Sửa Luật Đất đai: Đề xuất tính giá tái định cư phù hợp để người dân bị thu hồi đất đủ tiền xây nhà

Một trong những vấn đề được các đại biểu tập trung góp ý khi sửa đổi Luật Đất đai lần này là cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Chia sẻ tại hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) do Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tại TP.Đà Nẵng, nhiều ý kiến tập trung thảo luận sâu về chính sách thu hồi đất, bồi thường và tái định cư, trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm người dân sau khi bị thu hồi đất có đủ điều kiện tài chính để mua lại đất, xây dựng lại nhà ở tương đương và duy trì sinh kế ổn định tại nơi ở mới.

Dự thảo Luật Đất đai mới: Bổ sung nhiều cơ chế bảo đảm quyền lợi người có đất bị thu hồi

Ông Trần Quốc Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng, nêu bất cập từ thực tiễn địa phương. Trước đây, nhiều dự án chưa hoàn thiện hạ tầng tái định cư nên chính quyền chỉ phê duyệt phương án bồi thường để người dân bàn giao mặt bằng sớm.

Đến nay, khi bố trí đất thực tế, nếu tính giá đất tái định cư theo thời điểm hiện tại thì người dân chịu thiệt thòi lớn. Trong khi đó, nếu tính theo giá tại thời điểm thu hồi đất thì lại vướng luật do quyết định trước đây thiếu cụm từ “tái định cư”.

Từ thực tế này, ông Trần Quốc Hùng đề xuất cần có cơ chế đặc thù cho phép địa phương xác định thời điểm tính giá đất tái định cư phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng của những người đã chấp hành tốt chủ trương.

Cùng với vấn đề thời điểm tính giá, các đại biểu cũng đề cập đến bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). Theo các ý kiến tại hội thảo, hệ số K đã tháo gỡ điểm nghẽn về tiến độ xác định giá nhưng cách áp dụng đại trà hiện còn bất cập, cần tiếp tục hoàn thiện để người bị thu hồi đất không bị thiệt thòi khi nhận đất tái định cư.

Không chỉ tập trung vào bồi thường, tái định cư, các đại biểu tại các hội thảo cũng đề nghị hoàn thiện các quy định về thu hồi đất theo hướng rõ ràng, khả thi và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Tại hội thảo ở Đà Nẵng, các đại biểu cho rằng tiêu chí và phạm vi thu hồi đất cần được thiết kế rõ ràng, tránh liệt kê quá cứng nhắc, chi tiết dẫn đến việc luật phải chạy theo sửa đổi liên tục. Việc phân cấp thẩm quyền thu hồi đất cũng được đề nghị hết sức thận trọng.

Ông Nguyễn Văn Phúc, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội, bày tỏ băn khoăn về quy định giao cho UBND cấp xã quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Theo ông, năng lực cán bộ cấp xã giữa các địa phương hiện nay rất khác nhau, qua khảo sát thực tế cho thấy cơ sở khó đảm đương nhiệm vụ phức tạp này, dễ dẫn đến hậu quả khó lường. Vì vậy, việc phân cấp thu hồi đất cần tương thích chặt chẽ với thẩm quyền giao đất, cho thuê đất.

Hoàn thiện quy định thu hồi đất theo hướng công khai, minh bạch

Những ý kiến trên được đặt trong bối cảnh dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đang bổ sung, hoàn thiện nhiều quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo dự thảo, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người có đất thu hồi thông qua các biện pháp hỗ trợ để tạo điều kiện có việc làm, thu nhập, ổn định đời sống, sản xuất.

Để bảo đảm quyền, lợi ích của người có đất thu hồi, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và phù hợp với thực tiễn, dự thảo bổ sung quy định khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, nếu người sử dụng đất có nhu cầu Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất thu hồi thì cơ quan, người có thẩm quyền thu hồi đất xem xét, quyết định thu hồi đất và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, quản lý diện tích đất này theo quy định của Chính phủ.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với người sử dụng đất là người đã nhận chuyển quyền sử dụng đất trong thời gian thực hiện thông báo thu hồi đất. Theo đó, trong thời gian thông báo thu hồi đất có hiệu lực, nếu người có đất thu hồi thực hiện chuyển quyền sử dụng đất thì bên nhận chuyển quyền sử dụng đất được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng không vượt quá tổng mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư áp dụng đối với bên chuyển quyền sử dụng đất.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định ưu tiên cho người có đất ở bị thu hồi được giao đất hoặc mua nhà trên diện tích đất đã thu hồi mở rộng. Theo hướng này, người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án khu dân cư nông thôn thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.

Dự thảo cũng bổ sung quy định trong quá trình tổ chức thu hồi đất phải thực hiện điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất; tổ chức lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến người có đất thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, quy định này nhằm dự báo các khoản thu nhập người có đất thu hồi bị mất để địa phương có phương án hỗ trợ phù hợp, góp phần tái thiết cuộc sống, phục hồi sinh kế cho người có đất thu hồi so với thời điểm trước khi bị thu hồi đất.

Một nội dung khác liên quan trực tiếp đến việc bố trí tái định cư là dự luật bổ sung nguyên tắc nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau để phù hợp với các mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư.

Dự thảo cũng quy định trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng mà người có đất thu hồi có nhu cầu thì được hoán đổi phần diện tích đất ở thu hồi sang phần diện tích đất còn lại của thửa đất sau thu hồi theo quy định của Chính phủ.

Theo ban soạn thảo, quy định này tạo cơ chế linh hoạt, giúp người có đất ở thu hồi được tái định cư tại chỗ, hạn chế xáo trộn nơi ở và đời sống, đồng thời góp phần sử dụng hiệu quả phần diện tích đất còn lại sau thu hồi, Nhà nước tiết kiệm được kinh phí do không phải bố trí đất tái định cư tại địa điểm khác.

Đối với trường hợp người có đất ở thu hồi phải di chuyển chỗ ở và được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư nhưng tiền bồi thường về đất ở không đủ so với giá trị của một suất tái định cư tối thiểu, dự thảo quy định người dân được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để được giao một suất tái định cư tối thiểu.

Những nội dung về bảo vệ quyền lợi người dân khi thu hồi đất trong sửa đổi Luật đất đai lần này tiếp tục được các đại biểu thảo luận tại hội thảo lấy ý kiến tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh ngày 15/9.

Theo đó, các đại biểu tiếp tục nhấn mạnh quy định về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư cần bảo đảm công khai, minh bạch.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Mục tiêu xuyên suốt là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước chặt chẽ và tính thuận lợi cho các giao dịch kinh tế.

Theo định hướng của Chính phủ, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn, trong đó có hoàn thiện chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đổi mới cơ chế tài chính, giá đất.

Dự thảo được xây dựng theo mô hình luật khung, chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc, còn những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động sẽ giao Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Sau các hội thảo lấy ý kiến mở rộng tại Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, dự án Luật Đất đai (sửa đổi) sẽ được khẩn trương hoàn thiện để kịp trình Quốc hội vào giữa tháng 10/2026.