Dự án đường sắt tốc độ cao 67 tỷ USD: Soi năng lực chủ đầu tư vừa được giao việc

Trong bối cảnh dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng mức đầu tư hơn 67 tỷ USD đang bước vào giai đoạn chuẩn bị then chốt, Bộ Xây dựng vừa quyết định điều chỉnh chủ đầu tư dự án, chuyển nhiệm vụ từ Ban Quản lý dự án Đường sắt sang Ban Quản lý dự án Thăng Long. Động thái này ngay lập tức thu hút sự quan tâm của dư luận, khi năng lực, kinh nghiệm và khả năng quản trị dự án quy mô “siêu lớn” đang trở thành yếu tố then chốt trong bài toán lựa chọn nhà đầu tư và đơn vị thực hiện.

Theo quyết định mới, Ban QLDA Thăng Long sẽ chịu trách nhiệm lập báo cáo nghiên cứu khả thi, đồng thời chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ và giá thành trong suốt quá trình chuẩn bị và triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm củng cố năng lực điều phối và bảo đảm kỷ luật thực hiện đối với dự án hạ tầng có quy mô và mức độ phức tạp lớn nhất từ trước tới nay trong lĩnh vực đường sắt.

Chỉ đạo của Chính phủ cũng cho thấy yêu cầu rất cao về năng lực thực thi. Tại phiên họp thứ năm của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm quốc gia lĩnh vực đường sắt ngày 6/1, Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương hoàn thiện cơ chế giao việc, đặt hàng trong công nghiệp đường sắt trước 15/1, coi đây là nền tảng để lựa chọn đúng nhà thầu, nhà đầu tư và từng bước hình thành năng lực nội sinh cho dự án đường sắt tốc độ cao.

Việc Ban QLDA Thăng Long được giao vai trò “đầu mối” không phải ngẫu nhiên. Trong những năm gần đây, đơn vị này liên tục được Bộ Xây dựng giao chuẩn bị và triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn. Riêng trong năm 2025, Ban đã đảm nhiệm công tác chuẩn bị đầu tư cho các dự án trọng điểm như tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, đường Vành đai 5 vùng Thủ đô, mở rộng một số đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông và cải tạo Quốc lộ 6 đoạn Tuần Giáo - Lai Châu. Các hồ sơ chuẩn bị đầu tư được đánh giá thực hiện bài bản, tuân thủ quy định và bảo đảm tiến độ.

Ở vai trò chủ đầu tư trực tiếp, Ban QLDA Thăng Long hiện đang quản lý 7 dự án, trong đó nhiều công trình quan trọng đã ghi nhận kết quả tích cực. Các tuyến cao tốc Bắc - Nam đoạn Mai Sơn - Quốc lộ 45, Phan Thiết - Dầu Giây đã đưa vào khai thác; các đoạn Bãi Vọt - Hàm Nghi và Hàm Nghi - Vũng Áng hoàn thành sớm từ 3-6 tháng so với kế hoạch. Đáng chú ý, dự án cầu Phong Châu mới (Phú Thọ) thuộc diện khẩn cấp cũng về đích sớm hơn 3 tháng, cho thấy năng lực điều hành trong các tình huống phức tạp.

Không chỉ về tiến độ, năng lực giải ngân cũng là điểm cộng lớn trong hồ sơ của Ban QLDA Thăng Long. Năm 2025, đơn vị được giao hơn 4.560 tỷ đồng vốn đầu tư công và đã giải ngân gần 61% tính đến giữa tháng 12; dự kiến tỷ lệ giải ngân có thể vượt 93% vào cuối tháng 1/2026. Giai đoạn 2020-2025, tổng giá trị giải ngân của Ban đạt hơn 45.000 tỷ đồng - thuộc nhóm cao nhất trong các đơn vị trực thuộc Bộ Xây dựng.

Từ thực tiễn này, việc giao Ban QLDA Thăng Long lập và triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cho thấy định hướng lựa chọn đơn vị có năng lực thực chứng, thay vì chỉ dựa trên cơ cấu tổ chức hay chuyên ngành truyền thống.

Trong bối cảnh dự án hơn 67 tỷ USD đòi hỏi kỷ luật tiến độ, kiểm soát chi phí và khả năng phối hợp đa ngành, quyết định này được xem là bước sàng lọc đầu tiên, đặt nền móng cho bài toán lớn hơn: Lựa chọn đúng nhà đầu tư, nhà thầu và xây dựng năng lực nội địa cho ngành đường sắt tốc độ cao Việt Nam.