Kỹ sư gốc Việt từ bỏ Pháp về nước cống hiến, từng bảo trì chuyên cơ cho Bác Hồ, trở thành huyền thoại ngành hàng không, được phong danh hiệu Anh hùng

Những năm giữa thế kỷ XX, khi Việt Nam đứng trước những biến chuyển lớn của lịch sử, nhiều người Việt đang sinh sống và học tập tại Pháp đã lựa chọn trở về quê hương. Rời bỏ cuộc sống ổn định nơi đất khách, họ mang theo kiến thức, nhiệt huyết và mong muốn được góp sức cho đất nước. Trong số những trí thức trở về thời kỳ này có kỹ sư Nguyễn Tường Long, người sau đó dành phần lớn cuộc đời gắn bó với công tác kỹ thuật hàng không.

Ở tuổi 21, thay vì tiếp tục cuộc sống đủ đầy tại Pháp, Nguyễn Tường Long quyết định lên tàu trở về Việt Nam theo lời căn dặn của cha. Từ một chàng trai sinh ra và lớn lên tại Lyon, ông trở thành cán bộ kỹ thuật tham gia bảo đảm hoạt động của những chiếc máy bay đầu tiên của hàng không Việt Nam, trong đó có chiếc IL-14 từng thực hiện các chuyến bay chuyên cơ phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh và lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Những ký ức Việt Nam giữa lòng nước Pháp

Ông Nguyễn Tường Long sinh năm 1923 tại Lyon, Pháp. Cha ông là Nguyễn Văn Tường, một kỹ sư cầu đường có quê gốc ở Sài Gòn - Gia Định. Tại Pháp, ông Nguyễn Văn Tường được gặp và nhiều lần tiếp xúc với đồng chí Nguyễn Ái Quốc.

Dù gia đình sống cách Việt Nam hàng nghìn cây số nhưng đời sống sinh hoạt vẫn mang đậm văn hóa quê nhà. Đó là những bữa cơm gia đình dùng đũa tre, là bài hát về quê hương, câu ca dao hay những đoạn Truyện Kiều. Những điều tưởng như bình dị ấy đã in sâu vào tâm trí, giúp chàng trai sinh ra tại Pháp luôn ý thức về nguồn cội của mình.

Sau khi hoàn thành chương trình kỹ thuật cơ khí hàng không tại Trường Politecnic, ông có cuộc trò chuyện đặc biệt với cha. Khi ấy, ông Nguyễn Văn Tường gọi con trai vào phòng riêng và chia sẻ nỗi trăn trở của một người Việt phải sống xa quê hương. Người cha mong con trở về quê nhà, tìm gặp Nguyễn Ái Quốc và đem những kiến thức kỹ thuật đã học được phục vụ đất nước.

Lời căn dặn ấy đã tác động mạnh đến Nguyễn Tường Long. Mùa thu năm 1944, chàng trai 21 tuổi quyết định rời Pháp. Ông từ biệt cha mẹ, bỏ lại cuộc sống đang ổn định để trở về Việt Nam.

Từ công binh đến ngành hàng không

Một năm sau khi ông Nguyễn Tường Long trở về Việt Nam, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra. Ông tham gia kháng chiến. Sau thời gian hoạt động bí mật ở nội đô Sài Gòn, ông về miền Tây Nam bộ theo một đơn vị xây dựng binh công xưởng. Có trình độ kỹ thuật, ông chế tạo lựu đạn, mìn và vũ khí.

Năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc. Đây cũng là thời điểm sự nghiệp của Nguyễn Tường Long chuyển hướng.

Ông được cử sang Trung Quốc học tại Trường Hàng không Thiên Tân (nay là Học viện Hàng không) từ năm 1957-1960. Sau khi trở về, ông được giao nhiệm vụ bảo dưỡng, sửa chữa và bảo đảm an toàn kỹ thuật cho máy bay tại Trung đoàn Không quân vận tải 919, đơn vị tiền thân của Đoàn bay 919 thuộc Tổng công ty Hàng không Việt Nam sau này.

Công việc của một cán bộ kỹ thuật hàng không khi đó đòi hỏi sự chính xác và cẩn trọng cao. Nguyễn Tường Long tham gia nghiên cứu, vận hành và bảo đảm kỹ thuật cho nhiều loại máy bay, trong đó có một chiếc IL-14 đặc biệt.

Năm 1957, Chính phủ Liên Xô tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh một máy bay vận tải hạng nhẹ IL-14. Chiếc máy bay mang số hiệu VN-C482 sau đó thực hiện nhiều chuyến bay chuyên cơ, phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các lãnh đạo Đảng và Nhà nước trong những năm chiến tranh.

Nguyễn Tường Long là một trong những cán bộ trực tiếp tham gia công tác nghiên cứu, vận hành và bảo đảm kỹ thuật cho chiếc IL-14 từ những ngày đầu dòng máy bay này được đưa vào Việt Nam.

Cuộc gặp Bác Hồ tại sân bay Gia Lâm

Ngày 2/2/1960 trở thành một kỷ niệm đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Tường Long.

Hôm đó, ông được giao chuẩn bị máy bay tại sân bay Gia Lâm để phục vụ chuyến công tác của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong lần gặp Bác, Nguyễn Tường Long giới thiệu bằng tiếng Pháp rằng mình là con trai ông Nguyễn Văn Tường - người từng gặp Nguyễn Ái Quốc tại Pháp.

Cuộc trò chuyện chỉ diễn ra trong thời gian ngắn nhưng với Nguyễn Tường Long, đây là một dấu mốc khó quên. Người con trai trở về Việt Nam theo lời cha căn dặn nhiều năm trước khi ấy đã có dịp trực tiếp gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh trong công việc mà mình đang theo đuổi.

Chiếc IL-14 mang số hiệu VN-C482 về sau trở thành một hiện vật lịch sử, gắn với quá trình hình thành và phát triển những ngày đầu của hàng không Việt Nam, cũng như các chuyến bay chuyên cơ phục vụ lãnh đạo Đảng và Nhà nước.

Không trở lại Pháp sau ngày đất nước thống nhất

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, Nguyễn Tường Long tiếp tục công tác trong lực lượng không quân. Ông làm việc tại Trung đoàn 917, đơn vị trực thăng quân sự thuộc Sư đoàn Không quân 370.

Sau đó, ông chuyển về Xưởng A42 tại Tân Sơn Nhất, nơi thực hiện nhiệm vụ sửa chữa máy bay. Về sau, ông chuyển ngành sang công tác tại Sở Công nghiệp và rời quân ngũ với quân hàm Thượng úy.

Điều đáng chú ý là dù sinh ra, lớn lên tại Pháp và từng sử dụng tiếng Pháp thành thạo hơn tiếng Việt, Nguyễn Tường Long không trở lại Pháp sau khi đất nước thống nhất.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dânÔng lựa chọn ở lại Việt Nam - nơi mình đã trở về từ năm 21 tuổi và tiếp tục cuộc sống gắn bó với đất nước cho đến cuối đời.

Năm 1995, kỹ sư Nguyễn Tường Long được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân nhờ những đóng góp đặc biệt trong chiến đấu và nghiên cứu kỹ thuật. Hai thành tích tiêu biểu được nhắc đến là việc tham gia đánh phá trạm radar của Mỹ tại Lào và nghiên cứu, cải tiến thành công máy bay vận tải thành máy bay chiến đấu.

Sau khi rời quân ngũ, cuộc sống của ông trở về với sự giản dị, kín đáo. Người kỹ sư từng thông thạo tiếng Pháp, am hiểu về vũ khí và có nhiều đóng góp cho lĩnh vực kỹ thuật hàng không sống một cuộc đời thanh đạm trên đường Nguyễn Thái Bình, quận 1 cũ, TP. Hồ Chí Minh.

Ông qua đời ngày 5/11/2008. Dù từng có nhiều năm sống ở Pháp, ông đã dành phần lớn cuộc đời cho Việt Nam và để lại dấu ấn trong những ngày đầu xây dựng, làm chủ kỹ thuật hàng không.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Chuyện về một anh hùng - Sài Gòn Giải phóng

Kỳ 2: Chiến công và khoảng lặng đời thường - Quân đội nhân dân.