Hộ kinh doanh lưu ý: Doanh thu kê khai năm 2026 không dùng để truy thu thuế khoán các năm trước

Từ ngày 1/1/2026, toàn bộ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trên cả nước sẽ chuyển sang áp dụng phương pháp thuế kê khai, thay cho hình thức thuế khoán trước đây. Sự thay đổi này khiến không ít hộ kinh doanh lo ngại doanh thu thực tế khi kê khai có thể cao hơn mức khoán những năm trước, từ đó phát sinh nguy cơ bị truy thu, xử phạt hồi tố.

Trước tâm lý này, Cục Thuế đã chính thức lên tiếng, khẳng định rõ nguyên tắc không truy thu hồi tố bất lợi đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh khi chuyển đổi phương thức nộp thuế.

Theo văn bản mới đây gửi cơ quan thuế các tỉnh, thành phố, Cục Thuế nêu rõ sẽ không sử dụng doanh thu kê khai của năm 2026 để kiểm tra, xử lý hay truy thu nghĩa vụ thuế khoán của các năm 2025 trở về trước.

Việc này áp dụng đối với các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đã nộp thuế theo phương thức khoán và đã được cơ quan thuế thực hiện ấn định doanh thu, xác định mức thuế khoán theo đúng quy định pháp luật.

Nguyên tắc này vẫn được giữ nguyên kể cả trong trường hợp hộ kinh doanh có thay đổi quy mô sản xuất, kinh doanh dẫn đến doanh thu tính thuế thay đổi từ 50% trở lên.

Cục Thuế cho biết, hướng dẫn này được đưa ra trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành, bao gồm Điều 51 Luật Quản lý thuế năm 2019, khoản 4 Điều 9 Nghị định số 125/2020 và khoản 4 Điều 5 Nghị quyết số 198 của Quốc hội, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc không hồi tố quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Theo đó, các trường hợp đã được ấn định thuế khoán đúng quy định sẽ không bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn khi chuyển sang kê khai.

Phát biểu tại hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?” tổ chức mới đây, ông Mai Sơn - Phó cục trưởng Cục Thuế cho biết cơ quan thuế ghi nhận rất rõ những lo lắng “rất thật, rất đời thường” của các hộ kinh doanh, từ việc sợ kê khai sai, chưa nắm chắc quy định đến tâm lý e ngại bị xử phạt hay bị truy thu các năm trước.

Theo ông, đây là trách nhiệm của ngành thuế trong việc tiếp tục giải thích rõ hơn, làm tốt hơn và đồng hành sát sao hơn với người nộp thuế trong giai đoạn chuyển đổi.

Lãnh đạo Cục Thuế khẳng định, trong thời gian đầu thực hiện thuế kê khai, ngành thuế không đặt nặng công tác kiểm tra, xử phạt mà ưu tiên hướng dẫn, nhắc nhở và hỗ trợ để hộ kinh doanh làm đúng ngay từ đầu. Những sai sót nếu phát sinh trong giai đoạn này chủ yếu do bỡ ngỡ, thiếu kinh nghiệm hoặc lỗi kỹ thuật sẽ được cơ quan thuế hỗ trợ điều chỉnh kịp thời.

Đặc biệt, về vấn đề xử phạt vi phạm hành chính, nội dung mà nhiều bà con hộ kinh doanh đặc biệt quan tâm, ông Mai Sơn khẳng định doanh thu bà con kê khai theo thực tế trong năm 2026 sẽ không được sử dụng làm căn cứ để truy thu thuế khoán của các năm trước đây, qua đó giúp người nộp thuế yên tâm thực hiện nghĩa vụ theo phương thức mới.

Tuy nhiên, Cục Thuế cũng nhấn mạnh nguyên tắc không hồi tố này không áp dụng đối với các trường hợp có hành vi gian lận, che giấu doanh thu dẫn đến thiếu số thuế phải nộp.

Nếu bị cơ quan có thẩm quyền phát hiện, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh vẫn sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định số 125/2020, với các hình thức từ cảnh cáo, phạt tiền đến buộc nộp đủ số thuế thiếu, tiền chậm nộp và thực hiện điều chỉnh kê khai.

Trường hợp vi phạm nghiêm trọng, người nộp thuế có thể bị xử lý hình sự về tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Theo số liệu của cơ quan thuế, đến cuối năm 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ, cá nhân kinh doanh, trong đó khoảng 2,2 triệu hộ hoạt động ổn định theo hình thức khoán và kê khai. Năm 2024, khu vực này đóng góp khoảng 26.000 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước. Việc chuyển sang thuế kê khai từ năm 2026 được kỳ vọng sẽ giúp minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, đồng thời tạo nền tảng để hộ kinh doanh phát triển bền vững hơn, với sự đồng hành và hỗ trợ từ cơ quan thuế trong suốt quá trình chuyển đổi.