Hạn hán nghiêm trọng, một quốc gia chi hơn 19 tỷ đồng cho 20 chuyến bay 'gọi mưa', chuyên gia hoài nghi hiệu quả

Trên một chuyến bay qua vùng núi Honduras, phi công Victor Torres liên tục tìm kiếm những đám mây đủ điều kiện. Khi phát hiện một vùng mây dày, chiếc máy bay nhỏ lập tức đổi hướng, trong khi kỹ thuật viên phía sau mở một bình kim loại để phun các hạt iodua bạc màu vàng vào khí quyển.

Đây là một phần trong chương trình tạo mưa nhân tạo mà chính phủ Honduras đang triển khai với chi phí 750.000 USD (tương đương khoảng 19,8 tỷ đồng) cho 20 chuyến bay.

Mục tiêu là kích thích lượng mưa đủ lớn tại những khu vực nông nghiệp đang chịu ảnh hưởng nặng nề của El Niño, nơi nhiều hộ dân gần như mất trắng mùa vụ.

Nông dân mất tới 80-90% mùa màng

Honduras nằm trong “Hành lang Khô” Trung Mỹ, vùng kéo dài từ miền nam Mexico tới Panama, vốn thường xuyên chịu thiếu nước.

Tác động hiện đặc biệt nghiêm trọng tại Honduras, Guatemala, El Salvador và Nicaragua. Ngô và đậu bị khô héo, gia súc chết hoặc phải bán tháo, các đồn điền cà phê suy giảm sản lượng, trong khi ngành nuôi tôm cũng chịu thiệt hại.

Tại Honduras, chính quyền ước tính nông dân ở một số khu vực đã mất khoảng 80-90% mùa màng trong đợt hạn năm nay.

Ở làng Nueva Concepcion, cách thủ đô Tegucigalpa khoảng 90 phút di chuyển, nhiều gia đình chỉ còn ăn một hoặc hai bữa mỗi ngày.

Aníbal Zúñiga, điều phối viên phân phối viện trợ của Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) tại đây, cho biết nhiều hộ đã phải bán gia súc, công cụ sản xuất và những tài sản còn lại chỉ để duy trì cuộc sống.

WFP cảnh báo gần 50 triệu người trên toàn cầu có thể rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng nếu El Niño tiếp tục kéo dài, trong đó Trung Mỹ là một trong những khu vực chịu tác động lớn nhất.

Chi 750.000 USD cho 20 chuyến bay

Trong một năm bình thường, khoảng 20% dân số Honduras đã đối mặt với một mức độ mất an ninh lương thực nhất định.

Trước tình trạng hạn hán ngày càng nghiêm trọng, chính phủ nước này thuê một công ty Mexico thực hiện 20 chuyến bay gieo mây, tổng trị giá 750.000 USD.

Công nghệ này sử dụng các hạt iodua bạc phun vào những đám mây có sẵn nhằm thúc đẩy quá trình hình thành mưa.

José Francisco Ordóñez, người phát ngôn Bộ Nông nghiệp Honduras, cho biết các chuyến bay đã tận dụng những đợt mây và mưa ngắn xuất hiện trong mùa khô để cố gắng tăng lượng nước trước khi hạn hán kéo dài trở lại.

Theo ông, tại một số khu vực trọng điểm, lượng mưa sau khi gieo mây cao hơn từ 20% đến 60% so với dự báo.

Chính phủ muốn tiếp tục mở rộng chương trình.

Tuy nhiên, các nhà khí tượng học vẫn hoài nghi về hiệu quả thực tế.

Nabil Kawas, nhà khí tượng học và cựu trưởng khoa khoa học của Đại học Tự trị Quốc gia Honduras, gọi đây là một “thí nghiệm”.

Theo ông, trong các chương trình gieo mây trước đây tại Honduras trong điều kiện hạn hán tương tự, lượng mưa chỉ tăng chưa tới 10%.

Ông cho rằng nếu 750.000 USD được dùng để xây hệ thống tưới tiêu hoặc hồ chứa nước, lợi ích đối với nông dân nghèo có thể lớn và bền vững hơn.

Nông dân muốn giếng nước hơn là chờ trời mưa

Với nhiều hộ nông dân, tranh luận về hiệu quả của gieo mây mang tính rất thực tế.

Carlos Alberto Hernández, 81 tuổi, sống cùng vợ nhờ một mảnh ruộng đậu nhỏ ở Nueva Concepcion.

Gia đình ông không đủ khả năng lắp hệ thống tưới, vì vậy toàn bộ hai vụ thu hoạch mỗi năm phụ thuộc vào lượng mưa tự nhiên.

Mùa hè năm nay, sau hàng loạt cảnh báo hạn hán, ông chứng kiến vụ mùa đầu tiên chết dần trên đồng.

“Chúng tôi không đủ tiền mua thức ăn. Trồng được gì thì ăn thứ đó. Không có nước thì chẳng còn gì cả”, ông nói.

Hernández cho biết có nhiều đêm ông đi ngủ với bụng đói để dành thức ăn cho ngày hôm sau.

Lô viện trợ thực phẩm gần đây do WFP tài trợ và phối hợp với chính phủ Honduras mới là đợt hỗ trợ đầu tiên mà cộng đồng này nhận được.

Tuy nhiên, ông không đặt nhiều kỳ vọng vào chương trình gieo mây.

Theo Hernández, điều mà nông dân trong vùng cần hơn là hỗ trợ đào giếng, để có thể sống sót bất kể trời có mưa hay không.

Hạn hán lan rộng khắp Trung Mỹ

Honduras không phải quốc gia duy nhất phải tìm biện pháp khẩn cấp.

El Salvador đã ban bố tình trạng khẩn cấp kéo dài 6 tháng nhằm hạn chế nguy cơ khủng hoảng sâu hơn.

Guatemala triển khai các biện pháp khẩn cấp để giảm nạn đói tại những cộng đồng bản địa nghèo, trong đó có việc miễn thuế cho một số loại ngũ cốc nhập khẩu.

Tại Nicaragua, phe đối lập lưu vong chỉ trích chính phủ vì chưa công bố tình trạng khẩn cấp hoặc kế hoạch ứng phó rõ ràng.

Một vài đợt mưa gần đây đã mang lại chút hy vọng cho nông dân. Hernández đã gieo lại đậu và nếu mưa tiếp tục, ông có thể có nguồn thực phẩm ổn định vào cuối năm.

Nhưng rủi ro vẫn còn lớn.

Các cơ quan khí tượng cảnh báo El Niño có thể tiếp tục kéo dài và mạnh lên, khiến lượng mưa vốn đã ít ở Hành lang Khô tiếp tục suy giảm.

Với những gia đình đã bán gần hết tài sản để mua thức ăn, một vụ mùa thất bại nữa có thể đẩy họ vào tình cảnh khó khăn hơn nhiều.

Hernández vẫn hàng ngày nhìn những mầm đậu nhỏ mọc lên trên nền đất từng nứt nẻ vì khô hạn.

“Mỗi tối đi ngủ, sáng thức dậy chúng tôi chỉ biết cầu mong trời cho mưa”, ông nói.