Hơn 80 tài liệu hé lộ cách Trung Quốc tận dụng AI Mỹ để tăng tốc phát triển công nghệ quốc phòng

Thông tin trên được Reuters công bố sau khi xem xét hơn 80 bài báo khoa học và bằng sáng chế của Trung Quốc, trong đó có nhiều tài liệu do tổ chức nghiên cứu Jamestown Foundation (Mỹ) tổng hợp.

Các tài liệu cho thấy nhiều viện nghiên cứu và đơn vị có liên hệ với quân đội Trung Quốc đã áp dụng kỹ thuật "chưng cất mô hình" (model distillation), phương pháp sử dụng đầu ra của một mô hình AI lớn để huấn luyện các mô hình nhỏ hơn, chuyên biệt hơn. Cách làm này giúp giảm đáng kể chi phí tính toán so với việc tự phát triển một mô hình AI tiên tiến từ đầu.

Kết quả rà soát, trong đó có nhiều tài liệu do Quỹ Jamestown (Mỹ) tổng hợp, cho thấy kỹ thuật này được sử dụng phổ biến tại các đơn vị có liên hệ với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).

Theo các chuyên gia, mục tiêu của phía Trung Quốc không chỉ là học câu trả lời mà còn tìm cách sao chép quy trình suy luận của các mô hình AI phương Tây để ứng dụng vào giám sát, tác chiến mạng và hỗ trợ ra quyết định trên chiến trường.

Sunny Cheung, chuyên gia của Quỹ Jamestown, nhận định: "Dạy một mô hình biết đáp án là một chuyện, nhưng dạy nó cách suy luận để đưa ra đáp án còn khó hơn nhiều. Các nghiên cứu cho thấy giới khoa học quân sự Trung Quốc đang cố gắng chuyển giao năng lực suy luận đắt giá của các mô hình phương Tây sang những hệ thống nhỏ hơn mà họ có thể tự kiểm soát."

Reuters xác minh nhiều trường hợp cụ thể. Một nghiên cứu công bố năm ngoái của Đơn vị 96941 thuộc PLA, đơn vị chuyên về tình báo và tác chiến mạng tại Bắc Kinh, cho biết nhóm nghiên cứu đã sử dụng GPT 3.5 của OpenAI để xử lý mã nguồn quân sự nhạy cảm.

Do không thể đưa dữ liệu mật trực tiếp lên các mô hình AI nước ngoài, nhóm nghiên cứu đã dùng GPT 3.5 để tóm tắt mã nguồn, sau đó dùng các bản tóm tắt này làm dữ liệu huấn luyện cho một mô hình AI nội địa hoạt động hoàn toàn trong mạng lưới quân sự của Trung Quốc.

Reuters cho biết Nhà Trắng, Lầu Năm Góc, Bộ Ngoại giao Trung Quốc, PLA và OpenAI đều chưa phản hồi yêu cầu bình luận.

Từ giám sát mạng xã hội đến điều khiển UAV

Theo Reuters, kỹ thuật chưng cất mô hình được các nhà nghiên cứu Trung Quốc ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ kiểm duyệt nội dung trực tuyến đến các nhiệm vụ quân sự.

Tại Đại học Bắc Trung Quốc, cơ sở có mối liên hệ chặt chẽ với ngành công nghiệp quốc phòng, các nhà nghiên cứu đã sử dụng mô hình Claude 3 Haiku của Anthropic để tạo dữ liệu huấn luyện cho hệ thống AI phục vụ phân loại văn bản, giám sát mạng xã hội và kiểm duyệt nội dung.

Anthropic cho biết công ty không cung cấp dịch vụ thương mại Claude tại Trung Quốc hoặc cho các doanh nghiệp do Bắc Kinh kiểm soát, đồng thời triển khai hệ thống giám sát nhằm phát hiện hành vi vi phạm chính sách. Hãng cũng cảnh báo các mô hình sau khi được chưng cất có thể không còn giữ nguyên các cơ chế an toàn của mô hình gốc.

Một nghiên cứu năm 2024 của Đại học Công nghệ Quốc phòng Trung Quốc mô tả việc thu nhỏ mô hình xử lý hình ảnh để triển khai trên máy bay không người lái. Điều này cho phép UAV phân tích video trực tiếp, hỗ trợ dẫn đường và xác định mục tiêu theo thời gian thực ngay cả khi mất liên lạc.

Trong một nghiên cứu khác công bố đầu năm nay, Viện Khoa học Quân sự Trung Quốc cho biết họ đã triển khai mô hình nhận diện mục tiêu trên các thiết bị chiến thuật trong các cuộc diễn tập trên biển có sự tham gia của UAV, tàu chiến và tàu ngầm không người lái.

Mỹ lo ngại, Trung Quốc bác bỏ

Kỹ thuật "chưng cất mô hình" hiện trở thành một trong những chủ đề gây tranh cãi trước các cuộc đối thoại Mỹ, Trung về quản trị AI.

Washington cho rằng một số tổ chức Trung Quốc đang sử dụng phương pháp này để khai thác năng lực từ các mô hình AI của Mỹ, qua đó làm suy yếu các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và có thể xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Tuy vậy, các chuyên gia nhận định "chưng cất mô hình" chỉ giúp chuyển giao một số năng lực nhất định của mô hình gốc, chứ không thể tái tạo toàn bộ khả năng của những hệ thống AI tiên tiến nhất.

Theo Trevor Koverk, đồng sáng lập công ty dữ liệu AI Sapien, đây là phương pháp giúp xây dựng các mô hình rẻ hơn và dễ triển khai hơn, nhưng chưa thể mang lại sự độc lập hoàn toàn khỏi các mô hình AI tiên phong.

Theo Reuters