Hàng giả qua biên giới: Tháo sạch nhãn mác, chia nhỏ để 'né' kiểm soát

Hàng giả tháo nhãn mác, khó nhận diện vi phạm

Tại hội thảo về nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ ngày 30/9, ông Đoàn Ngọc Toàn, Phó trưởng phòng 3, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan, Bộ Tài chính), cho biết các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đặt ra yêu cầu kiểm soát biên giới cao hơn. Nếu thực thi không tốt các cam kết quốc tế, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với các biện pháp trừng phạt thương mại.

Thực tế, lực lượng Hải quan hiện chủ yếu nhận diện vi phạm nhãn hiệu bằng phương pháp trực quan. Những hành vi phức tạp liên quan đến thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, kiểu dáng công nghiệp hay sáng chế gần như vượt quá khả năng nhận biết của lực lượng chức năng.

Các đối tượng cũng liên tục thay đổi thủ đoạn, trong đó có việc tháo toàn bộ nhãn mác khỏi hàng hóa để tránh bị phát hiện. Dù sản phẩm có ngoại quan rất giống hàng thật, cơ quan Hải quan vẫn gặp khó trong xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ khi hàng hóa không còn nhãn mác.

Theo ông Toàn, việc chỉ xử lý hành vi khai sai hoặc thiếu nhãn mác thông thường không mang lại hiệu quả răn đe cần thiết.

Với hàng hóa quá cảnh, tỷ lệ phát hiện vi phạm được ông Toàn nêu lên tới 90%. Tuy nhiên, cơ quan Hải quan không thể tạm dừng theo thủ tục hải quan thông thường mà phải áp dụng thủ tục hành chính như ra quyết định khám.

Vướng giám định, định giá hàng vi phạm

Một trở ngại khác là việc chứng minh hành vi xâm phạm đối với hàng quá cảnh. Theo quy định được ông Toàn dẫn chiếu, cơ quan chức năng phải xác định thiệt hại trực tiếp đối với chủ thể quyền hoặc dấu hiệu thẩm lậu.

Trong khi đó, hàng hóa có thể được vận chuyển nguyên niêm phong sang Lào, Campuchia rồi chia nhỏ để đưa ngược về Việt Nam, khiến việc chứng minh vi phạm gặp khó khăn.

Công tác giám định cũng chưa đáp ứng yêu cầu xử lý. Khoảng 90% kết luận của Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia được ông Toàn đề cập có nhận định mang tính điều kiện, yêu cầu xác định việc sử dụng hàng hóa có được chủ sở hữu quyền đồng ý hay không.

Hải quan vì vậy phải tiếp tục tìm chủ thể quyền, trong khi một số trường hợp không có đại diện tại Việt Nam hoặc không thể liên lạc.

Khâu định giá hàng vi phạm cũng phát sinh vướng mắc. Theo ông Toàn, các tiêu chí như giá mua bán, giá niêm yết khó áp dụng với hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ do không được phép kinh doanh hoặc không có giá niêm yết chính thức. Hội đồng định giá và tổ chức thẩm định cũng có thể từ chối vì thiếu cơ sở pháp lý.

Ngoài ra, hàng triệu kiện hàng nhỏ lẻ qua chuyển phát nhanh và thương mại điện tử xuyên biên giới khiến việc kiểm tra từng kiện gần như bất khả thi.

Dù đã áp dụng quản lý rủi ro, tỷ lệ chủ động phát hiện vi phạm đối với hàng nhập khẩu hiện chỉ đạt khoảng 20%, theo thông tin tại hội thảo.