Lý do Việt Nam không chạy theo 'giấc mơ nhà máy chip tỷ USD'

Cần tránh cách tiếp cận "làm tất cả mọi thứ"

Khi thế giới bước vào kỷ nguyên AI, ngành công nghiệp bán dẫn đang đứng trước một cuộc chuyển dịch lớn. Những giới hạn của công nghệ chip truyền thống buộc các quốc gia và tập đoàn công nghệ phải tìm kiếm những hướng đi mới, từ vật liệu bán dẫn thế hệ mới, chip quang học, chip lượng tử đến các giải pháp đóng gói tiên tiến.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được đánh giá đang có cơ hội hiếm có để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Tuy nhiên, cơ hội này chỉ có thể trở thành lợi thế nếu Việt Nam xác định đúng vị trí của mình trong cuộc chơi.

Tại Tọa đàm "Định hướng và làm chủ công nghệ chiến lược cho công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam" diễn ra ngày 20/7 tại Trường Đại học Việt Đức (VGU), Giáo sư Từ Trung Chấn - chuyên gia về vật lý quang lượng tử, vật liệu và linh kiện bán dẫn với hơn 40 năm nghiên cứu tại Mỹ, Đài Loan (Trung Quốc), Trung Quốc và Việt Nam cho rằng: Việt Nam đang đứng trước thời điểm quan trọng để lựa chọn hướng phát triển ngành bán dẫn.

Theo Giáo sư Từ Trung Chấn, ngành bán dẫn đang thay đổi mạnh mẽ khi Định luật Moore - nguyên tắc từng thúc đẩy sự phát triển của chip trong nhiều thập kỷ đang dần tiến tới giới hạn vật lý.

Công nghệ silicon hiện đã tiến gần đến tiến trình 2 nanomet khiến quá trình giảm kích thước vật lý của các bóng bán dẫn (transistor) trở nên ngày càng khó khăn và tốn kém. Trong khi đó, nhu cầu tính toán khổng lồ từ AI đang đặt ra những bài toán mới: chip không chỉ cần nhanh hơn mà còn phải tiết kiệm năng lượng, giảm nhiệt lượng và có khả năng tích hợp nhiều công nghệ trong cùng hệ thống.

Sự thay đổi này đang mở ra cơ hội cho những quốc gia chưa có nền công nghiệp bán dẫn lâu đời. Tuy nhiên, theo chuyên gia, Việt Nam cần tránh cách tiếp cận "làm tất cả mọi thứ".

"Việc xây dựng một nhà máy sản xuất chip tiên tiến đòi hỏi vốn đầu tư lên tới hàng chục tỷ USD cùng hệ sinh thái công nghệ hoàn chỉnh. Đây không phải hướng đi dễ dàng trong ngắn hạn", ông Chấn phân tích.

Theo ông Chấn, Việt Nam có thể tập trung vào những mắt xích có tiềm năng hơn như thiết kế vi mạch, kiểm thử, đóng gói tiên tiến, tích hợp dị thể và đào tạo nhân lực kỹ thuật cao. Đây cũng là những lĩnh vực đang nhận được sự quan tâm lớn khi các tập đoàn công nghệ toàn cầu tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng ngoài các trung tâm sản xuất truyền thống.

AI mở lại bản đồ ngành bán dẫn toàn cầu

Một trong những xu hướng đáng chú ý hiện nay là chiến lược "Chip Plus One", khi các doanh nghiệp quốc tế tìm kiếm thêm những địa điểm mới để xây dựng chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường.

Theo ông Chấn, đây là cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào ngành bán dẫn, nhưng điều quan trọng là phải tìm được "điểm rơi" phù hợp.

"Việt Nam không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công đoạn khó nhất. Quan trọng là lựa chọn lĩnh vực có thể tạo ra giá trị gia tăng, đồng thời từng bước xây dựng năng lực công nghệ", ông Chấn nói.

Bên cạnh công nghệ, bài toán lớn nhất hiện nay vẫn là con người. Các trung tâm dữ liệu AI đang tiêu thụ lượng năng lượng khổng lồ, trong khi ngành bán dẫn toàn cầu đang thiếu những kỹ sư có khả năng thiết kế hệ thống, vận hành dây chuyền sản xuất và làm việc trong môi trường công nghệ cao.

"Sinh viên cần được tiếp cận thiết bị thật, bài toán thật và môi trường sản xuất thực tế. Doanh nghiệp không chỉ cần người có bằng cấp mà cần những kỹ sư có khả năng giải quyết vấn đề", ông Chấn nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn, Việt Nam cần một hệ sinh thái liên kết giữa nhà nước, trường đại học, doanh nghiệp và các nhà khoa học quốc tế.

Việc đào tạo nhân lực cần được triển khai đồng bộ, từ định hướng nghề nghiệp cho học sinh, đào tạo kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ đến phát triển đội ngũ nghiên cứu trong các lĩnh vực vật liệu mới, sở hữu trí tuệ và công nghệ lõi.