Đơn hàng xi măng quốc tế tăng vọt, nhiều nhà máy miền Trung vẫn đứng ngoài cuộc chơi

Đơn hàng từ Trung Đông, Nam Mỹ tăng gấp đôi

Thị trường xi măng thế giới đang phát đi những tín hiệu tích cực đầu tiên của một chu kỳ xây dựng mới khi nhu cầu vật liệu xây dựng tại Trung Đông và Nam Mỹ đồng loạt gia tăng.

Tại Nam Mỹ, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng quy mô lớn, trong khi Trung Đông tiếp tục triển khai hàng loạt dự án xây dựng và tái thiết. Sự phục hồi này khiến nhu cầu nhập khẩu xi măng tăng mạnh và Việt Nam đang trở thành một trong những nguồn cung được nhiều khách hàng quốc tế quan tâm.

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO, lượng đơn hàng hỏi mua xi măng từ Việt Nam hiện gần gấp đôi so với thông lệ.

"Nếu trước đây mỗi tháng chỉ ghi nhận khoảng 20 đơn hàng lớn thì hiện nay con số đã tăng lên 40-50 đơn. Riêng từ tháng 5/2026 đến nay đã có 16 giao dịch được chốt thành công thông qua thư tín dụng (L/C)", ông Việt cho biết.

Theo vị chuyên gia, một tín hiệu đáng chú ý là nhiều khách hàng đang đẩy nhanh tiến độ giao dịch hơn bình thường. Thậm chí có trường hợp người mua liên tục thúc giục đàm phán và trực tiếp sang Việt Nam làm việc dù phía bán chưa hoàn tất việc chuẩn bị hồ sơ, hình ảnh sản phẩm.

Trong ngành xi măng, lợi thế cạnh tranh không chỉ đến từ giá bán mà còn phụ thuộc rất lớn vào chi phí logistics. Hiện cước vận chuyển sang Trung Đông có thể lên tới 60-70 USD mỗi tấn, chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành cuối cùng.

Nhờ vị trí địa lý thuận lợi, chi phí vận chuyển cạnh tranh cùng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), xi măng Việt Nam đang được đánh giá cao hơn tại nhiều thị trường nhập khẩu.

Theo ông Việt, khi thị trường xi măng sôi động trở lại, nhu cầu đối với nhiều nhóm vật liệu xây dựng khác như gạch, sắt thép, nhôm kính, thiết bị vệ sinh hay nội thất cũng thường tăng theo.

Có lợi thế lớn nhưng chưa chuyển hóa thành đơn hàng

Nếu xét về tiềm năng, khu vực từ Nghệ An đến Quảng Trị đáng lẽ phải là địa bàn hưởng lợi nhiều nhất từ làn sóng xuất khẩu hiện nay khi tập trung nhiều nhà máy xi măng quy mô lớn, gần cảng biển và có lợi thế cạnh tranh về giá.

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, giá xi măng giao lên tàu tại khu vực miền Trung hiện chỉ khoảng 40 USD/tấn, thấp hơn đáng kể so với mức phổ biến 52-56 USD/tấn tại nhiều khu vực khác.

Khoảng chênh lệch này giúp xi măng miền Trung có lợi thế rõ rệt trong cạnh tranh quốc tế. Tuy nhiên, thực tế nhiều nhà máy trong khu vực vẫn chưa ký được lượng đơn hàng tương xứng với tiềm năng.

Nguyên nhân, theo ông Việt, nằm ở năng lực thương mại quốc tế hơn là năng lực sản xuất.

Xuất khẩu xi măng là lĩnh vực có tính đặc thù cao khi khách hàng chủ yếu là các nhà nhập khẩu chuyên nghiệp, khối lượng giao dịch lớn và gần như toàn bộ hợp đồng đều thực hiện thông qua thư tín dụng (L/C). Quá trình tìm kiếm khách hàng, đàm phán điều khoản thương mại, xử lý thanh toán quốc tế hay quản trị rủi ro đòi hỏi kinh nghiệm và chuyên môn rất khác so với hoạt động bán hàng trong nước.

Tuy nhiên, tại nhiều nhà máy, công tác xuất khẩu vẫn được giao cho chính bộ phận kinh doanh nội địa phụ trách. Trong khi đó, các doanh nghiệp thương mại chuyên nghiệp đóng vai trò kết nối nhà máy với khách hàng quốc tế vẫn còn khá ít.

Theo thông lệ quốc tế, doanh nghiệp sản xuất thường tập trung vào năng lực vận hành và chất lượng sản phẩm, còn các công ty thương mại đảm nhận vai trò tìm kiếm khách hàng, xử lý nghiệp vụ tài chính và kết nối giao dịch.

"Sự thiếu vắng các mắt xích trung gian chuyên nghiệp khiến một phần năng lực sản xuất của các nhà máy từ Nghệ An đến Quảng Trị chưa được chuyển hóa thành các đơn hàng xuất khẩu tương ứng, dù nhu cầu thị trường đang tăng mạnh và số lượng L/C từ khách hàng quốc tế liên tục được mở", ông Việt nhận định.

Trong bối cảnh thị trường thế giới đang bước vào chu kỳ xây dựng mới, bài toán đối với ngành xi măng miền Trung không còn nằm ở năng lực sản xuất hay giá thành, mà là khả năng tiếp cận và chinh phục thị trường quốc tế.