Nghĩa trang lớn nhất Việt Nam là nơi an nghỉ của hơn 10.000 liệt sĩ: Được xây dựng giữa thời chiến, diện tích 140.000m², trải rộng trên 3 quả đồi

Một nghĩa trang quy mô quốc gia được đặt tại vị trí đặc biệt

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, tuyến đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh giữ vai trò là tuyến vận tải chiến lược, kết nối hậu phương lớn miền Bắc với các chiến trường miền Nam. Trên những cung đường xuyên rừng, vượt núi ấy, biết bao cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến đã không quản mưa bom, bão đạn, ngày đêm vận chuyển lương thực, vũ khí, thuốc men và lực lượng vào tiền tuyến, góp phần tạo nên thắng lợi của dân tộc.

Đằng sau những đoàn xe nối dài, những cây cầu được dựng lên giữa khói lửa chiến tranh hay những chuyến hàng vượt đèo, băng suối là sự hy sinh của hàng vạn người con đất Việt. Có người ngã xuống trong những trận oanh tạc, có người mãi mãi nằm lại khi mở đường, sửa cầu, san lấp hố bom hoặc trên hành trình gùi hàng giữa đại ngàn Trường Sơn. Sự cống hiến và hy sinh của họ đã góp phần làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975, đưa đất nước đến ngày thống nhất.

Ngay trong những năm tháng chiến tranh còn diễn ra ác liệt, ý tưởng xây dựng một nghĩa trang quy tụ các liệt sĩ Trường Sơn đã được hình thành. Chia sẻ với TTXVN, ông Trần Văn Nhân, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, năm 1974, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn (Đoàn 559) đã đề xuất xây dựng một nghĩa trang tập trung dành cho các cán bộ, chiến sĩ hy sinh trên tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn.

Trong một chuyến thăm Bộ đội Trường Sơn, sau khi nghe Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên báo cáo về hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đang yên nghỉ rải rác trên lãnh thổ Việt Nam, Lào và Campuchia, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã đồng thuận với chủ trương quy tập các liệt sĩ về một nghĩa trang chung sau ngày đất nước thống nhất, để đồng đội, nhân dân và thân nhân có nơi hương khói, tưởng niệm.

Đề xuất này sau đó được Bộ Chính trị chấp thuận. Đây là quyết định mang ý nghĩa đặc biệt khi việc xây dựng một nghĩa trang quy mô quốc gia được chuẩn bị ngay trong thời điểm cuộc kháng chiến vẫn chưa kết thúc.

Địa điểm được lựa chọn là đồi Bến Tắt, thuộc xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị trước đây, nay thuộc xã Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị. Đây từng là một trong những địa bàn ác liệt nhất trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, nằm ở thượng nguồn sông Bến Hải - dòng sông từng chia cắt hai miền đất nước suốt hơn 2 thập niên.

Bến Tắt còn mang ý nghĩa đặc biệt về vị trí địa lý. Trên bản đồ, nơi đây nằm ở điểm giao thoa giữa hậu phương lớn miền Bắc với các chiến trường phía Nam; phía Tây giáp đại ngàn Trường Sơn và nước bạn Lào, phía Đông hướng ra vùng đồng bằng ven biển. Chính vị trí ấy đã khiến Bến Tắt trở thành nơi hội tụ của những người lính đã ngã xuống trên tuyến đường Hồ Chí Minh lịch sử.

Là nơi hàng vạn người con ưu tú của dân tộc yên nghỉ

Ngày 24/02/1975, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết định, Bộ Tư lệnh Trường Sơn quyết định khởi công xây dựng Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn trên đồi Bến Tắt. Công trình được triển khai chỉ hơn 2 tháng trước ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Sau hơn 2 năm xây dựng, đến ngày 30/04/1977, các hạng mục chính của Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn được hoàn thành. Từ những quả đồi còn chi chít hố bom và cây dại, Bến Tắt đã trở thành nơi yên nghỉ của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ hy sinh trên tuyến đường Hồ Chí Minh.

Đến ngày 22/12/1975, nghĩa trang đã tiếp nhận và an táng 10.263 hài cốt liệt sĩ được quy tập từ các chiến trường dọc tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn. Trong số đó, chỉ có 93 phần mộ chưa xác định được thông tin, còn lại đều ghi đầy đủ họ tên, quê quán, đơn vị và thân nhân. Nhờ đó, sau ngày đất nước thống nhất, nhiều gia đình đã xác định được nơi yên nghỉ của người thân.

Hiện nay, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn được xem là nghĩa trang liệt sĩ có quy mô lớn nhất Việt Nam với tổng diện tích khoảng 140.000m², trải rộng trên 3 quả đồi. Trong đó, diện tích khu mộ khoảng 23.000m², khu tượng đài 7.000m², khu cây xanh 60.000m², hồ cảnh quan 35.000m² và hệ thống đường giao thông nội bộ khoảng 15.000m².

Toàn bộ công trình được quy hoạch hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên và không gian tưởng niệm. Khu trung tâm nằm trên đỉnh đồi cao 32,4m với đài tưởng niệm bằng đá trắng, có kết cấu rỗng ruột và khuyết 3 mặt. Từ khu trung tâm, các khu mộ được bố trí trải dài trên những triền đồi, xen kẽ là những cánh rừng cùng hệ thống đường lát đá, gạch và bê tông.

Mỗi khu mộ đều có nhà tưởng niệm mang nét kiến trúc đặc trưng của từng vùng miền. Các phần mộ được sắp xếp theo quê quán của các liệt sĩ, chia thành 10 khu vực dành cho các địa phương như Hà Nội, Bình Trị Thiên, Hà Nam Ninh, Hà Sơn Bình, Hải Hưng, Thái Bình, Hà Bắc, Nghệ Tĩnh, Thanh Hóa, Quảng Ninh, Vĩnh Phú, Hải Phòng, Cao Bằng, Hoàng Liên Sơn, Hà Tiên... Ngoài ra, nghĩa trang còn có một khu riêng dành cho các liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Ngày nay, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn luôn được đội ngũ cán bộ, nhân viên Ban Quản lý thường xuyên chăm sóc, tu bổ và đón tiếp thân nhân liệt sĩ cùng các đoàn khách trong và ngoài nước đến dâng hương, tưởng niệm. Trung bình mỗi năm, nơi đây đón khoảng 20.000 lượt khách đến viếng, trong đó tháng 7 hằng năm là thời điểm có đông người đến tri ân nhất.

Vào mỗi mùa tri ân, nhiều đoàn viên, thanh niên từ khắp mọi miền đất nước cũng tình nguyện về nghĩa trang để hỗ trợ công tác đón tiếp, hướng dẫn các đoàn khách và tham gia chăm sóc cảnh quan. Những hoạt động này góp phần gìn giữ và lan tỏa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", thể hiện lòng biết ơn đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Giữa đại ngàn Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn hôm nay là nơi yên nghỉ của hơn 10.000 người con ưu tú đã hiến dâng tuổi xuân cho đất nước, đồng thời là địa chỉ đỏ có ý nghĩa đặc biệt trong hành trình tri ân các anh hùng liệt sĩ. Mỗi hàng mộ ngay ngắn, mỗi nén hương được dâng lên là sự nhắc nhớ về một thời kỳ đấu tranh gian khổ, về những cống hiến to lớn của các thế hệ đi trước.