Một cuộc đua mới vừa bắt đầu: VPS, Vinamilk, HAGL cùng loạt doanh nghiệp tăng tốc chiếm lợi thế tại thị trường tỷ USD

Tại Hội thảo Khoa học Quốc gia Kinh tế - Tài chính Việt Nam thường niên lần thứ 2 (VCFE 2026) ngày 17/7, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định sự hình thành thị trường carbon có ý nghĩa tương tự sự ra đời của thị trường chứng khoán hơn 20 năm trước, mở ra một không gian kinh tế hoàn toàn mới cho Việt Nam.

Theo ông Thọ, hơn 2.000 doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê khí nhà kính sẽ phải thực hiện các quy định về hạn ngạch phát thải. Nếu không đầu tư công nghệ để cắt giảm phát thải, doanh nghiệp sẽ phải bỏ ra khoản chi phí đáng kể để mua tín chỉ carbon bù đắp, đặc biệt khi xuất khẩu sang các thị trường như Liên minh châu Âu (EU), nơi đang áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).

Trước đó, tại lễ khai trương Sàn giao dịch Carbon Việt Nam ngày 29/6, bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết sàn giao dịch carbon không chỉ tạo lập cơ chế giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon theo nguyên tắc công khai, minh bạch mà còn góp phần hình thành cơ chế xác định giá carbon theo tín hiệu thị trường. Đây sẽ là động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và gia tăng năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ thị trường vốn, Chứng khoán BIDV (BSC) đánh giá việc đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành sẽ tạo ra những tác động đáng kể đối với thị trường chứng khoán. Theo BSC, carbon sẽ trở thành một biến số mới trong mô hình định giá doanh nghiệp khi chi phí phát thải có thể ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của nhiều ngành sản xuất.

Bên cạnh đó, thị trường carbon được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội thu hút dòng vốn ESG và tài chính xanh, qua đó tác động tích cực đến định giá dài hạn của nhiều doanh nghiệp niêm yết có chiến lược phát triển bền vững hoặc sở hữu lợi thế về giảm phát thải.

Những doanh nghiệp nào đã sẵn sàng bước vào thị trường tỷ USD?

Việc thị trường carbon chính thức đi vào vận hành được đánh giá sẽ mở ra cơ hội cho nhiều doanh nghiệp niêm yết đang sở hữu quỹ rừng, diện tích cây lâu năm lớn hoặc theo đuổi chiến lược phát triển bền vững, giảm phát thải.

Trong đó, CTCP Sữa Việt Nam (Vinamilk, HoSE: VNM) là một trong những doanh nghiệp tiên phong theo đuổi mục tiêu Net Zero. Từ năm 2023, doanh nghiệp triển khai dự án "Cánh rừng Net Zero Vinamilk" tại Vườn quốc gia Mũi Cà Mau với quy mô 25ha rừng ngập mặn. Theo ước tính của Vinamilk, khu rừng này có khả năng hình thành bể hấp thụ khoảng 17.000-20.000 tấn carbon, tương đương 62.000-73.000 tấn CO2 khi hoàn thiện.

Sau một năm triển khai, khu vực khoanh nuôi đã tái sinh hơn 71.000 cây mắm, nhiều cây đạt chiều cao 40-50cm và đang tiếp tục được theo dõi, đo đạc khả năng hấp thụ carbon hằng năm.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, CTCP Tập đoàn PAN (HoSE: PAN) cũng được đánh giá sở hữu nhiều lợi thế nhờ kiên định theo đuổi chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi hệ sinh thái. Thông qua dự án "Nguồn sống lâm sinh", PAN đã phối hợp với các đối tác phủ xanh hơn 1.200ha rừng, trồng trên 555.000 cây xanh, đồng thời phát triển nhiều mô hình nông - lâm kết hợp. Đây được xem là nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp phát triển các dự án hấp thụ carbon khi thị trường tín chỉ carbon rừng mở rộng trong thời gian tới.

Trong khi đó, CTCP Hoàng Anh Gia Lai (HoSE: HAG) sở hữu quỹ đất nông nghiệp quy mô lớn tại Việt Nam, Lào và Campuchia, tập trung phát triển các loại cây lâu năm như chuối, sầu riêng và mắc ca. Trong năm 2026, doanh nghiệp đặt mục tiêu trồng mới 7.000ha cà phê, hướng tới nâng tổng diện tích lên khoảng 20.000ha trong những năm tới.

Cuối năm 2025, Hoàng Anh Gia Lai cùng Ngân hàng OCB và Chứng khoán OCBS ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược nhằm thúc đẩy tài chính xanh và phát triển bền vững (ESG). Đây được xem là bước chuẩn bị để doanh nghiệp từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế về phát triển bền vững, tạo tiền đề tham gia các cơ chế giảm phát thải và thị trường carbon trong tương lai.

Không chỉ các doanh nghiệp sản xuất, nhóm công ty chứng khoán cũng đã sớm tham gia xây dựng hạ tầng cho thị trường mới. Ngày 15/6, 5 công ty chứng khoán đầu tiên được chấp thuận trở thành thành viên lưu ký và thanh toán giao dịch carbon gồm Chứng khoán VPS (VPS), Chứng khoán VietinBank (CTS), Chứng khoán VNDIRECT (VND), Chứng khoán DNSE (DSE) và Chứng khoán Dầu khí (PSI).

Đến ngày 29/6, Sàn giao dịch Carbon Việt Nam chính thức vận hành phiên giao dịch tập trung đầu tiên. Thị trường khởi đầu với hơn 51,7 triệu tín chỉ carbon tương đương được phân bổ cho hơn 100 cơ sở phát thải thuộc các ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Theo VPS, việc tham gia ngay từ giai đoạn đầu được xem là bước chuẩn bị cho một lớp tài sản mới mà doanh nghiệp và nhà đầu tư Việt Nam có thể giao dịch trong tương lai.

Ở nhóm doanh nghiệp khai khoáng, Masan High-Tech Materials (UPCoM: MSR) đã triển khai chương trình phục hồi môi trường từ năm 2016 thông qua việc phủ xanh các bãi thải sau khai thác. Đến năm 2023, doanh nghiệp đã phủ xanh khoảng 58ha trong phạm vi dự án.

Theo Masan High-Tech Materials, doanh nghiệp đang theo dõi sát lộ trình phát triển thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam, đồng thời chuẩn bị các điều kiện về pháp lý, kỹ thuật và tài chính để sẵn sàng tham gia thị trường trong thời gian tới, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.

Ngày 21/9 tới đây, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Dòng vốn mới, sản phẩm mới và các thị trường mới như carbon đang mở rộng vai trò của thị trường vốn trong nền kinh tế.