Giảm phát thải không chỉ để bảo vệ môi trường, doanh nghiệp còn có thể thu tiền

Ngày 14/10, Báo Tài chính - Đầu tư phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường Carbon: Khơi thông dòng vốn xanh”, nhằm trao đổi về mối liên kết giữa chính sách tín dụng, thị trường carbon và thị trường vốn, qua đó tìm giải pháp huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh nhấn mạnh, thực hiện cam kết tại COP26 về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển nền kinh tế carbon thấp.

Quá trình này đòi hỏi nguồn lực lớn để đổi mới công nghệ, chuyển đổi phương thức sản xuất, sử dụng năng lượng hiệu quả và giảm phát thải khí nhà kính. Bên cạnh ngân sách nhà nước, thị trường vốn và thị trường tiền tệ, Việt Nam cần phát triển thêm các cơ chế huy động vốn dựa trên thị trường, trong đó có thị trường carbon.

Theo ông Cảnh, thông qua việc xác lập hạn ngạch, đo lường kết quả giảm phát thải và hình thành giá giao dịch đối với hạn ngạch, tín chỉ carbon, thị trường này có thể chuyển kết quả giảm phát thải thành giá trị kinh tế. Doanh nghiệp nhờ đó có thêm động lực và nguồn lực để tiếp tục đầu tư xanh, thay vì chủ yếu phụ thuộc vào vốn tự có hoặc tín dụng ngân hàng.

Ngày 29/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP quy định về sàn giao dịch carbon trong nước, tạo khuôn khổ pháp lý cho việc tổ chức, vận hành thị trường và giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

Thị trường carbon thí điểm bước đầu được hình thành với quy mô hơn 511 triệu tấn CO2, tương ứng hạn ngạch phát thải phân bổ cho các cơ sở thuộc ba ngành phát thải lớn là nhiệt điện, sắt thép và xi măng trong giai đoạn 2025-2026. Giai đoạn thí điểm kéo dài đến hết năm 2028, trước khi chuyển sang vận hành bắt buộc toàn diện từ năm 2029. Trong giai đoạn thí điểm, BIDV là ngân hàng thanh toán duy nhất trên thị trường.

Tín dụng xanh và thị trường carbon cần bổ trợ lẫn nhau

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, tín dụng xanh và thị trường carbon có mối quan hệ tương hỗ trong quá trình chuyển đổi xanh. Tín dụng xanh cung cấp nguồn vốn để doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ và phát triển các lĩnh vực thân thiện với môi trường, từ đó tạo ra kết quả giảm phát thải. Những kết quả này có thể trở thành cơ sở hình thành hàng hóa cho thị trường carbon.

Ở chiều ngược lại, khi thị trường carbon hoạt động hiệu quả, doanh nghiệp có thể tạo thêm nguồn thu và dòng tiền từ kết quả giảm phát thải, phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nguồn thu này cũng có thể góp phần cải thiện khả năng trả nợ, nâng cao chất lượng tín dụng. Đồng thời, doanh nghiệp có thêm điều kiện mua tín chỉ carbon để đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Ông Cảnh cho rằng, hiệu quả tín dụng xanh không chỉ được đánh giá qua việc vốn được giải ngân cho dự án mang danh nghĩa xanh, mà còn phải dựa trên kết quả thực tế về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Vì vậy, việc đo lường, báo cáo và thẩm định kết quả giảm phát thải trên thị trường carbon có thể cung cấp thêm dữ liệu để tổ chức tín dụng theo dõi hiệu quả sử dụng vốn, tăng cường giám sát và quản lý rủi ro môi trường của các dự án.

Những năm qua, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy tín dụng xanh, hướng dòng vốn vào các ngành, lĩnh vực mang lại lợi ích môi trường. Cơ quan này từng bước hoàn thiện khuôn khổ chính sách, ban hành định hướng và hướng dẫn về tín dụng xanh, quản lý rủi ro môi trường và xã hội, đồng thời khuyến khích các tổ chức tín dụng xây dựng chiến lược, quy trình nội bộ và sản phẩm tín dụng phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh.

Trong bối cảnh các kênh huy động vốn xanh khác vẫn đang phát triển, tín dụng ngân hàng tiếp tục là nguồn lực quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất và hướng tới nền kinh tế carbon thấp.

Dư nợ tín dụng xanh vượt 856.000 tỷ đồng

Theo số liệu được Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh chia sẻ, từ khi hoạt động tín dụng xanh được triển khai năm 2017 đến nay, quy mô tín dụng và mức độ tham gia của các tổ chức tín dụng đều mở rộng.

Đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt hơn 856.000 tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025. Trong giai đoạn 2017-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân của tín dụng xanh đạt trên 20% mỗi năm.

Nguồn vốn tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm trên 31%; lĩnh vực năng lượng xanh chiếm gần 28%. Trong khi đó, dư nợ tín dụng đã được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt hơn 6,2 triệu tỷ đồng, tương đương trên 31,33% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Theo ông Cảnh, những kết quả này cho thấy sự đồng hành của hệ thống ngân hàng trong quá trình chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn, cần phát triển đồng thời các kênh huy động tài chính, trong đó thị trường carbon có thể trở thành một nguồn lực bổ sung quan trọng.

Khi doanh nghiệp có thể tạo nguồn thu từ hạn ngạch và tín chỉ carbon, nguồn lực tài chính cho chuyển đổi xanh sẽ không còn phụ thuộc quá lớn vào vốn tự có, ngân sách hoặc tín dụng ngân hàng. Về dài hạn, cơ chế này góp phần đa dạng hóa nguồn vốn, giảm áp lực lên tín dụng xanh và tạo điều kiện để ngân hàng phân bổ vốn hiệu quả hơn.

Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh kỳ vọng các cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức tín dụng và cộng đồng doanh nghiệp sẽ tiếp tục phối hợp, làm rõ vai trò của chính sách tín dụng và thị trường carbon trong từng giai đoạn chuyển đổi. Qua đó, Việt Nam có thể nâng cao hiệu quả huy động, sử dụng nguồn lực cho đầu tư xanh và tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.