh vực trọng tâm được Chính phủ đề xuất sửa đổi nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Chiều 28/7, tại Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), theo Tạp chí VnEconomy.

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết Chính phủ đã thống nhất 7 nhóm chính sách làm cơ sở sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Các chính sách tập trung xử lý những vấn đề được xem là còn nhiều vướng mắc trong quản lý, sử dụng đất, từ quy hoạch, tiếp cận quỹ đất đến cơ chế tài chính và bảo đảm quyền lợi của người dân khi Nhà nước thu hồi đất.

Đổi mới quy hoạch và cơ chế tiếp cận quỹ đất

Theo định hướng của Chính phủ, công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất sẽ được đổi mới theo hướng tích hợp, số hóa và đơn giản hóa hệ thống quy hoạch, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đồng thời, chất lượng quy hoạch sẽ được nâng cao, việc điều chỉnh quy hoạch được kiểm soát chặt hơn và quỹ đất sẽ ưu tiên cho phát triển kết cấu hạ tầng, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế cùng các động lực tăng trưởng mới.

Song song với đó, Chính phủ đề xuất hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch; quy định rõ các trường hợp phải đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất.

Nguồn lực từ quỹ đất công cũng được khai thác hiệu quả hơn thông qua cơ chế sử dụng các trụ sở, cơ sở nhà đất dôi dư, đồng thời ưu tiên đất cho giáo dục, y tế, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và các lĩnh vực ưu tiên phát triển.

Điều chỉnh cơ chế tài chính và mở rộng không gian phát triển từ đất đai

Một trọng tâm khác của lần sửa đổi là đổi mới cơ chế tài chính đất đai và xác định giá đất.

Theo đề xuất, giá đất sẽ do Nhà nước quyết định trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch; đồng thời có cơ chế điều tiết địa tô chênh lệch, điều tiết hợp lý phần giá trị tăng thêm từ đất, qua đó hạn chế đầu cơ, thao túng giá và khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng hướng tới khơi thông nguồn lực đất đai thông qua việc mở rộng cơ chế sử dụng đất, khai thác không gian đa chiều, không gian trên cao và lấn biển; thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai, phát triển thị trường quyền sử dụng đất và bổ sung cơ chế đối với một số loại đất cũng như mô hình phát triển mới.

Chuyển trọng tâm từ bồi thường sang bảo đảm cuộc sống người dân

Trong 7 nhóm chính sách, nội dung liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được Chính phủ xác định theo hướng hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Đề xuất đặt mục tiêu rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng, đồng thời bổ sung cơ chế linh hoạt đối với các dự án trọng điểm, cấp bách hoặc những trường hợp có sự đồng thuận cao của người dân.

Đáng chú ý, dự thảo chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất", bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đất đai

Theo báo Tuổi Trẻ, Chính phủ cũng đề xuất đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai.

Các nội dung được đưa ra gồm hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia; xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận; đơn giản hóa trình tự, thủ tục hành chính phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời nâng cao trách nhiệm của địa phương gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương.

Song song với đó là việc hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại và tố cáo; khắc phục tình trạng đất không được sử dụng, bị bỏ hoang, ô nhiễm, suy thoái và các tồn tại lịch sử trong quản lý, sử dụng đất.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ chính sách thu hồi đất và giá đất

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất với sự cần thiết và tính cấp bách của việc sửa đổi Luật Đất đai.

Tuy nhiên, đối với chính sách về thu hồi đất, Ủy ban đề nghị Chính phủ làm rõ căn cứ đề xuất các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với các dự án đầu tư kinh doanh được bổ sung; đồng thời tiếp tục hoàn thiện tiêu chí xác định các dự án thuộc diện thu hồi đất trong trường hợp thật sự cần thiết.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát kỹ các quy định cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư, bởi đây là chính sách tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Ủy ban kiến nghị nghiên cứu bổ sung một số điều kiện như phải có phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; phương án tạm cư và cam kết cụ thể về mức bồi thường, hỗ trợ trước khi tiến hành thu hồi đất.

Đối với cơ chế tài chính đất đai, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết của Trung ương về vai trò của Nhà nước trong điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất; đồng thời nghiên cứu cơ chế xác định giá đất phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh theo hướng hợp lý hơn, tách bạch với cơ chế bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các định hướng lớn và sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Đất đai nhằm tạo lập nền tảng thể chế đồng bộ để giải phóng nguồn lực, thu hút đầu tư và thúc đẩy mô hình phát triển mới.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vào đầu tháng 8/2026.