Chuyên gia Nguyễn Xuân Thành: Nếu giữ mục tiêu lạm phát 4,5%, lãi suất có thể còn căng hơn

Tiền đang chậm lưu thông, người dân giữ thêm khoảng 13 tỷ USD tiền mặt

Phân tích diễn biến thị trường tiền tệ, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho biết một trong những vấn đề đáng chú ý hiện nay là vòng quay tiền trong nền kinh tế đang chậm lại.

Theo số liệu được Ngân hàng Nhà nước công bố trở lại về cung tiền, tỷ lệ tiền mặt ngoài hệ thống ngân hàng đã tăng từ khoảng 9% tổng phương tiện thanh toán lên khoảng 11%.

"Tính quy đổi thì lượng tiền tăng thêm ngoài hệ thống vào khoảng 13 tỷ USD. Người dân và các tổ chức đang giữ tiền mặt nhiều hơn đáng kể", ông Thành nói.

Theo ông, hiện tượng này có thể xuất phát từ tâm lý thận trọng trước những bất ổn kinh tế, lo ngại về thuế, nghĩa vụ kê khai hoặc tâm lý muốn nắm giữ tiền mặt thay vì đưa vào hệ thống ngân hàng.

Một diễn biến khác được ông Thành lưu ý là sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu tiền gửi. Nếu trước đây tiền gửi của cá nhân và tổ chức trong hệ thống ngân hàng tương đối cân bằng thì hiện nay tiền gửi của cá nhân đã cao gấp 1,8 lần tiền gửi của doanh nghiệp.

Theo ông, điều này phản ánh hai vấn đề. Thứ nhất, lãi suất tiền gửi đang hấp dẫn hơn đối với khu vực dân cư. Thứ hai, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang gặp khó khăn về thanh khoản nên không duy trì được lượng tiền gửi lớn trong hệ thống.

"Thanh khoản của khu vực doanh nghiệp đang suy giảm", ông nhận định.

"Không có nhiều cửa để hạ lãi suất"

Ông Nguyễn Xuân Thành cho rằng nhà điều hành đang theo đuổi một chiến lược khá rõ ràng: vẫn phải thúc đẩy tăng trưởng tín dụng để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế nhưng đồng thời kiểm soát chặt cung tiền nhằm ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát.

Theo ông, tăng trưởng tín dụng 5 tháng đầu năm đạt khoảng 5,72%, trong khi tổng cung tiền chỉ tăng khoảng 2,5-2,6%.

"Ngân hàng Nhà nước hiện rất chặt trong điều hành cung tiền. Kinh nghiệm xương máu là cứ bơm thanh khoản mạnh thì tỷ giá sẽ chịu áp lực", ông nói.

Theo chuyên gia này, trong bối cảnh dự trữ ngoại hối cần được duy trì để ứng phó với các cú sốc bên ngoài, cơ quan điều hành buộc phải thận trọng hơn với chính sách tiền tệ. Việc tín dụng tăng nhanh trong khi cung tiền tăng chậm khiến áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng gia tăng.

Ông Thành cho biết nhiều ngân hàng đang đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng rất cao, trong khi tỷ lệ cho vay trên huy động ở mức lớn, khiến mặt bằng lãi suất khó giảm.

"Theo tôi, kịch bản điều hành hiện nay gần như không có nhiều cửa để hạ lãi suất", ông nói.

Theo ông, mục tiêu lúc này không phải là làm sao để giảm lãi suất mà là tìm cách để lãi suất không tăng thêm. Một phần áp lực có thể được chia sẻ thông qua tỷ giá.

"Chúng ta có thể phải chấp nhận VND mất giá một phần để tránh phải thắt chặt tiền tệ quá mức", ông nhận định.

Tuy nhiên, để duy trì sức hấp dẫn của tiền đồng, hệ thống ngân hàng vẫn phải giữ được mặt bằng lãi suất tiền gửi đủ hấp dẫn nhằm giữ dòng tiền trong hệ thống.

Nếu giữ lạm phát 4,5%, lãi suất có thể còn căng hơn

Ông Nguyễn Xuân Thành cho rằng áp lực lớn nhất hiện nay nằm ở bài toán lạm phát. Theo ông, trong trường hợp giá dầu thế giới giảm trở lại và các yếu tố bên ngoài thuận lợi, áp lực lạm phát có thể hạ nhiệt. Tuy nhiên, kịch bản này chưa có xác suất cao.

"Trong bối cảnh hiện nay, kiểm soát lạm phát ở mức 4,5% là rất khó đạt được", ông nói.

Vì vậy, theo ông, nhà điều hành có thể cân nhắc điều chỉnh mục tiêu lạm phát theo hướng tương tự năm trước, tức là duy trì mức 4,5% là mục tiêu phấn đấu nhưng có thể chấp nhận mức cao hơn nếu cần thiết.

"Nếu giữ lạm phát 4,5% thì không những không thể nới lỏng tiền tệ mà còn có thể phải thắt chặt hơn, khi đó lãi suất có thể còn căng nữa", ông cảnh báo.

Theo ông Thành, trong bối cảnh dư địa tín dụng không còn nhiều như trước, Việt Nam cần tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới thay vì tiếp tục phụ thuộc vào vốn ngân hàng.

Đầu tư công có thể tiếp tục đóng vai trò đầu tàu trong ngắn hạn, trong khi về dài hạn cần nâng cao chất lượng doanh nghiệp nội địa, tăng năng suất và giảm sự phụ thuộc vào vốn vay.

"Chúng ta cần những động lực tăng trưởng mới chứ không thể tiếp tục dựa vào những động lực dễ gây bất ổn vĩ mô", ông nói.