Hàng trăm triệu USD không mua nổi lá phiếu, thung lũng Silicon bất lực trước làn sóng phản đối AI

Trong nhiều năm qua, sự lo lắng và bất bình của công chúng Mỹ về trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục gia tăng. Hơn 80% người Mỹ cho rằng công nghệ này đang phát triển quá nhanh, và hơn 70% phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu tại khu vực họ sinh sống.

Ở chiều ngược lại, các công ty công nghệ đã chi hàng trăm triệu USD cho cuộc bầu cử năm nay nhằm chống lại các quy định và những ứng cử viên mà họ coi là mối đe dọa.

Sau nhiều tháng đối đầu, cuộc xung đột giữa hai luồng quan điểm trở thành tâm điểm của một cuộc bầu cử trên phạm vi toàn quốc. Trên khắp nước Mỹ, Thung lũng Silicon phải đối mặt với lá phiếu của cử tri, và những ông lớn công nghệ đã thua cuộc.

Trung tâm dữ liệu bị hạn chế trên diện rộng

Cử tri tại ít nhất 10 bang đã bỏ phiếu cho hàng chục đề xuất nhằm hạn chế phát triển trung tâm dữ liệu, từ lệnh tạm hoãn tại địa phương đến các quy định phân vùng mới. Một số thị trấn cũng bãi nhiệm những thị trưởng bị cáo buộc đặt lợi ích của các công ty trung tâm dữ liệu lên trên lợi ích của cử tri.

Ở một số cuộc đua Thượng viện có ý nghĩa quyết định nhất, các ứng cử viên đảng Dân chủ như ông Abdul El-Sayed ở Michigan và ông Sherrod Brown ở Ohio đưa vấn đề quản lý AI và trung tâm dữ liệu vào trọng tâm chiến dịch. Tại California, quê hương của Thung lũng Silicon, cử tri bỏ phiếu về đề xuất “thuế tỷ phú” mà các giám đốc điều hành công nghệ đồng loạt lên tiếng phản đối.

Hàng chục lệnh cấm và hạn chế phát triển trung tâm dữ liệu được thông qua suôn sẻ ở cấp địa phương. Ít nhất 9 thống đốc ủng hộ lệnh cấm trung tâm dữ liệu trên toàn bang sẽ nhậm chức vào năm tới.

Phát biểu mừng chiến thắng, Thượng nghị sĩ Jon Ossoff của bang Georgia nói: “Những ông trùm Thung lũng Silicon đào hầm trú ẩn cho bản thân và cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo do chính họ tạo ra có nguy cơ dẫn đến sự diệt vong của loài người”. Ông cho biết nhiệm vụ của mình là buộc “Big Tech phải khuất phục”.

Các thị trấn ở Ohio, Illinois, Kansas, Florida và nhiều nơi khác đã thông qua biện pháp chống trung tâm dữ liệu, gồm tạm thời cấm hoặc khuyến nghị chính quyền thành phố cấm xây mới. Hơn 30 cuộc trưng cầu như vậy được thông qua, tại cả các quận đỏ (ủng hộ đảng Cộng hòa) lẫn quận xanh (ủng hộ đảng Dân chủ). Ít nhất ba thị trưởng ở Oklahoma và Ohio bị bãi nhiệm vì công khai ủng hộ các dự án trung tâm dữ liệu địa phương.

Trước làn sóng này,tỷ phú Elon Musk viết trên mạng xã hội X đầy mỉa mai: “Các trung tâm dữ liệu đặt trong không gian hiện đang là 1 ý tưởng khá hấp dẫn".

Ứng cử viên theo đuổi quản lý AI thắng lớn

Các ứng cử viên có cương lĩnh quản lý AI mạnh mẽ giành nhiều chiến thắng trong đêm bầu cử.

Chưa đầy một tháng trước ngày bỏ phiếu, ông El-Sayed, ứng cử viên Thượng viện của đảng Dân chủ tại Michigan, công bố kế hoạch đưa “AI vào tầm kiểm soát” và biến công nghệ này thành trọng tâm của chặng nước rút. Ông nói với tờ The New York Times: “Đây là cuộc khủng hoảng hiện sinh của thời đại chúng ta”.

Tại Ohio, ông Brown đặt việc quản lý công nghệ lên hàng đầu trong chiến dịch, đồng thời dựng các biển quảng cáo mô tả đối thủ là “gương mặt của các trung tâm dữ liệu”.

Ở Texas, bà Gina Hinojosa đánh bại ông Greg Abbott trong cuộc đua giành chức thống đốc, một phần nhờ chỉ trích việc ông Abbott ủng hộ trung tâm dữ liệu cũng như màn đổi ý muộn màng, thiếu thuyết phục của ông.

Thống đốc New York Kathy Hochul, sau khi thông qua lệnh tạm hoãn trung tâm dữ liệu đầu tiên trên toàn bang, đã tái đắc cử dễ dàng. Tại Pennsylvania, đảng Dân chủ liên tục nhấn mạnh vấn đề trung tâm dữ liệu để giành thêm 4 ghế và lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ kiểm soát Thượng viện bang.

Chưa thể xác định AI có sức nặng đến đâu

Tuy nhiên, rất khó xác định AI có sức nặng đến đâu trong các chiến thắng này. Trong cuộc thăm dò của The New York Times hồi tháng 9, công nghệ này là vấn đề hàng đầu của chưa đầy 1% cử tri. Lạm phát, cuộc chiến ở Iran và những điểm yếu của từng ứng cử viên nhiều khả năng đóng vai trò lớn hơn đối với nhiều người. Nhiều ứng cử viên thắng cử và chỉ trích gay gắt giới công nghệ cũng là đảng viên Dân chủ, những người được hưởng lợi từ làn sóng phẫn nộ nhắm vào nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.

Một lý do khác khiến chúng ta khó đánh giá tác động của tâm lý này đến lá phiếu là sự hoài nghi về trung tâm dữ liệu đã trở nên phổ biến trong năm qua, ở cả cánh tả lẫn cánh hữu. Ông Jon Husted ở Ohio và ông Mike Rogers ở Michigan là hai trong số nhiều chính trị gia Cộng hòa đã cố tách mình khỏi ngành này.

Làn sóng “techlash” và giới hạn của tiền bạc

Thế giới đang chứng kiến cuộc “phản ứng dữ dội với công nghệ” (techlash), gồm các cuộc điều tra chống độc quyền tại Mỹ, quy định nghiêm ngặt về quyền riêng tư ở châu Âu, cùng các vụ kiện và lệnh cấm mạng xã hội trên khắp thế giới.

Suốt một phần tư thế kỷ, các công ty công nghệ có thể dùng vốn và các mối quan hệ để đẩy lùi đáng kể các quy định một cách tương đối dễ dàng. Năm 2024, ngành tiền số chi hơn 100 triệu USD để đánh bại một loạt ứng cử viên, trong đó có ông Brown, khi đó là nghị sĩ ba nhiệm kỳ. Tuần này, chiêu bài đó đã thất bại.

Kết quả hôm 4/11 cho thấy việc kiềm chế Thung lũng Silicon giờ đây là vấn đề cấp bách và có sức thúc đẩy trong chính trường Mỹ. Dù quy định ở cấp liên bang dường như khó xảy ra dưới thời ông Trump, các địa phương đã tự hành động.

Các công ty và giám đốc công nghệ đã đổ hàng trăm triệu USD vào siêu ủy ban hành động chính trị (super PAC) của ông Trump, quỹ lễ nhậm chức, dự án cải tạo phòng khiêu vũ và những dự án yêu thích khác của ông. Các super PAC về tiền số và AI còn chi nhiều hơn nữa, khoảng 250 triệu USD cho các cuộc bầu cử liên bang năm nay, trong khi riêng ông Musk rót gần nửa tỷ USD vào cuộc bầu cử giữa kỳ. Nhiều ứng cử viên được họ chi tiền nhiều nhất trong các cuộc đua sít sao đã thất bại. Việc dùng tiền để mua quyền lực có thể chính là điều cử tri Mỹ đã bỏ phiếu phản đối.

Thung lũng Silicon lo ngại về năm 2028

Chiến thắng vang dội của các ứng cử viên chống trung tâm dữ liệu có thể được hiểu là sự thất bại của Thung lũng Silicon. Ông Trump ủng hộ cả tiền số lẫn AI, và gần đây khởi động một chuỗi vận động ủng hộ trung tâm dữ liệu. Trên Truth Social, ông viết rằng lý do duy nhất khiến các cộng đồng “không nên muốn có Trung tâm Dữ liệu” là nếu họ muốn trở nên “lạc hậu và nghèo khó”. Nhưng dường như luận điểm này đã không thể thuyết phục được cử tri.

Không chỉ vậy, đề xuất thách thức trực diện nhất sự giàu có của Thung lũng Silicon, khoản thuế tài sản đánh vào các tỷ phú do California đề xuất, dường như sắp bị bác bỏ. Đề xuất mang tên Proposition 40 là khoản thuế một lần đánh vào tài sản của các tỷ phú, nhằm bù đắp những khoản cắt giảm chương trình chăm sóc sức khỏe của bang theo Đạo luật One Big Beautiful Bill.

Các nhà đầu tư và doanh nhân công nghệ, nhiều người trong số đó là tỷ phú, đã quyên góp hơn 300 triệu USD để đánh bại đề xuất này, coi đó là mối đe dọa sống còn đối với hệ sinh thái khởi nghiệp của bang.

Dù vậy, việc một khoản thuế tài sản suýt được thông qua là dấu hiệu phản ánh mối lo ngại căn bản nhất đằng sau làn sóng techlash. Các cuộc thăm dò vẫn cho kết quả thuận lợi cho đề xuất này cho đến khi một chiến dịch phản công dồn dập xuất hiện gần đây, tại bang vốn là quê hương và luôn tự hào về một ngành công nghiệp xây dựng trên lời hứa tích lũy của cải.

Ngay từ trước cuộc bầu cử, Thung lũng Silicon đã lo lắng về năm 2028. Các hãng công nghệ đang tìm cách liên lạc với các chuyên gia tư vấn của đảng Dân chủ và nghĩ ra đủ loại ý tưởng để xoa dịu làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu.

Ông Chris Lehane, trưởng bộ phận vận động hành lang của OpenAI, được cho là đang lưu hành trong giới lập pháp ở Washington một bản ghi nhớ dự báo AI sẽ là vấn đề định hình cuộc bầu cử năm 2028. Bản ghi nhớ này, do Politico thu được, mở đầu bằng câu: “Chúng ta đã biết vấn đề số một của cuộc bầu cử tổng thống năm 2028: AI. Điều chúng ta chưa biết là nó sẽ xuất hiện như thế nào”.