Người trẻ ở quốc gia Đông Nam Á trả góp từ ly trà sữa đến bữa ăn 40.000 đồng, NHTW lên tiếng cảnh báo

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Thái Lan, Vitai Ratanakorn, lo ngại việc tiếp cận tín dụng số quá dễ dàng đang khuyến khích người dân vay mượn nhiều hơn trong bối cảnh quốc gia này vốn đã mang gánh nặng nợ hộ gia đình thuộc hàng cao nhất châu Á.

"Có những thứ đơn giản không nên mua bằng tiền vay, dù đó là ly trà sữa 106 baht (khoảng 85.000 đồng) hay đĩa cơm gà 50 baht (tương đương 40.000 đồng)", ông Vitai phát biểu tại một sự kiện ở Bangkok. "Có lẽ chúng ta đã đi quá xa. Khi mọi người bắt đầu trả góp cho những khoản chi rất nhỏ, họ đang hình thành thói quen tiêu số tiền mà bản thân chưa có".

Trả góp từ trà sữa đến mỹ phẩm

Nợ hộ gia đình của Thái Lan hiện tương đương khoảng 87% GDP, mức rất cao so với nhiều nền kinh tế trong khu vực.

Điều đáng lo ngại là phần lớn khoản nợ này đến từ tiêu dùng cá nhân thay vì bất động sản, loại tài sản có thể giữ giá trị trong dài hạn. Điều đó khiến các hộ gia đình dễ tổn thương hơn trước những cú sốc kinh tế và biến nợ nần thành một trong những điểm yếu lớn nhất của nền kinh tế Thái Lan.

Trong nhiều năm, gánh nặng nợ đã kéo giảm sức mua của người dân và cản trở nỗ lực phục hồi tăng trưởng kinh tế. Giới chức lo ngại sự bùng nổ của BNPL có thể khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.

Theo ước tính của Ngân hàng Trung ương Thái Lan, số lượng tài khoản BNPL đã tăng lên khoảng 6 triệu vào năm ngoái, gấp gần 10 lần so với năm 2021.

Đà tăng trưởng này được thúc đẩy bởi sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và thanh toán số. Khi mua sắm trực tuyến hoặc thanh toán qua ứng dụng, người dùng chỉ cần vài thao tác trên điện thoại là có thể chuyển khoản chi tiêu thành các kỳ trả góp.

Điều kiện xét duyệt thường dễ dàng hơn đáng kể so với thẻ tín dụng hoặc các khoản vay truyền thống.

Mặc dù nhiều chương trình quảng bá lãi suất 0% cho kỳ hạn từ 1 đến 3 tháng, các gói trả góp dài hơn có thể áp dụng mức lãi suất lên tới 25%/năm. Người dùng cũng phải đối mặt với các khoản phí và tiền phạt nếu thanh toán chậm.

Người trẻ trở thành khách hàng chính

Hiện gần 40% người dân Thái Lan, tương đương khoảng 25,5 triệu người, đang mang nợ. Với nhóm tuổi từ 20 đến 35, tỷ lệ này tăng lên gần 50%.

Đáng chú ý, nhóm tuổi trẻ này cũng chiếm hơn 25% tổng số nợ xấu trong hệ thống, làm dấy lên lo ngại về tình trạng tích lũy nợ từ rất sớm.

Thanwadee Kunasut, 23 tuổi, bắt đầu sử dụng BNPL không lâu sau khi đi làm. Cô từng trả góp một bữa lẩu Mala giá 200 baht trong 3 tháng và hiện dùng dịch vụ này cho nhiều khoản chi khác như thực phẩm, mỹ phẩm hay đồ gia dụng.

"Công cụ này giúp tôi xoay xở khi thiếu tiền mặt. Tôi không muốn xin tiền mẹ nên nó mang lại sự linh hoạt nhất định", cô cho biết.

Tuy nhiên, khi tần suất sử dụng tăng lên, hạn mức tín dụng của cô cũng được nâng từ 6.000 baht lên 14.000 baht. Hiện khoảng 2.000 baht trong tổng thu nhập hàng tháng 17.000 baht của cô được dùng để trả nợ.

"Nó thực sự khiến việc chi tiêu trở nên hấp dẫn hơn", Thanwadee thừa nhận.

Cô là một trong hơn một triệu người dùng dịch vụ BNPL của Shopee tại Thái Lan.

Theo Luxmon Attapich, Tổng giám đốc Công ty Thông tin tín dụng quốc gia Thái Lan, phần lớn người dùng BNPL nằm trong độ tuổi 20 đến 30, trẻ hơn đáng kể so với nhóm khách hàng vay tiêu dùng truyền thống thường từ 30 đến 50 tuổi.

"BNPL đang trở thành một phần của cuộc sống thường ngày đối với người tiêu dùng trẻ. Tuy nhiên, kiến thức tài chính của họ lại không tăng kịp với tốc độ mở rộng của tín dụng số", ông nói.

Ngân hàng trung ương chuẩn bị ra tay

Trước sự bùng nổ của mô hình này, Ngân hàng Trung ương Thái Lan đang xây dựng bộ quy định mới dành cho các nền tảng cung cấp dịch vụ BNPL.

Các biện pháp được đề xuất bao gồm giới hạn độ tuổi và thu nhập của người dùng, quy định loại hàng hóa được phép trả góp, giá trị giao dịch tối thiểu cũng như áp trần các loại phí và chi phí liên quan.

Bộ quy định có thể được ban hành trước cuối năm nay.

Trong khi đó, Atome, một trong những nhà cung cấp BNPL lớn trong khu vực, cho biết họ hoan nghênh khung pháp lý rõ ràng hơn và cho rằng BNPL nên được xem là công cụ quản lý tài chính thay vì công cụ kích thích tiêu dùng.

Lợi trước mắt, đau dài hạn

Sự giám sát ngày càng chặt chẽ diễn ra trong bối cảnh các hộ gia đình Thái Lan đang chịu áp lực tài chính lớn hơn.

Theo Cơ quan Thống kê Quốc gia Thái Lan, thu nhập bình quân hộ gia đình năm ngoái giảm 2,5% xuống còn 28.308 baht/tháng, đánh dấu lần suy giảm đầu tiên kể từ năm 2019. Chi tiêu hộ gia đình cũng giảm 5,4%.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng sự phổ biến của BNPL phản ánh không chỉ sự tiện lợi của tín dụng số mà còn cho thấy những khó khăn ngày càng lớn trong tài chính hộ gia đình.

"Đó là lợi ích ngắn hạn nhưng là nỗi đau dài hạn", Thitima Chucherd, Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế và thị trường tài chính tại Siam Commercial Bank, nhận định.

"BNPL có thể giúp người dân vượt qua giai đoạn thiếu tiền mặt trước mắt, nhưng đồng thời cũng khuyến khích những khoản chi tiêu không cần thiết và tạo ra gánh nặng nợ ảnh hưởng đến khả năng chi tiêu trong tương lai".

Dù vậy, với nhiều người tiêu dùng, hình thức này đã trở thành một phần quen thuộc trong quản lý dòng tiền hàng ngày.

Ratree Tangjaiyoo, nhân viên văn phòng 37 tuổi có thu nhập khoảng 30.000 baht/tháng, gần đây đã sử dụng BNPL để trả góp một ly matcha giá 40 baht trong 3 tháng.

"Tôi chọn trả góp khi nghĩ rằng mình có thể thiếu tiền mặt hoặc muốn để dành tiền cho những việc khác", cô nói. "Nó khiến mọi thứ có vẻ dễ mua hơn nhiều".