Huy động 42.000 tấn thép xây dựng sân vận động sức chứa gấp đôi sân Mỹ Đình, vốn đầu tư gần 14.000 tỷ

Nằm trong Olympic Park ở quận Triều Dương, Bắc Kinh, Sân vận động Quốc gia Trung Quốc, thường được biết đến với tên gọi “Tổ chim”, không chỉ là một biểu tượng kiến trúc của quốc gia này mà còn được xem như một công trình đa chức năng có khả năng khai thác thương mại và du lịch lâu dài.

Với diện tích sàn xây dựng khoảng 258.000m², công trình có sức chứa tối đa khoảng 91.000 người, gồm 80.000 chỗ cố định và phần ghế tạm có thể bổ sung khi cần. Quy mô này tương đương khoảng gấp đôi sức chứa của sân vận động Mỹ Đình tại Hà Nội.

Công trình được khởi công ngày 24/12/2003 và hoàn thành vào tháng 6/2008, phục vụ Thế vận hội Mùa hè Bắc Kinh 2008. Tổng chi phí xây dựng được nguồn thông tin dẫn khoảng 3,5 tỷ NDT, tương đương 13.600 tỷ đồng.

Điểm gây ấn tượng mạnh nhất của sân vận động nằm ở hệ kết cấu thép bao quanh toàn bộ khán đài. Công trình được thiết kế bởi Herzog & de Meuron của Thụy Sĩ, phối hợp với Tổ chức Thiết kế Kiến trúc Trung Quốc và Arup, với sự tư vấn nghệ thuật của Ai Weiwei.

Thay vì chỉ đóng vai trò như lớp vỏ trang trí, hệ khung thép bên ngoài được thiết kế để trực tiếp tham gia chịu lực cho công trình. Hàng loạt cấu kiện thép đan xen, tạo nên hình dáng đặc trưng giống một chiếc tổ chim khổng lồ.

Toàn bộ hệ kết cấu sử dụng khoảng 42.000-45.000 tấn thép, với tổng chiều dài các cấu kiện lên tới hơn 36km. Các cấu kiện được chế tạo thành từng phần trước khi vận chuyển tới công trường để lắp dựng.

Với khối lượng thép lớn cùng yêu cầu cao về độ chính xác, các mối nối tại công trường phải được kiểm tra bằng công nghệ siêu âm nhằm phát hiện những khuyết tật có thể ảnh hưởng đến khả năng chịu lực của kết cấu.

Thiết kế của sân vận động cũng tính đến khả năng chống động đất. Khán đài bê tông và hệ khung thép bên ngoài được tổ chức thành những hệ kết cấu có thể chuyển động tương đối độc lập. Theo thông tin được công bố về công trình, thiết kế hướng tới khả năng chịu được động đất mạnh tới cấp 8 mà không gây hư hỏng nghiêm trọng cho kết cấu chính.

Bên cạnh hệ khung thép, phần mái của “Tổ chim” cũng sử dụng các loại màng chuyên dụng như ETFE và PTFE. Kết cấu này vừa có chức năng che chắn, vừa cho phép ánh sáng tự nhiên đi vào bên trong sân vận động.

Hệ mái được tính toán để kiểm soát nhiều yếu tố cùng lúc, từ cường độ ánh sáng, bóng đổ đến tiếng ồn và bức xạ mặt trời. Nhờ đó, công trình có thể duy trì điều kiện phù hợp cho các sự kiện thể thao, văn hóa và giải trí quy mô lớn.

Các giải pháp công nghệ cũng được tích hợp vào tổng thể công trình nhằm hướng tới khả năng vận hành hiệu quả hơn. Sân vận động có hệ thống thu gom nước mưa và khai thác nguồn địa nhiệt dưới nền để hỗ trợ điều hòa nhiệt độ quanh năm.

Đặc biệt, công trình không chỉ được thiết kế để phục vụ các trận đấu hay sự kiện thể thao. Ba tầng hầm bên dưới sân được bố trí nhiều không gian chức năng như bãi đỗ xe, phòng kỹ thuật, trung tâm thương mại, văn phòng và các dịch vụ giải trí.

Nhờ đó, “Tổ chim” có thể vận hành như một tổ hợp đa chức năng thay vì chỉ là một sân vận động được sử dụng trong những ngày diễn ra sự kiện.

Giá trị của “Tổ chim” càng được củng cố khi công trình tiếp tục được sử dụng cho nhiều hoạt động sau Thế vận hội 2008.

Đáng chú ý, đây là sân vận động đầu tiên trên thế giới từng đăng cai các nghi lễ khai mạc và bế mạc của cả Thế vận hội Mùa hè 2008 và Thế vận hội Mùa đông 2022. Hai sự kiện thể thao quốc tế lớn cách nhau 14 năm đã đưa công trình trở thành một trong những biểu tượng có độ nhận diện cao nhất của Bắc Kinh trên bản đồ thể thao thế giới.

Vị trí trong Olympic Park cũng tạo điều kiện để sân vận động kết nối với hệ sinh thái du lịch, dịch vụ và giải trí xung quanh. Các hoạt động lưu trú, nhà hàng, mua sắm và vui chơi được hưởng lợi từ lượng khách đến tham quan, theo dõi sự kiện và trải nghiệm khu vực.

Như vậy, giá trị của “Tổ chim” không chỉ nằm ở những ngày sân vận động kín khán giả. Công trình còn được khai thác như một điểm tham quan, không gian tổ chức sự kiện và một phần của hệ sinh thái thương mại - du lịch tại Bắc Kinh.

Sau gần hai thập kỷ kể từ khi hoàn thành, Sân vận động Quốc gia Bắc Kinh cho thấy một công trình thể thao quy mô lớn hoàn toàn có thể vượt ra ngoài chức năng ban đầu để trở thành tài sản đô thị đa mục đích.

Từ hệ khung thép khổng lồ, thiết kế chống động đất, mái lấy sáng, hệ thống thu gom nước và khai thác địa nhiệt đến các không gian thương mại, dịch vụ bên dưới, “Tổ chim” được xây dựng như một tổ hợp kết hợp giữa thể thao, kiến trúc, văn hóa, du lịch và thương mại.

Đây cũng là lý do công trình được xem như một ví dụ tiêu biểu cho xu hướng phát triển các sân vận động hiện đại: thay vì chỉ phục vụ những sự kiện diễn ra theo mùa, sân vận động có thể trở thành một tài sản đô thị được khai thác quanh năm, tạo giá trị kinh tế đồng thời duy trì sức hút về văn hóa và du lịch.