'Như thiên thạch rơi xuống nước Mỹ': Đảng Cộng hòa rạn nứt sau thất bại bầu cử, loạt nhân vật cấp cao công khai chỉ trích ông Trump

Sau khi để mất quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện trong cuộc bầu cử ngày 3/11, đảng Cộng hòa Mỹ đang đối mặt với những bất đồng ngày càng công khai về nguyên nhân thất bại và hướng đi trong những năm tới.

Theo Politico, hàng loạt chính trị gia, cựu quan chức cùng các nhà chiến lược Cộng hòa đã lên tiếng yêu cầu đảng nhìn nhận lại những sai lầm, từ chính sách kinh tế, cuộc xung đột với Iran đến cách điều hành và phong cách lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump.

Kết quả bầu cử đặc biệt gây chấn động khi đảng Dân chủ không chỉ giành lại Quốc hội mà còn chiến thắng tại một số bang vốn được xem là thành trì của phe Cộng hòa, trong đó có Texas.

Những diễn biến này khiến nhiều nhân vật trong đảng đặt câu hỏi liệu chiến lược chính trị dựa vào sức ảnh hưởng cá nhân của ông Trump và phong trào Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA) có còn đủ sức giúp đảng Cộng hòa duy trì lợi thế trong các cuộc bầu cử tiếp theo hay không.

"Thảm họa cấp độ tuyệt chủng"

Trong cuộc họp báo tại Tallahassee ngày 4/11, Thống đốc Florida Ron DeSantis đưa ra một trong những đánh giá gay gắt nhất về kết quả bầu cử. Ông ví thất bại của đảng Cộng hòa như một vụ thiên thạch va vào nước Mỹ, tác động tới cả những bang truyền thống ủng hộ đảng Dân chủ, các thành trì Cộng hòa và những bang dao động.

Theo ông DeSantis, kết quả lần này gần như là một "thảm họa ở cấp độ tuyệt chủng" đối với đảng Cộng hòa tại nhiều khu vực, với mức độ nghiêm trọng hiếm thấy trong khoảng 100 năm qua.

Thống đốc Florida cho rằng thất bại không đơn thuần phản ánh sự gia tăng ủng hộ dành cho chương trình nghị sự của đảng Dân chủ, mà phần lớn xuất phát từ việc cử tri không hài lòng với những chính sách điều hành của đảng Cộng hòa tại Washington.

Ông chỉ trích việc các chiến dịch tranh cử tiếp tục tập trung vào những vấn đề quen thuộc, trong khi chưa giải quyết được những mối quan tâm cấp thiết như giá cả sinh hoạt, sự phát triển của AI và cuộc xung đột với Iran.

Những tranh cãi liên quan đến hồ sơ Jeffrey Epstein, vấn đề đạo đức công vụ và hoạt động giao dịch cổ phiếu của các nghị sĩ cũng được nhắc đến như những yếu tố làm suy giảm niềm tin của công chúng.

Theo ông DeSantis, việc mất những bang quan trọng như Texas có thể khiến đảng Cộng hòa gặp khó khăn trong nỗ lực giành lại quyền kiểm soát Quốc hội, không chỉ trong 2 năm tới mà còn ở những chu kỳ bầu cử xa hơn.

Cựu Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Nikki Haley cũng lên tiếng chỉ trích việc đảng Cộng hòa quá chú trọng những ưu tiên chính trị tại Washington mà không lắng nghe các vấn đề người dân thực sự quan tâm.

Bà Haley cho rằng trong khi nhiều gia đình Mỹ phải vật lộn với giá thực phẩm, xăng dầu và chi phí y tế tăng cao, các chính trị gia lại bị cuốn vào những cuộc tranh cãi quyền lực và lợi ích riêng. Theo bà, kết quả bầu cử là lời cảnh báo rằng đảng Cộng hòa cần thay đổi cách tiếp cận nếu muốn giành lại sự tin tưởng của cử tri.

Cựu thượng nghị sĩ Mitt Romney, ứng viên tổng thống đảng Cộng hòa năm 2012, cũng đưa ra những đánh giá gay gắt về chính sách và cách điều hành của chính quyền Trump.

Trong bài đăng trên mạng xã hội X, ông Romney cho rằng chính sách sai lầm và những vấn đề về tư cách lãnh đạo sẽ dẫn đến hậu quả chính trị tiêu cực. Ông liệt kê hàng loạt vấn đề mà mình phản đối, bao gồm chính sách thuế quan thiếu nhất quán, quyết định tham gia cuộc chiến với Iran, các lệnh ân xá, tình trạng thâm hụt ngân sách, cách thực thi chính sách nhập cư và những tranh cãi liên quan đến hồ sơ Epstein.

Cựu thượng nghị sĩ bày tỏ hy vọng kết quả bầu cử sẽ thúc đẩy một cuộc điều chỉnh đường lối, không chỉ vì tương lai của đảng Cộng hòa mà còn vì lợi ích của nước Mỹ.

Những chỉ trích còn mở rộng tới vai trò của phong trào MAGA.

Bà Meghan McCain, con gái cố thượng nghị sĩ Cộng hòa John McCain, nhận định cuộc bầu cử có thể đánh dấu sự khởi đầu của quá trình suy giảm ảnh hưởng của phong trào này.

Theo bà, việc đảng Cộng hòa đánh mất nhiều địa bàn quan trọng cho thấy sự hậu thuẫn của ông Trump không còn đủ để bảo đảm chiến thắng cho các ứng viên được ông lựa chọn.

Đây cũng là quan điểm được một số nhóm Cộng hòa phản đối ông Trump công khai chia sẻ sau khi kết quả bầu cử được công bố.

Tuy nhiên, không phải tất cả các thành viên đảng Cộng hòa đều cho rằng cần từ bỏ MAGA. Một bộ phận vẫn ủng hộ các chính sách cốt lõi của ông Trump, nhưng muốn thay đổi cách vận động, thông điệp tranh cử và phong cách lãnh đạo.

Tranh cãi về trách nhiệm của ông Trump và tương lai đảng Cộng hòa

Trái với những lời kêu gọi thay đổi từ nội bộ, Tổng thống Trump chưa cho thấy dấu hiệu sẵn sàng điều chỉnh đáng kể đường lối sau thất bại.

Trước ngày bầu cử, ông từng kêu gọi người ủng hộ đảng Cộng hòa đi bỏ phiếu như thể chính tên mình xuất hiện trên lá phiếu. Tuy nhiên, sau khi kết quả được công bố, nhà lãnh đạo Mỹ lại cho rằng đảng Cộng hòa có thể đã chiến thắng áp đảo nếu ông trực tiếp tham gia tranh cử.

Ông cũng thừa nhận cuộc xung đột với Iran là một trong những nguyên nhân khiến đảng Cộng hòa gặp bất lợi, đặc biệt khi chiến sự kéo dài góp phần đẩy giá xăng tại Mỹ tăng cao.

Dù vậy, ông Trump vẫn bảo vệ quyết định tiến hành chiến dịch quân sự, khẳng định Washington cần hành động để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Theo Reuters, một số đồng minh và chiến lược gia Cộng hòa đang thúc giục Tổng thống cải tổ bộ máy Nhà Trắng, khôi phục kỷ luật điều hành và xem xét lại những chính sách gây tranh cãi, đặc biệt là thuế quan và cuộc chiến với Iran.

Một số ý kiến cho rằng nếu chính quyền tiếp tục theo đuổi những ưu tiên không phù hợp với mối quan tâm của cử tri, đảng Cộng hòa có thể tiếp tục đối mặt với khó khăn trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Nhà bình luận bảo thủ Scott Jennings cũng nhận định giá cả sinh hoạt là nguyên nhân quan trọng dẫn đến thất bại của phe Cộng hòa.

Theo ông, dù có nhiều cách giải thích kết quả bầu cử, vấn đề cốt lõi vẫn là những áp lực tài chính mà các gia đình Mỹ đang phải đối mặt, đặc biệt là hóa đơn sinh hoạt và giá xăng.

Cuộc tranh luận về hướng đi của đảng Cộng hòa cũng xuất hiện trên các phương tiện truyền thông có quan điểm bảo thủ.

Trong một bài xã luận, The Wall Street Journal kêu gọi đảng Cộng hòa nhìn lại chiến lược chính trị, cho rằng thuế quan và chiến dịch trục xuất người nhập cư quy mô lớn không thể thay thế những chính sách giúp cải thiện thu nhập thực tế của người dân.

Tờ báo nhấn mạnh việc duy trì sự ủng hộ của nhóm cử tri MAGA trung thành là chưa đủ. Đảng Cộng hòa còn cần tìm cách thuyết phục những cử tri độc lập, cử tri gốc Mỹ Latin và các nhóm cử tri dao động tại vùng ngoại ô.

Thượng nghị sĩ John Curtis của bang Utah cũng kêu gọi đảng Cộng hòa tự nhìn nhận trách nhiệm thay vì đổ lỗi cho truyền thông, các cuộc thăm dò dư luận hoặc chính cử tri. "Có lẽ chúng ta nên bắt đầu bằng việc tự nhìn vào gương", ông viết.

Trong khi đó, ông Matt Dole, Chủ tịch đảng Cộng hòa tại hạt Licking thuộc bang Ohio, cho rằng thất bại lần này đang thúc đẩy một cuộc tranh luận lớn về bản sắc và tương lai của đảng. Theo ông, một bộ phận thành viên có thể sẽ ủng hộ việc đưa đảng Cộng hòa trở lại phong cách chính trị truyền thống hơn.

Điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc bác bỏ những chính sách hay tư tưởng của ông Trump, mà chủ yếu là thay đổi cách thức thể hiện và tiếp cận cử tri.

Một số nhân vật Cộng hòa thậm chí đã bắt đầu đề cập đến tương lai chính trị của đảng sau khi ông Trump kết thúc nhiệm kỳ vào tháng 1/2029.

Ông Bobby Charles, ứng viên Cộng hòa thất bại trong cuộc đua thống đốc bang Maine, nói với Politico rằng dù kết quả bầu cử gây thất vọng, ông vẫn lạc quan về tương lai bởi nhiệm kỳ của Tổng thống Trump chỉ còn khoảng 2 năm.

Trong khi đó, ông Matthew Boyle, một nhân vật nổi bật tại trang tin bảo thủ Breitbart, kêu gọi đảng Cộng hòa quay lại những ưu tiên nền tảng, bao gồm hạn chế các cuộc chiến kéo dài ở nước ngoài, thúc đẩy những chính sách kinh tế phục vụ người dân và thực thi luật nhập cư theo hướng hợp lý hơn.

Những ý kiến trái chiều cho thấy đảng Cộng hòa chưa có sự thống nhất về con đường cần lựa chọn sau thất bại. Một số người muốn điều chỉnh chính sách kinh tế và phong cách lãnh đạo, trong khi những người khác cho rằng đảng cần thay đổi sâu rộng hơn để giảm sự phụ thuộc vào ảnh hưởng cá nhân của ông Trump.

Theo Reuters, các chiến lược gia Cộng hòa cũng đã kêu gọi Nhà Trắng thay đổi nhân sự, khôi phục kỷ luật điều hành và xem xét lại những chính sách không được cử tri ủng hộ. Tuy nhiên, ông Trump vẫn còn 2 năm tại Nhà Trắng và tiếp tục nắm giữ nhiều quyền hạn hành pháp quan trọng, dù đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát Quốc hội.

Điều này đặt đảng Cộng hòa trước bài toán khó: vừa phải thích nghi với cán cân quyền lực mới tại Washington, vừa xác định vai trò của ông Trump trong quá trình chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Theo Reuters, Politico