Lần đầu tiên, Việt Nam tính làm 2 metro ngầm với thiết kế phức tạp, xuyên qua sân bay tại thành phố giàu nhất cả nước

TP. HCM đang từng bước xây dựng quy hoạch không gian ngầm nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất dưới lòng đất, đặc biệt tại các khu vực tập trung nhà ga đường sắt đô thị, trung tâm đô thị mới và những khu phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Thay vì chỉ phát triển hạ tầng trên mặt đất, thành phố đang tính đến việc tổ chức không gian theo nhiều tầng, kết nối các công trình ngầm với hệ thống giao thông và các khu chức năng phía trên. Khu vực sân bay Tân Sơn Nhất là một trong những nơi đang được đặt vào bài toán này.

Ông Phan Công Bằng - Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TP. HCM xác nhận Ban đang phối hợp với nhà đầu tư và Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) nghiên cứu không gian ngầm tại khu vực nhà ga T3 sân bay Tân Sơn Nhất.

Theo phương án đang được tính toán, khu vực sân bay có thể hình thành 2 ga metro ngầm. Một ga kết nối với nhà ga T3, thuộc tuyến metro số 6 đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu. Ga còn lại được bố trí tại khu vực T1 - T2, là điểm kết nối của tuyến metro số 4 đoạn Đông Thạnh - Hiệp Phước với tuyến metro số 6.

Điểm đáng chú ý là hai ga này không được nghiên cứu như những công trình độc lập, mà nằm trong định hướng tổ chức lại không gian giao thông của sân bay Tân Sơn Nhất và rộng hơn là quy hoạch không gian ngầm của TP. HCM.

Tân Sơn Nhất có thể hình thành mạng lưới giao thông nhiều tầng

Sân bay Tân Sơn Nhất hiện có 3 nhà ga, gồm T1 và T3 phục vụ các chuyến bay nội địa, T2 khai thác các chuyến bay quốc tế. Nhà ga T3 nằm cách cụm T1 - T2 khoảng 1km.

Khoảng cách này không quá lớn nhưng việc kết nối giữa các nhà ga hiện vẫn chủ yếu dựa vào giao thông mặt đất. Trong khi đó, sân bay Tân Sơn Nhất nằm giữa khu vực đô thị phát triển với mật độ cao, khiến dư địa mở rộng đường bộ xung quanh sân bay ngày càng hạn chế. Đây là lý do không gian ngầm được đặt vào bài toán phát triển hạ tầng. Nếu được hiện thực hóa, metro có thể tạo một trục vận chuyển riêng dưới lòng đất, đưa hành khách từ mạng lưới giao thông đô thị tiếp cận trực tiếp khu vực sân bay, qua đó giảm một phần áp lực lên hệ thống đường bộ.

Cùng với phương án metro, ACV cũng đang nghiên cứu một hệ thống kết nối ngầm giữa T1 và T3 để phục vụ việc di chuyển nội bộ. Hệ thống này khác với metro đô thị và hiện mới ở bước nghiên cứu sơ bộ; phương án vận chuyển, thiết kế, tổng mức đầu tư và thời điểm triển khai chưa được xác định.

Như vậy, nếu các phương án được triển khai đồng bộ, tại sân bay Tân Sơn Nhất có thể hình thành hai lớp kết nối dưới mặt đất gồm metro đảm nhiệm việc đưa hành khách từ bên ngoài vào sân bay, trong khi một hệ thống riêng phục vụ kết nối giữa các nhà ga.

Không gian ngầm gắn với các tuyến metro và TOD

Việc nghiên cứu tại khu vực sân bay Tân Sơn Nhất nằm trong định hướng rộng hơn của TP. HCM về tổ chức không gian ngầm. Theo đó, các khu vực nhà ga đường sắt đô thị, trung tâm đô thị mới và các khu TOD được xem là những vị trí cần tính toán khả năng liên kết nhiều công trình dưới lòng đất.

Mục tiêu không chỉ là xây dựng từng công trình ngầm riêng lẻ mà hướng tới một hệ thống có khả năng kết nối nhà ga với công trình công cộng, thương mại, dịch vụ và các khu vực đô thị liền kề.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu phân tầng không gian theo chiều sâu, gồm tầng nông, tầng trung và tầng sâu, tương ứng với từng nhóm chức năng. Quy hoạch sẽ xác định những khu vực được phép khai thác, khu vực hạn chế và những nơi không được xây dựng công trình ngầm.

Trong cấu trúc đó, Tân Sơn Nhất có vị trí đặc biệt khi vừa là đầu mối hàng không lớn, vừa nằm trong khu vực đô thị đã phát triển dày đặc. Việc đưa metro xuống lòng đất vì vậy không chỉ nhằm giải quyết nhu cầu đi lại trước mắt mà còn liên quan đến cách thành phố tổ chức không gian đô thị trong dài hạn.

Hai ga metro vẫn đang ở bước nghiên cứu

Metro số 6, đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu, hiện nằm trong nhóm các tuyến đường sắt đô thị được TP. HCM ưu tiên chuẩn bị đầu tư giai đoạn 2026-2030. Thành phố đang đẩy nhanh các thủ tục để triển khai tuyến này.

Nếu phương án được hiện thực hóa, hành khách có thể tiếp cận Tân Sơn Nhất trực tiếp bằng đường sắt đô thị thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phương tiện đường bộ. Đây sẽ là sự thay đổi đáng kể trong cách tổ chức giao thông tại sân bay, nhất là khi nhu cầu đi lại tiếp tục tăng.

Tuy nhiên, việc đưa công trình ngầm vào một khu vực sân bay đang khai thác cũng khiến bài toán trở nên phức tạp. Vị trí và độ sâu ga, phương án tiếp cận các nhà ga T1, T2, T3, khả năng liên thông giữa các tuyến metro và sự phù hợp với hệ thống hạ tầng hiện hữu đều cần được tính toán đồng thời.

Phương án này còn gắn với nghiên cứu xây mới nhà ga T1. Nhà ga hiện hữu có diện tích gần 41.000m2, công suất thiết kế khoảng 15 triệu lượt hành khách/năm. Nếu nhà ga mới, các tuyến metro ngầm và hệ thống kết nối nội bộ cùng được nghiên cứu theo một tổng thể, Tân Sơn Nhất có thể được tổ chức lại không chỉ về năng lực khai thác mà cả phương thức tiếp cận và di chuyển.

TP. HCM đang đặt mục tiêu phát triển mạng lưới đường sắt đô thị quy mô lớn, hướng tới khoảng 255km vào năm 2030. Trong mạng lưới này, Tân Sơn Nhất có thể trở thành một điểm nút quan trọng, nơi giao thông đô thị kết nối trực tiếp với không gian sân bay.

Dù vậy, 2 ga metro ngầm tại Tân Sơn Nhất hiện vẫn chỉ là phương án đang được nghiên cứu, chưa phải dự án đã được quyết định đầu tư. Từ ý tưởng quy hoạch đến công trình thực tế còn phụ thuộc vào các bước về quy hoạch, thiết kế, nguồn vốn, đầu tư và tổ chức thi công.

Nếu như được hiện thực hóa, phương án này sẽ cho thấy cách TP. HCM chuyển từ tư duy chủ yếu mở rộng hạ tầng trên mặt đất sang tổ chức không gian đô thị theo chiều sâu, trong đó giao thông ngầm, nhà ga metro, công trình dịch vụ và các khu TOD được kết nối thành một hệ thống thay vì phát triển tách rời.