Giao dịch ngân hàng tăng tốc, nguy cơ gian lận ngày càng phức tạp

Phát biểu tại lễ khai mạc Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 sáng 22/10 tại Hà Nội, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho biết, hệ thống ngân hàng Việt Nam đang xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.

Theo ông Dũng, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, lợi thế cạnh tranh của ngân hàng không còn nằm ở việc ứng dụng nhiều công nghệ hơn, mà ở khả năng chuyển hóa dữ liệu thành giá trị, đưa công nghệ vào nâng cao năng suất, hiệu quả hoạt động và củng cố niềm tin khách hàng.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực ngân hàng vì thế cần hướng tới giá trị thực chất, thay vì chỉ tạo ra dấu ấn về công nghệ. Phó Thống đốc nhấn mạnh, khi hoạt động ngân hàng càng số hóa, niềm tin càng trở thành tài sản quan trọng và năng lực chống chịu trước rủi ro cần được xem là yếu tố cốt lõi của mỗi tổ chức tín dụng.

Ông Dũng lưu ý, hoạt động ngân hàng ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, dữ liệu và kết nối với các đối tác trong hệ sinh thái. Do đó, sự cố tại một mắt xích có thể tạo ra tác động lan rộng đến toàn hệ thống. Rủi ro an ninh mạng không còn là vấn đề riêng của bộ phận công nghệ thông tin mà liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, uy tín của ngân hàng, niềm tin khách hàng và sự ổn định của hệ thống tài chính.

Theo ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nếu trước đây các ngân hàng chủ yếu tập trung số hóa quy trình và chuyển dịch giao dịch từ trực tiếp sang trực tuyến, thì hiện nay, AI, đặc biệt là AI tạo sinh (GenAI) và hệ sinh thái trợ lý ảo (AI Agent), đang dần trở thành một phần trọng tâm trong chiến lược vận hành và tạo giá trị của ngân hàng hiện đại.

Ông Tú cho rằng ngành ngân hàng đang chứng kiến ba chuyển dịch lớn, gồm chuyển từ tự động hóa đơn lẻ sang hệ sinh thái AI thông minh theo định hướng AI-First và AI-Native; ứng dụng AI như một lớp bảo vệ nhằm phát hiện, ngăn chặn gian lận theo thời gian thực; đồng thời từng bước hình thành khung khổ pháp lý chuẩn hóa cho AI.

Từ số hóa quy trình đến thông minh hóa hệ sinh thái

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank, cho rằng chuyển đổi số đã giúp các ngân hàng mở rộng quy mô hoạt động, nhưng giai đoạn tiếp theo đòi hỏi sự chuyển dịch từ “số hóa quy trình” sang “thông minh hóa hệ sinh thái”.

Theo ông Hưng, AI không chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ mà cần trở thành động lực tăng trưởng, giúp ngân hàng hiểu rõ hơn bối cảnh và nhu cầu của khách hàng, từ đó chủ động cung cấp dịch vụ phù hợp.

Với nền tảng 18 triệu khách hàng và 99,5% giao dịch được thực hiện trực tuyến qua các kênh số, Tổng giám đốc TPBank cho rằng sự kết hợp giữa AI, văn hóa dữ liệu và năng lực kiểm soát của con người là yếu tố quan trọng để chuyển quy mô hoạt động thành lợi thế cạnh tranh bền vững.

Tuy nhiên, quá trình ứng dụng công nghệ sâu rộng cũng khiến yêu cầu bảo vệ hệ thống và dữ liệu ngày càng cấp thiết. Theo ông Lê Quang Hà, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV An ninh mạng Viettel, các ngân hàng cần xây dựng năng lực giám sát liên tục, phát hiện sớm mối đe dọa, ứng phó sự cố và duy trì hoạt động của những dịch vụ thiết yếu.

Trước nguy cơ lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính và các hình thức tấn công có ứng dụng AI, ông Hà nhấn mạnh vai trò của việc phân tích hành vi, nhận diện giao dịch bất thường và tăng cường tình báo mối đe dọa. Đây là những giải pháp giúp bảo vệ giao dịch, củng cố niềm tin của khách hàng và duy trì trải nghiệm ngân hàng số liền mạch.

Cùng quan điểm về yêu cầu tăng cường phòng chống gian lận, ông Harmon Wang, Tổng giám đốc StreamCube Technology, cho rằng cần xây dựng hệ thống phòng chống gian lận thông minh, có khả năng bao quát hoạt động trên toàn ngân hàng. Bên cạnh giải pháp công nghệ, việc phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, ngân hàng và các đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan cũng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý rủi ro.