Dự chi hơn 60.000 tỷ kéo dài tuyến metro nối 2 TP trực thuộc Trung ương của Việt Nam, nhiều hộ dân sẽ bị thu hồi đất

Từ tuyến metro số 1 đến trục kết nối mới của vùng

Từ một tuyến metro phục vụ kết nối nội đô TP. HCM, tuyến Bến Thành - Suối Tiên hiện đang được tính toán kéo dài sang Đồng Nai, hướng tới Trung tâm hành chính TP. Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Theo phương án tuyến được nêu trong hồ sơ dự án, toàn tuyến kéo dài khoảng 44,5km, điểm đầu tại ga Suối Tiên - ga cuối của tuyến metro số 1 TP. HCM và điểm cuối tại sân bay Long Thành. Trong đó, đoạn qua địa bàn TP. HCM dài khoảng 2,9km, đi qua phường Đông Hòa. Tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 60.260 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư toàn tuyến khoảng 4.323 tỷ đồng.

Quy mô này cho thấy dự án không đơn thuần là phần nối dài của metro số 1, mà được đặt trong bài toán kết nối giao thông giữa TP. HCM và Đồng Nai - hai cực đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics quan trọng của khu vực phía Nam.

TP. HCM bắt đầu chuẩn bị mặt bằng

Để chuẩn bị cho phần tuyến đi qua địa bàn thành phố, UBND TP. HCM đã giao Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP. HCM (MAUR) thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phục vụ công trình.

MAUR được giao lập báo cáo nghiên cứu khả thi, trong đó phải xác định cụ thể phạm vi, diện tích đất dự kiến thu hồi, số trường hợp bị ảnh hưởng, nhu cầu tái định cư, phương án di dời hạ tầng kỹ thuật, sơ bộ tổng mức đầu tư, nguồn vốn và tiến độ thực hiện.

Đơn vị này cũng sẽ phối hợp với UBND phường Đông Hòa và các cơ quan liên quan thực hiện đo đạc, kiểm đếm, lập, thẩm định và triển khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đây là một trong những bước chuẩn bị quan trọng trước khi dự án bước vào giai đoạn triển khai thực tế, bởi giải phóng mặt bằng thường là một trong những khâu quyết định tiến độ đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. HCM hiện được giao thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, tổng hợp kết quả để trình Chủ tịch UBND thành phố xem xét, quyết định đầu tư. Trong khi đó, Sở Tài chính được giao tham mưu bố trí khoảng 5 tỷ đồng trong kế hoạch vốn năm 2026 cho công tác chuẩn bị đầu tư.

Đồng Nai cũng đồng thời triển khai thu hồi đất

Ở đầu tuyến phía Đồng Nai, công tác chuẩn bị mặt bằng cũng đang được thực hiện. Trung tâm Phát triển quỹ đất chi nhánh Biên Hòa đang phối hợp với UBND các phường Biên Hòa, Trấn Biên, Long Hưng, Phước Tân và Tam Phước để thực hiện các thủ tục thông báo thu hồi đất, kiểm đếm tài sản, lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Các tổ chức, cá nhân có đất hoặc tài sản gắn liền với đất nằm trong phạm vi dự án được thông báo liên hệ với cơ quan chức năng để thực hiện việc lập hồ sơ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Trường hợp chủ sử dụng đất hoặc chủ sở hữu tài sản không liên hệ, cơ quan chức năng sẽ phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện thủ tục theo quy định đối với trường hợp vắng chủ hoặc chưa xác định được người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản.

Như vậy, ở cả hai phía TP. HCM và Đồng Nai, công tác chuẩn bị mặt bằng đang được đặt song song với quá trình hoàn thiện hồ sơ đầu tư.

Vì sao cần thêm một tuyến kết nối TP. HCM - Đồng Nai?

Sự phát triển nhanh của khu vực phía Đông TP. HCM và Đồng Nai đang làm gia tăng nhu cầu kết nối giữa các trung tâm đô thị, khu công nghiệp, khu dịch vụ và đầu mối giao thông lớn. Đặc biệt, khi sân bay Long Thành được đưa vào khai thác, nhu cầu kết nối hành khách từ TP. HCM tới sân bay sẽ trở thành một bài toán quan trọng của toàn vùng.

Hiện nay, phần lớn việc di chuyển giữa TP. HCM và Đồng Nai vẫn phụ thuộc vào đường bộ. Khi lưu lượng phương tiện tăng cao, các tuyến đường kết nối có nguy cơ chịu áp lực lớn, nhất là trên các hành lang đi qua khu vực cửa ngõ phía Đông.

Trong bối cảnh đó, một tuyến đường sắt đô thị kết nối trực tiếp từ hệ thống metro TP. HCM tới Đồng Nai và sân bay Long Thành có thể tạo thêm lựa chọn vận tải khối lượng lớn, giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và đường bộ.

Quan trọng hơn, tuyến metro sẽ kết nối mạng lưới metro hiện hữu của TP. HCM với một trung tâm đô thị và đầu mối hàng không đang hình thành ở Đồng Nai. Đây cũng là lý do dự án được đặt trong bài toán phát triển giao thông liên vùng thay vì chỉ phục vụ nhu cầu đi lại của một địa phương.

Hơn 60.000 tỷ đồng cho trục metro liên kết vùng

Dự án được HĐND TP. Đồng Nai thông qua chủ trương đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT). TP. Đồng Nai cũng đề xuất Chính phủ cho phép triển khai dự án theo cơ chế xây dựng công trình khẩn cấp, nhằm rút ngắn thời gian thực hiện.

Với tổng vốn dự kiến hơn 60.000 tỷ đồng, việc lựa chọn phương thức đầu tư và cơ chế triển khai có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng sớm hình thành tuyến kết nối. Trong đó, khoảng 4.323 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho thấy bài toán mặt bằng chiếm một phần đáng kể trong quá trình chuẩn bị dự án.

Đối với TP. HCM, dù đoạn tuyến chỉ dài khoảng 2,9km, thành phố vẫn phải hoàn tất đầy đủ các thủ tục liên quan đến đất đai, bồi thường, tái định cư và di dời hạ tầng trước khi triển khai xây dựng.

Không chỉ nối hai thành phố, tuyến metro còn mở kết nối đến sân bay lớn nhất cả nước

Điểm đáng chú ý nhất của dự án nằm ở điểm cuối: sân bay Long Thành. Nếu được triển khai theo phương án hiện nay, hành khách từ khu vực TP. HCM có thể tiếp cận sân bay thông qua mạng lưới đường sắt đô thị thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào ô tô, xe buýt hoặc các phương tiện đường bộ khác. Với Đồng Nai, tuyến metro cũng mở thêm một hành lang kết nối Trung tâm hành chính thành phố với TP. HCM và sân bay.

Ở góc độ rộng hơn, đây là một bước trong quá trình hình thành mạng lưới giao thông công cộng liên kết giữa các đô thị lớn của vùng. Khi các tuyến đường sắt đô thị, đường sắt liên vùng và hệ thống đường bộ được đầu tư đồng bộ, khả năng phân bổ lại dòng người và dòng hàng giữa TP. HCM, Đồng Nai và các khu vực lân cận sẽ được cải thiện.

Tuy nhiên, để biến phương án kết nối trên giấy thành một tuyến metro thực tế, dự án vẫn phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán về nguồn vốn, mặt bằng, thủ tục đầu tư, tổ chức thi công và tiến độ.

Việc TP. HCM và Đồng Nai cùng bắt đầu các công việc liên quan đến thu hồi đất, bồi thường và chuẩn bị đầu tư là những bước đầu tiên trong quá trình hình thành tuyến metro mới - một trục giao thông được kỳ vọng kết nối TP. HCM với trung tâm Đồng Nai và sân bay Long Thành trong mạng lưới giao thông liên vùng của khu vực phía Nam.