'Con hổ châu Á' nợ ngập đầu, đứng trước nguy cơ đi vào vết xe đổ của Nhật Bản

Lãi suất chính sách của Thái Lan hiện ở mức 1%, thuộc nhóm thấp nhất thế giới và chỉ cao hơn mức của Thụy Sĩ.

Trong khi nhiều NHTW trên thế giới đang thắt chặt chính sách để kiềm chế lạm phát do xung đột ở Trung Đông, Ngân hàng Trung ương Thái Lan (BoT) hôm 27/8 tiếp tục giữ nguyên lãi suất, đánh dấu cuộc họp thứ 3 liên tiếp không thay đổi chính sách.

Nhiều chuyên gia dự báo Thái Lan có thể sớm có lãi suất thấp hơn Nhật Bản. Tokyo từng duy trì lãi suất âm trong nhiều năm, nhưng đã nâng lãi suất lên 1% vào tháng 6 và có thể tiếp tục tăng để kiểm soát lạm phát.

Mức lãi suất thấp phản ánh nguy cơ “Nhật Bản hóa” ngày càng rõ ở Thái Lan – ám chỉ tình trạng tăng trưởng và lạm phát cùng ở mức thấp kéo dài. Gánh nặng nợ hộ gia đình, dân số già hóa nhanh và những động lực tăng trưởng suy yếu đang khiến người dân thận trọng hơn trong chi tiêu.

“Châu Á nói chung đối mặt với nguy cơ Nhật Bản hóa cao hơn phần còn lại của thế giới vì dân số đang già đi. Thái Lan chịu ảnh hưởng nặng nề hơn bởi mức nợ đã rất cao”, Louise Loo, trưởng bộ phận kinh tế châu Á tại Oxford Economics, nhận định.

Tăng trưởng trì trệ, lạm phát suy yếu

Trước khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, Thái Lan đã trải qua 12 tháng liên tiếp giảm phát. Chiến sự khiến giá cả tăng trở lại, nhưng áp lực đang nhanh chóng hạ nhiệt. Lạm phát toàn phần giảm tháng thứ 3 liên tiếp trong tháng 7, xuống 1,95%.

Đây là tín hiệu đáng lo đối với nền kinh tế lớn thứ hai Đông Nam Á, vốn đặt mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2037. Tăng trưởng hàng năm của Thái Lan nhiều năm qua chỉ quanh mức 2%, và Ngân hàng Thế giới cùng Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đều dự báo con số này sẽ còn thấp hơn trong năm nay.

Đại dịch Covid-19 đã giáng đòn mạnh vào ngành du lịch, một trụ cột của nền kinh tế. Xuất khẩu cũng chịu sức ép khi hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc cạnh tranh ngày càng gay gắt, trong khi các trung tâm sản xuất mới trong khu vực như Việt Nam ngày càng phát triển.

Nguy cơ Mỹ áp thuế cao hơn và lực lượng lao động thu hẹp cũng gây sức ép lên sản xuất trong nước.

Don Nakornthab, phó Thống đốc BoT phụ trách chính sách tiền tệ, mô tả tăng trưởng kinh tế Thái Lan là “thấp và không đồng đều”.

Ông cho biết vẫn có thể giảm lãi suất nếu xảy ra khủng hoảng, nhưng thừa nhận chính sách tiền tệ “gần như đã chạm giới hạn” trong khả năng thúc đẩy tăng trưởng.

Theo ông, Thái Lan cần kết hợp các biện pháp tài chính có mục tiêu với kích thích tài khóa từ Chính phủ để thúc đẩy nền kinh tế.

Già hóa trước khi trở nên giàu có

Nhân khẩu học là một trong những nguyên nhân lớn làm gia tăng nguy cơ Nhật Bản hóa của Thái Lan.

Theo Ngân hàng Thế giới, tổng tỷ suất sinh của Thái Lan chỉ khoảng 1,2 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức 2,1 cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định.

Tỷ lệ người trên 65 tuổi đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2000-2020 và dự kiến tiếp tục tăng gấp đôi vào năm 2040, lên khoảng 26% dân số.

Một số chuyên gia dự báo dân số Thái Lan có thể giảm từ 67 triệu người hiện nay xuống còn 30 triệu người trong 50 năm tới.

Chuyên gia kinh tế độc lập Burin Adulwattana nói “Chúng ta sẽ già đi nhưng không giàu lên. Thái Lan đang đi theo quỹ đạo của một nền kinh tế phát triển nhưng chưa đạt được mức thu nhập thường đi kèm với quá trình đó”.

Miguel Chanco, chuyên gia kinh tế trưởng về các thị trường mới nổi tại Pantheon Macroeconomics, cho rằng lực lượng trong độ tuổi lao động của Thái Lan đã bắt đầu thu hẹp từ trước Covid-19. Xu hướng này sẽ khiến tăng trưởng cơ cấu thấp, kéo theo lạm phát và lãi suất thấp.

Gánh nặng nợ càng làm tình hình thêm khó khăn. Theo HSBC, nợ hộ gia đình của Thái Lan tương đương 86% GDP, thuộc nhóm cao nhất thế giới trong các nền kinh tế có thu nhập trung bình cao.

Người dân phải dành phần lớn thu nhập để trả nợ, qua đó hạn chế chi tiêu. Doanh nghiệp cũng trì hoãn kế hoạch mở rộng vì không kỳ vọng nhu cầu trong nước tăng mạnh.

Chính phủ khó có dư địa để kích thích nền kinh tế

Trong khi chính sách tài khóa từng giúp Nhật Bản thoát khỏi vòng xoáy giảm phát, Thái Lan hiện không có nhiều dư địa để triển khai các biện pháp tương tự.

Chính phủ dự kiến bắt đầu thu hẹp một số chương trình kích thích từ năm tới, trong bối cảnh tỷ lệ nợ công/GDP tiến gần giới hạn 70% do chính nước này đặt ra.

Aris Dacanay, chuyên gia kinh tế cấp cao phụ trách ASEAN tại HSBC, dự báo BoT sẽ giữ lãi suất ở mức 1% cho đến cuối năm sau.

Theo ông, việc thắt chặt tài khóa là cần thiết nhưng sẽ khiến tăng trưởng chậm hơn, buộc chính sách tiền tệ phải tiếp tục hỗ trợ nền kinh tế.

Trong khi đó, Chanco cảnh báo Thái Lan đang ngày càng khó duy trì tốc độ tăng trưởng vượt mức một chữ số thấp do dân số già hóa và những thách thức đối với mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu.

Ông nhận xét: "Thái Lan càng chậm trễ trong cải cách, nước này càng mất lợi thế trước các đối thủ trong khu vực”.