Nhà máy thép 6.000 tỷ đồng của liên danh Trung Quốc: Vừa tái vận hành hơn nửa năm đã đứng trước nguy cơ đóng cửa
Nhà máy gang thép Lào Cai của liên danh Việt - Trung đứng trước nguy cơ phải tạm dừng hoạt động do cạn nguồn cung quặng sắt Quý Xa. Trong khi đó, Hòa Phát (HPG) đã kiến nghị xin khai thác mỏ này nhằm giảm thiểu chi phí đầu vào.
Sau 3 năm ngưng trệ, nhà máy gang thép Lào Cai (vốn đầu tư 6.000 tỷ đồng) đã chính thức tái khởi động vào tháng 4/2025. Để phục vụ giai đoạn khôi phục sản xuất, UBND tỉnh Lào Cai cho phép doanh nghiệp sử dụng hơn 194.000 tấn quặng sắt tồn kho tại mỏ Quý Xa. Nguồn nguyên liệu này được xem là yếu tố then chốt, giúp nhà máy duy trì vận hành trong giai đoạn đầu hồi phục.
Tuy nhiên, theo Báo Pháp luật Việt Nam, đến cuối năm 2025, toàn bộ lượng quặng tồn kho nói trên đã được sử dụng hết. Để tiếp tục sản xuất, doanh nghiệp buộc phải chuyển sang mua quặng cám limonite từ bên ngoài. Đáng chú ý, giá loại quặng này cao gấp hơn 4 lần so với quặng Quý Xa trước đây, khiến chi phí đầu vào tăng mạnh và kéo giá thành sản xuất lên đáng kể, qua đó bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp.
Bước sang năm 2026, rủi ro đối với hoạt động sản xuất ngày càng hiện hữu. Nhà máy gang thép Lào Cai đứng trước nguy cơ phải tạm dừng hoạt động do không còn nguồn cung quặng sắt Quý Xa, trong khi thủ tục cấp phép khai thác mới tại mỏ này vẫn chưa xác định được thời điểm hoàn tất. Phương án sử dụng khẩn cấp quặng Deluvi đến nay vẫn chưa được chấp thuận, khiến dư địa xoay xở của doanh nghiệp ngày càng thu hẹp.
Theo đánh giá của doanh nghiệp, mỏ sắt Quý Xa giữ vai trò quyết định, được ví như “mạch sống” của nhà máy gang thép Lào Cai. Nếu các vướng mắc liên quan đến cơ chế và thủ tục khai thác không sớm được tháo gỡ, nguy cơ gián đoạn sản xuất là khó tránh khỏi.
Được biết, Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) là đơn vị được giao khai thác mỏ sắt Quý Xa gắn với nhà máy gang thép Lào Cai. VTM là liên doanh giữa các doanh nghiệp Việt Nam và Trung Quốc, gồm: Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL, mã: TVN) nắm giữ 46,85% vốn điều lệ, Công ty Khoáng sản Lào Cai (LAMICO) sở hữu 8,1% và Công ty TNHH Khống chế cổ phần Gang thép Côn Minh (KISC, Trung Quốc) nắm 45%.
Tuy nhiên, dự án đã sớm bộc lộ nhiều vấn đề. Chỉ trong 2 năm đầu vận hành, nhà máy thép ghi nhận khoản lỗ lên tới 1.100 tỷ đồng. Đối với mỏ Quý Xa, trong giai đoạn được cấp phép khai thác từ năm 2007 - 2020, liên doanh Việt - Trung mới chỉ khai thác khoảng 20 triệu tấn quặng, tương đương chưa tới 20% tổng trữ lượng. Khoảng 100 triệu tấn quặng còn lại vẫn chưa được khai thác khi giấy phép hết hiệu lực.
Quá trình triển khai dự án cũng phát sinh nhiều tồn tại và sai phạm. Theo kết luận thanh tra năm 2017, một số điều khoản trong điều lệ liên doanh đã khiến phía Việt Nam gặp khó khăn trong công tác điều hành. Đáng chú ý, quyền xuất khẩu quặng sắt Quý Xa được giao cho đối tác Trung Quốc, làm giảm tính chủ động của liên doanh.
Ngoài ra, trong thời gian khai thác, liên doanh đã bán ra gần 7 triệu tấn quặng với dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước, gây thất thoát và lãng phí. Vụ việc hiện đã bị khởi tố, điều tra, liên quan đến trách nhiệm của một số cá nhân.
Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG) được cho là đang đề xuất mua lại nợ tại mỏ sắt Quý Xa, với kỳ vọng từng bước tự chủ nguồn nguyên liệu đầu vào, đáp ứng nhu cầu thép ngày càng lớn khi Việt Nam đẩy mạnh đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tới.
