Nhà ga hơn 120 năm tuổi lớn nhất Thủ đô đứng trước bước ngoặt lớn, sắp sửa bị thay thế?
Nếu được triển khai theo lộ trình đề xuất, đây sẽ là một trong những thay đổi quan trọng nhất đối với hệ thống đường sắt khu vực Thủ đô trong giai đoạn tới.
Cục Đường sắt Việt Nam vừa đề xuất tổ chức lại mạng lưới đường sắt khu vực đầu mối Hà Nội, trong đó chức năng đầu mối hành khách quốc gia hiện gắn với ga Hà Nội sẽ được tổ chức lại tại hai khu vực Ngọc Hồi và Gia Lâm. Theo phương án này, Ngọc Hồi trở thành đầu mối hành khách phía Nam, Gia Lâm là đầu mối phía Bắc, trong khi các đầu mối hàng hóa được bố trí tại Thường Tín và Yên Thường.
Điểm đáng chú ý là phương án mới không đặt ga Hà Nội, Giáp Bát và Long Biên là các ga đầu mối hành khách quốc gia như hiện nay. Thay vào đó, hành khách đến Hà Nội sẽ được tổ chức đón, trả tại Ngọc Hồi và Gia Lâm, sau đó kết nối vào khu vực trung tâm bằng mạng lưới đường sắt đô thị.
Hai đầu mối này được tổ chức để kết nối giữa đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị, đồng thời bảo đảm việc đón, trả khách giữa các khu vực đầu mối với trung tâm Hà Nội thuận lợi, hiệu quả. Còn khu vực ga Hà Nội sẽ được bàn giao cho Hà Nội để phát triển đường sắt đô thị.
Đoạn Ngọc Hồi - Phú Xuyên dài khoảng 26,5km được cải dịch và đi cùng hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.
Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cũng được quy hoạch bắt đầu từ khu vực ga Ngọc Hồi. Theo phương án đầu tư được Quốc hội thông qua, tuyến có chiều dài khoảng 1.541km, kết nối Hà Nội với TP.HCM và đi qua 20 tỉnh, thành phố. Như vậy, Ngọc Hồi được định hướng trở thành một tổ hợp giao thông đường sắt quy mô lớn ở phía Nam Thủ đô.
Ở phía Bắc, ga Gia Lâm được xác định là đầu mối hành khách kết nối mạng đường sắt quốc gia với đường sắt đô thị. Quy hoạch điều chỉnh yêu cầu đoạn Gia Lâm - Yên Viên được xây dựng đường đôi, khổ 1.435mm, bố trí chung hành lang nhưng tách biệt hạ tầng với đường sắt đô thị; đoạn Gia Lâm - Lạc Đạo tiếp tục bố trí theo hành lang hiện hữu, với yêu cầu bảo đảm kết nối và khai thác đồng bộ.
Không chỉ thay đổi đầu mối hành khách, phương án mới cũng tổ chức lại mạng lưới vận tải hàng hóa. Hai đầu mối hàng hóa được đề xuất tại Thường Tín và Yên Thường, thay cho việc tiếp tục tập trung các chức năng tác nghiệp hàng hóa tại khu vực nội đô. Luồng hàng giữa phía Bắc và phía Nam sông Hồng sẽ được tổ chức chuyển tiếp thông qua tuyến đường sắt vành đai phía Đông.
Để tạo hạ tầng phục vụ việc tổ chức lại mạng lưới, Hà Nội đang đề xuất triển khai hai dự án đường sắt quốc gia với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 40.171 tỷ đồng. Dự án thứ nhất là cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi, dài khoảng 26,5km, cùng khoảng 3km kết nối từ Ngọc Hồi tới tuyến đường sắt vành đai Bắc Hồng - Văn Điển. Dự án có sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 12.419 tỷ đồng.
Dự án thứ hai là tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh. Tuyến chính từ Thường Tín đến Kim Sơn dài khoảng 31,3km, được đề xuất quy mô đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 27.752 tỷ đồng. Theo phương án hiện được nêu, tuyến dự kiến hoàn thành vào tháng 12/2028.
Tổng số vốn sơ bộ hơn 40.000 tỷ đồng trên không phải là chi phí để “xây một ga Hà Nội mới”, mà dành cho các tuyến đường sắt và hạ tầng liên quan nhằm hình thành mạng lưới thay thế, tạo điều kiện tổ chức lại các đầu mối đường sắt của Thủ đô. Đây là điểm cần phân biệt khi đề cập phương án đưa đầu mối hành khách ra Ngọc Hồi và Gia Lâm.
Khánh thành vào năm 1902, ga Hàng Cỏ (ga Hà Nội ngày nay) là nhà ga lớn nhất ở Đông Nam Á lúc bấy giờ. Ga Hà Nội mang trong mình bao dấu ấn lịch sử và là nơi lưu giữ ký ức của hàng triệu người Việt Nam
