Đất bị thu hồi, người dân có thể được nhận lại đất ở ngay trên phần diện tích còn lại?
Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) bổ sung nhiều quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, trong đó có phương án hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang diện tích đất còn lại của thửa đất.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện dự án Luật Đất đai (sửa đổi) để trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dự kiến vào tháng 10/2026.
Dự thảo được xây dựng theo hướng Luật chỉ quy định những vấn đề khung, mang tính nguyên tắc; các nội dung thường xuyên biến động được giao Chính phủ, Bộ, ngành và địa phương quy định để bảo đảm phù hợp thực tiễn.
Một trong 7 nhóm chính sách lớn được sửa đổi là thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Theo dự thảo, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người có đất bị thu hồi thông qua các biện pháp hỗ trợ, tạo điều kiện có việc làm, thu nhập, ổn định đời sống và sản xuất.
Có thể hoán đổi đất ở sang phần diện tích còn lại
Một điểm mới đáng chú ý là trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, nếu người có đất thu hồi có nhu cầu thì được hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích đất còn lại của thửa đất sau thu hồi theo quy định của Chính phủ.
Theo ban soạn thảo, cơ chế này giúp người có đất ở bị thu hồi có thể tái định cư tại chỗ, hạn chế xáo trộn nơi ở và đời sống.
Đồng thời, phần diện tích đất còn lại sau thu hồi được sử dụng hiệu quả hơn, qua đó Nhà nước có thể giảm chi phí do không phải bố trí đất tái định cư tại địa điểm khác.
Dự thảo cũng bổ sung quy định, nếu người sử dụng đất có nhu cầu Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất sau khi đã thu hồi một phần thì cơ quan, người có thẩm quyền xem xét, quyết định việc thu hồi và thực hiện bồi thường, hỗ trợ, quản lý diện tích này theo quy định của Chính phủ.
Tính cả thu nhập bị mất khi thu hồi đất
Một thay đổi khác là trong quá trình tổ chức thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền phải điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất.
Người có đất thu hồi cũng được tổ chức lấy ý kiến trước khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt.
Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc xác định thu nhập bị mất nhằm giúp địa phương dự báo các khoản thu nhập mà người có đất thu hồi có thể bị ảnh hưởng, từ đó có phương án hỗ trợ phù hợp, góp phần phục hồi sinh kế.
Dự thảo đồng thời quy định người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, khu dân cư nông thôn được ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.
Tái định cư có nhiều mức diện tích
Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau, phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư.
Trường hợp người có đất ở bị thu hồi phải di chuyển chỗ ở, được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư nhưng tiền bồi thường về đất ở không đủ so với giá trị một suất tái định cư tối thiểu thì Nhà nước hỗ trợ phần tiền còn thiếu để người dân được giao một suất tái định cư tối thiểu.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về trường hợp người nhận chuyển quyền sử dụng đất trong thời gian thông báo thu hồi đất có hiệu lực. Theo đó, bên nhận chuyển quyền được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng mức hưởng không vượt quá tổng mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư áp dụng đối với bên chuyển quyền.
Những nội dung trên hiện nằm trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) và có thể tiếp tục được chỉnh lý trong quá trình hoàn thiện dự án luật trước khi trình Quốc hội.
