Đối thủ lớn nhất của dệt may Việt Nam lao đao vì thiếu điện

Cuộc chiến tranh mà Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran có thể đang hạ nhiệt, nhưng những hệ lụy mà nó để lại vẫn còn kéo dài.

Hãy nhìn vào Bangladesh, thủ phủ dệt may của thế giới. Với lợi thế chi phí nhân công thấp, năng lực sản xuất quy mô lớn và nhiều ưu đãi thuế quan, Bangladesh được xem là đối thủ đáng gờm nhất của ngành dệt may Việt Nam trên thị trường xuất khẩu, đặc biệt tại Mỹ và châu Âu.

Tuy nhiên, các nhà máy kéo sợi, dệt kim và nhuộm của đất nước này tiêu thụ lượng lớn khí đốt và các sản phẩm hóa dầu trong khi 95% nguồn cung dầu khí của nước này đến từ vùng Vịnh. Kết quả là, các nhà máy dệt may đang rơi vào khó khăn nghiêm trọng.

Chi phí tăng cao đang siết chặt hoạt động của các doanh nghiệp. Ngày 6/6, Al-Muslim Group, một doanh nghiệp xuất khẩu may mặc lớn, đã sa thải gần 1.900 lao động tại các nhà máy dệt kim và denim ở Dhaka, thủ đô Bangladesh.

Hơn 4 triệu người Bangladesh, phần lớn là phụ nữ, đang làm việc trong ngành này, sản xuất quần áo cho các thương hiệu phương Tây như Zara và H&M. Khoảng 40 triệu người - tương đương 25% dân số - phụ thuộc vào ngành may mặc. Năm ngoái, hàng may mặc chiếm 80% kim ngạch xuất khẩu của Bangladesh và đóng góp 13% GDP. Chỉ có Trung Quốc xuất khẩu quần áo nhiều hơn Bangladesh.

Tuy nhiên, ngành này vốn đã chịu nhiều áp lực. Cuộc nổi dậy do sinh viên dẫn đầu, lật đổ bà Sheikh Hasina Wajed vào năm 2024, cũng làm suy giảm niềm tin của các nhà mua hàng đối với Bangladesh với tư cách là một đối tác đáng tin cậy, ông Mehdi Mahbub, một nhà phân tích ngành, cho biết.

Khi người dân Bangladesh xuống đường biểu tình, nhiều nhà máy may mặc đã phải ngừng hoạt động. Năm nhà máy bị phóng hỏa. Một số nhân vật cấp cao thuộc đảng Awami League bị bắt giam cũng là chủ sở hữu các nhà máy may. Trong ba năm qua, hơn 400 nhà máy may mặc đã đóng cửa.

Trong tháng 5, Bangladesh đã cắt điện trung bình hai giờ mỗi ngày tại Dhaka và các khu vực lân cận. Tại Chattogram, thành phố lớn thứ hai của nước này, tình trạng mất điện có lúc kéo dài tới tám giờ mỗi ngày. Một số chủ nhà máy đã chuyển sang dùng máy phát điện chạy dầu diesel để duy trì sản xuất. Nhưng đối với một ngành được thiết kế xoay quanh hiệu suất, “ngay cả 10-15 phút cần để khởi động máy phát cũng có thể gây thiệt hại lớn”, ông Abil Bin Amin thuộc Ethical Trading Initiative Bangladesh nói. Sản lượng đã giảm gần 30% trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 5.

Các thương hiệu toàn cầu cũng đang đặt ít đơn hàng hơn, do lo ngại tình trạng chậm trễ sản xuất, gián đoạn vận chuyển và tâm lý u ám của người tiêu dùng phương Tây, những người đã giảm mua sắm quần áo.

Ông Abdullah Hil Nakib, chủ một nhà máy sản xuất áo khoác tại Dhaka, cho biết đơn hàng đối với sản phẩm của ông đã giảm một phần năm kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Theo Bộ Thương mại Bangladesh, trong tháng 5, xuất khẩu hàng may mặc đã giảm tháng thứ mười liên tiếp, lao dốc 8% so với cùng kỳ năm trước.

Giá dầu tăng cũng đẩy chi phí nguyên liệu lên cao. Sợi tổng hợp, thuốc nhuộm, cúc nhựa và khóa kéo chiếm khoảng 65% chi phí của một sản phẩm may mặc, và tất cả đều sử dụng hóa dầu. Tại Bangladesh, khoảng 30% hàng may mặc được sản xuất bằng sợi và chỉ polyester, các sản phẩm có nguồn gốc từ naphtha - một loại hóa dầu hiện đắt hơn khoảng một phần ba so với trước chiến tranh.

Bên cạnh đó, ngành này lại có mức độ phân mảnh cao. Bangladesh có một số nhà máy dệt tích hợp theo chiều dọc, nhưng phần lớn nhà máy chỉ đảm nhận một công đoạn trong chuỗi sản xuất. Ông Nakib ước tính chi phí vận chuyển của ông đã tăng thêm 30%.

Ngân hàng trung ương Bangladesh đã triển khai gói kích thích trị giá 600 tỷ taka, tương đương 5 tỷ USD, dành cho các doanh nghiệp gặp khó khăn trong tháng 5, trong đó phần lớn nhất được dành cho các nhà máy may mặc. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nhận hỗ trợ vẫn phải trả lãi suất khoảng 7% cho các khoản vay này - một gánh nặng không nhỏ đối với những công ty vốn đã bị dồn vào thế khó.

Khi chi phí tăng trong đại dịch, các thương hiệu lớn từng cho thấy họ không sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho quần áo sản xuất tại Bangladesh. Lần này, ít nhất 9.500 công nhân tại khoảng 80 nhà máy được cho là đã mất việc kể từ tháng 1. Người ta lo ngại rằng tình trạng bất ổn giống như những gì từng xảy ra trong năm 2023 và 2024 có thể tái diễn.

Ngày 7/6, Samoli Khatun đến làm việc tại Coretex Apparels ở Madhabpur thì phát hiện thông báo cho nghỉ việc được dán trên cổng nhà máy. “Sẽ rất khó để tôi tìm được một công việc khác, và là phụ nữ, lựa chọn của tôi rất hạn chế. Có lẽ tôi sẽ phải trở về làng”.