Nhà bị nứt, nghiêng do công trình liền kề đào móng: Ai phải đền bù?

Vụ việc một ngôi nhà tại phường Bắc Giang (tỉnh Bắc Ninh) xuất hiện nhiều vết nứt lớn, nghiêng hẳn về phía công trình đang đào móng bên cạnh khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ đổ sập. Từ sự việc này, không ít người đặt câu hỏi: Nếu hoạt động xây dựng của nhà hàng xóm làm nhà mình bị nứt, lún hoặc hư hỏng thì ai phải chịu trách nhiệm và việc bồi thường được thực hiện như thế nào?

Những ngày gần đây, đoạn video ghi lại cảnh một căn nhà dân bị nghiêng rõ rệt sau khi công trình liền kề đào móng xây dựng đã thu hút sự chú ý trên mạng xã hội.

Theo hình ảnh được chia sẻ, phần thân nhà xuất hiện nhiều vết nứt lớn, nền móng có dấu hiệu lún và toàn bộ công trình nghiêng về phía hố đào của công trình bên cạnh. Dù cơ quan chức năng đang tiếp tục xác minh nguyên nhân cụ thể, vụ việc một lần nữa làm dấy lên những lo ngại về rủi ro trong quá trình thi công xây dựng tại các khu dân cư đông đúc.

Trên thực tế, các sự cố như nứt tường, lún nền, nghiêng nhà hay thậm chí sập công trình không phải là hiếm khi một ngôi nhà mới được xây dựng sát công trình hiện hữu, đặc biệt ở giai đoạn đào móng, ép cọc hoặc thi công tầng hầm.

Khi nào chủ công trình phải bồi thường?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, chủ sở hữu bất động sản khi xây dựng công trình phải tuân thủ các quy định về xây dựng, bảo đảm an toàn và không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các bất động sản liền kề.

Hoạt động đào móng hoặc ép cọc có thể làm thay đổi kết cấu địa chất khu vực xung quanh. Với những căn nhà đã xây dựng từ lâu hoặc có nền móng yếu, các tác động này có thể dẫn tới hiện tượng nứt tường, lún nền, nghiêng nhà hoặc hư hỏng kết cấu.

Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường không phát sinh một cách mặc nhiên.

Yếu tố quan trọng nhất là phải xác định được mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động thi công và thiệt hại xảy ra. Nếu kết quả kiểm tra, giám định cho thấy việc đào móng, ép cọc hoặc thi công công trình là nguyên nhân trực tiếp gây ra hư hỏng đối với nhà liền kề thì chủ công trình phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường theo quy định pháp luật.

Ngược lại, nếu thiệt hại phát sinh do công trình xuống cấp từ trước hoặc do các nguyên nhân khách quan khác không liên quan đến hoạt động xây dựng thì trách nhiệm có thể không thuộc về bên thi công.

Chủ nhà hay nhà thầu phải chịu trách nhiệm?

Điều 605 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định chủ sở hữu, người quản lý hoặc người sử dụng công trình phải bồi thường thiệt hại do công trình gây ra cho người khác.

Điều này đồng nghĩa chủ đầu tư công trình - thường là chủ nhà đang xây dựng - là chủ thể đầu tiên phải chịu trách nhiệm đối với những thiệt hại phát sinh.

Tuy nhiên, trong trường hợp nhà thầu thi công có lỗi như không tuân thủ biện pháp thi công, vi phạm quy chuẩn kỹ thuật hoặc thực hiện không đúng thiết kế dẫn đến sự cố, đơn vị thi công cũng phải liên đới chịu trách nhiệm bồi thường.

Nói cách khác, trách nhiệm không nhất thiết chỉ thuộc về một cá nhân hay một tổ chức mà có thể được xác định đối với nhiều bên liên quan tùy theo mức độ lỗi của từng chủ thể.

Thiệt hại được bồi thường gồm những gì?

Mức bồi thường sẽ căn cứ trên thiệt hại thực tế xảy ra.

Đối với thiệt hại về tài sản, bên gây thiệt hại phải bồi thường phần giá trị tài sản bị hư hỏng, chi phí sửa chữa, gia cố công trình, chi phí khắc phục hậu quả cũng như các khoản chi cần thiết nhằm ngăn chặn thiệt hại tiếp tục phát sinh.

Nếu sự cố gây ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc tính mạng của người dân, bên có trách nhiệm còn phải bồi thường các khoản chi phí điều trị, thu nhập bị mất hoặc giảm sút và các khoản bồi thường khác theo quy định của pháp luật.

Thông thường, các bên có thể tự thương lượng về mức bồi thường và phương án khắc phục.

Trường hợp không đạt được thỏa thuận, người bị thiệt hại có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết hoặc khởi kiện ra tòa án để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Không chỉ bồi thường, bên vi phạm còn có thể bị xử phạt

Ngoài trách nhiệm dân sự, hành vi thi công gây lún, nứt hoặc làm hư hỏng công trình lân cận còn có thể bị xử lý vi phạm hành chính.

Theo quy định hiện hành về xử phạt vi phạm trong hoạt động xây dựng, tổ chức hoặc cá nhân vi phạm có thể bị xử phạt tiền và buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như sửa chữa, gia cố hoặc khôi phục hiện trạng công trình bị ảnh hưởng.

Vụ việc tại Bắc Ninh hiện vẫn đang được các cơ quan chức năng làm rõ nguyên nhân. Tuy nhiên, từ góc độ pháp lý, đây là lời cảnh báo về trách nhiệm của các chủ đầu tư và đơn vị thi công trong việc bảo đảm an toàn cho công trình liền kề. Bởi chỉ một sai sót trong quá trình đào móng hoặc thi công nền móng cũng có thể gây ra những thiệt hại lớn về tài sản, thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người dân sống xung quanh.