Từ tháng 9, thông tin thu hồi đất, giá đất, bồi thường phải công khai cho người dân

Từ ngày 1/9/2026, người dân có thêm cơ sở để tiếp cận thông tin liên quan trực tiếp đến quyền lợi về đất đai, từ kế hoạch sử dụng đất, giá đất, thông tin thu hồi đất đến phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, thay thế Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Một trong những điểm đáng chú ý của luật là mở rộng danh mục thông tin trong lĩnh vực đất đai mà cơ quan, đơn vị có trách nhiệm công khai.

Với người có nhà, đất nằm trong khu vực quy hoạch hoặc gần dự án, thông tin chính thức về khu đất có nằm trong kế hoạch sử dụng hay không, có bị thu hồi không, giá đất ra sao, phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được xây dựng như thế nào có ý nghĩa trực tiếp đến tài sản và kế hoạch ổn định cuộc sống.

Theo Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16, các thông tin liên quan trực tiếp đến đất đai phải được công khai gồm:

Đáng chú ý, luật không chỉ quy định chung về “thông tin đất đai” mà xác định cụ thể nhiều nhóm thông tin liên quan trực tiếp đến kế hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Không chỉ đất đai và quyền lợi thu hồi đất, nhiều thông tin về nhà ở cũng phải công khai

Cùng với lĩnh vực đất đai, luật mới cũng quy định nhiều thông tin liên quan đến thị trường và quản lý nhà ở phải được công khai.

Trong đó có danh mục dự án đầu tư xây dựng nhà ở trên địa bàn cho phép tổ chức, cá nhân nước ngoài được sở hữu nhà ở; chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở; danh mục dự án đầu tư xây dựng nhà ở đang triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh, thành phố; kết luận kiểm định, đánh giá chất lượng nhà chung cư; kế hoạch cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư; thu hồi, cưỡng chế bàn giao nhà ở công vụ; quyết định di dời nhà chung cư và cưỡng chế thu hồi nhà ở xã hội.

Những thông tin này có ý nghĩa đối với người đang cân nhắc mua nhà trong dự án cũng như cư dân sống tại các chung cư đã sử dụng nhiều năm, khi có thêm cơ sở tìm kiếm dữ liệu từ cơ quan có thẩm quyền thay vì chỉ dựa vào thông tin quảng cáo hoặc từ môi giới.

Thông tin có thể được công khai trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, các kênh thông tin và trang cộng đồng chính thức của cơ quan, đơn vị; trên phương tiện thông tin đại chúng; Công báo, niêm yết; thông qua hoạt động tiếp công dân, họp báo, thông cáo báo chí, hoạt động của người phát ngôn hoặc các hình thức khác thuận lợi cho công dân.

Trường hợp pháp luật chuyên ngành đã quy định hình thức công khai đối với một thông tin cụ thể thì thực hiện theo quy định đó. Nếu pháp luật chưa quy định cụ thể, cơ quan, đơn vị có thể lựa chọn một hoặc một số hình thức phù hợp, bảo đảm công dân có thể tiếp cận thông tin.

Đối với người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn, cơ quan, đơn vị còn phải xác định hình thức công khai phù hợp với khả năng, điều kiện tiếp cận thông tin của người dân.

Về thời điểm công khai, nếu pháp luật chuyên ngành chưa có quy định thì chậm nhất 5 ngày làm việc kể từ ngày tạo ra thông tin, cơ quan, đơn vị có thẩm quyền phải công khai.

Có thể yêu cầu cung cấp thông tin qua mạng

Trường hợp người dân biết một thông tin thuộc diện phải công khai nhưng chưa tìm thấy, luật cho phép yêu cầu cung cấp thông tin trong một số trường hợp như thông tin đang trong thời hạn phải công khai nhưng chưa được công khai; thông tin đã hết thời hạn công khai; hoặc đang được công khai nhưng vì lý do bất khả kháng người yêu cầu không thể tiếp cận.

Người dân có thể yêu cầu cung cấp thông tin trực tiếp tại cơ quan, đơn vị; qua dịch vụ bưu chính hoặc qua Internet. Các kênh trực tuyến có thể gồm thư điện tử, cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, Cổng dịch vụ công quốc gia, ứng dụng di động hoặc nền tảng số được cơ quan có thẩm quyền công bố.

Khi đến trực tiếp trụ sở để tiếp cận thông tin, người yêu cầu được sử dụng điện thoại hoặc thiết bị kỹ thuật cá nhân để sao, chụp, tải tài liệu, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.

Theo quy định, tùy từng trường hợp, chậm nhất 12 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin. Nếu cần thêm thời gian để tìm kiếm, phân tách, tập hợp, sao chép hoặc xử lý yêu cầu, thời hạn có thể được gia hạn nhưng tối đa không quá 12 ngày. Việc gia hạn phải được thông báo bằng văn bản trong thời hạn giải quyết.

Nếu cơ quan từ chối cung cấp thông tin trong trường hợp pháp luật cho phép từ chối, việc từ chối phải được thực hiện bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Nguyên tắc chung là công dân được cung cấp thông tin mà không phải nộp phí, lệ phí, trừ trường hợp pháp luật liên quan có quy định khác. Người yêu cầu có thể phải thanh toán chi phí thực tế phát sinh cho việc in, sao, chụp hoặc gửi tài liệu theo quy định.

Tuy nhiên, quyền tiếp cận thông tin không phải là không giới hạn. Việc tiếp cận vẫn có giới hạn đối với bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân, bí mật đời tư, bí mật kinh doanh và một số nhóm thông tin được pháp luật bảo vệ.

Cơ quan cũng có thể từ chối cung cấp trong các trường hợp luật quy định, chẳng hạn thông tin thuộc nhóm công dân không được tiếp cận; thông tin chưa đáp ứng điều kiện tiếp cận; yêu cầu không thuộc trách nhiệm cung cấp; thông tin đã được cung cấp hai lần cho chính người yêu cầu mà không có lý do chính đáng hoặc yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng, ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan.

Nếu thông tin đã được công khai đúng quy định, cơ quan có thể hướng người dân đến nơi đang công khai thay vì tiếp tục tạo một bộ hồ sơ riêng, ngoại trừ những trường hợp luật cho phép yêu cầu cung cấp.

Cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, trừ những trường hợp pháp luật quy định khác. Vì vậy, người dân khi cần tiếp cận một tài liệu cụ thể nên xác định cơ quan nào tạo ra hoặc có trách nhiệm công khai tài liệu đó.

Ở cấp xã, UBND xác định đầu mối cung cấp thông tin đối với thông tin do HĐND, Thường trực HĐND, các cơ quan của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND và các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính cùng cấp tạo ra theo phạm vi luật quy định.

Thông tin công khai sai phải được đính chính

Một điểm đáng chú ý của luật mới là cơ chế xử lý thông tin công khai không chính xác. Nếu phát hiện thông tin do mình tạo ra hoặc công khai không chính xác, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm kịp thời đính chính và công khai thông tin đã được sửa.

Nếu người dân cho rằng thông tin công khai không chính xác, có quyền kiến nghị với cơ quan, đơn vị đã công khai thông tin đó. Chậm nhất 10 ngày kể từ ngày nhận được kiến nghị, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm kiểm tra tính chính xác của thông tin và trả lời cho công dân. Nếu xác định thông tin công khai không chính xác, cơ quan phải kịp thời đính chính.

Thông tin công khai không chính xác bằng hình thức nào thì phải được đính chính bằng hình thức đó, đồng thời thông tin đã được đính chính phải được công khai trên cổng dữ liệu, cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, kênh nội dung hoặc trang cộng đồng chính thức của cơ quan, đơn vị đã công khai thông tin sai.

Đối với thông tin được cung cấp theo yêu cầu, người dân cũng có quyền yêu cầu cung cấp lại thông tin chính xác hoặc bổ sung phần còn thiếu. Trường hợp cơ quan tự phát hiện thông tin đã cung cấp không chính xác hoặc chưa đầy đủ, chậm nhất 5 ngày làm việc kể từ khi phát hiện phải đính chính, cung cấp lại hoặc bổ sung. Nếu người dân là người phát hiện, chậm nhất 10 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu kiểm tra, cơ quan đã cung cấp thông tin phải xác định lại tính chính xác, đầy đủ và trả lời.

Không phải tất cả dữ liệu cũ đều xuất hiện ngay từ ngày 1/9

Luật có hiệu lực từ ngày 1/9/2026 nhưng điều này không đồng nghĩa mọi tài liệu cũ lập tức được đưa đầy đủ lên Internet.

Đối với thông tin được cơ quan nhà nước tạo ra hoặc nắm giữ trước ngày luật có hiệu lực, nếu trước đây chưa thuộc nhóm bắt buộc công khai nhưng nay mới phải công khai theo luật mới, cơ quan có thời hạn 6 tháng kể từ ngày luật có hiệu lực để thực hiện.

Người dân cần phân biệt giữa thông tin phát sinh mới sau khi luật có hiệu lực; thông tin đã tồn tại nhưng vốn đã phải công khai theo pháp luật chuyên ngành và thông tin cũ nay mới thuộc diện công khai theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2026.

Việc công khai các thông tin liên quan đến đất đai vẫn phải tuân thủ Luật Đất đai và các quy định chuyên ngành tương ứng.

Việc công khai các thông tin về quy hoạch, giá đất, thu hồi đất và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có ý nghĩa đặc biệt với người có đất nằm trong khu vực dự án hoặc thuộc diện thu hồi.

Người dân có thêm cơ sở để theo dõi thông tin về giá đất, kiểm tra phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giám sát quá trình thực hiện.

Giá trị của quyền tiếp cận thông tin nằm ở chỗ người dân biết cơ quan đang căn cứ vào tài liệu nào, phương án nào đang được áp dụng và có thêm thông tin để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình nếu phát hiện điểm chưa phù hợp.

Việc mở rộng trách nhiệm công khai được kỳ vọng sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc tìm văn bản gốc, kiểm tra thông tin chính thức và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.