Nói nhiều, làm ít: Doanh nghiệp xi măng chậm nhịp trong bài toán giảm phát thải
Dù vấn đề giảm phát thải đã được nhắc đến suốt nhiều năm, song theo PGS.TS Lương Đức Long, nhiều doanh nghiệp xi măng vẫn chỉ mới bắt đầu tiếp cận, thiếu chủ động trong kiểm kê khí nhà kính và đầu tư công nghệ, khiến quá trình chuyển đổi xanh diễn ra chậm và chưa đồng đều trong toàn ngành.
Bình luận về quá trình chuyển đổi xanh trong ngành xi măng, TS Lương Đức Long cho biết, dù câu chuyện giảm phát thải và thị trường carbon đã được đề cập trong nhiều năm, song nhận thức và hành động của doanh nghiệp trong ngành vẫn còn hạn chế.
Theo ông Long, dù đã nhắc đến giảm phát thải hơn 20 năm, nhưng nhiều doanh nghiệp mới chỉ bắt đầu tiếp cận trong thời gian gần đây, thậm chí có đơn vị chưa thực sự quan tâm, chưa chủ động kiểm kê khí nhà kính mà vẫn phải thuê bên ngoài thực hiện, thay vì xây dựng năng lực nội tại.
Về chính sách, ông cho rằng các quy định đối với ngành xi măng hiện nay tương đối rõ ràng, như hướng dẫn tại Thông tư 13/2024/TT-BXD của Bộ Xây dựng về kiểm kê khí nhà kính và đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm phát thải. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở mức độ quan tâm và sự chủ động chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp.
Một thách thức lớn khác là chi phí đầu tư công nghệ. Hiện hơn 80% sản lượng xi măng đến từ các nhà máy quy mô lớn, với mức đầu tư lên tới hàng trăm triệu đến hàng tỷ USD, khiến việc chuyển đổi công nghệ theo hướng giảm phát thải đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn.
Dù vậy, theo ông Long, thời gian qua nhiều doanh nghiệp đã có những nỗ lực đáng ghi nhận như tối ưu hóa tiêu thụ điện, tiết giảm nhiên liệu, cải tiến quy trình sản xuất. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là cần nhân rộng các mô hình hiệu quả này trong toàn ngành.
Đáng chú ý, ông Long nhấn mạnh còn thiếu cơ chế rõ ràng về ghi nhận và khấu trừ phát thải đối với việc sử dụng nhiên liệu thay thế, đặc biệt là rác thải sinh hoạt. Dù nhiều nhà máy đã áp dụng giải pháp này nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về mức khấu trừ phát thải carbon.
Theo ông, trên thế giới, việc sử dụng rác thải giúp giảm phát thải khí methane từ bãi chôn lấp đã được tính toán và ghi nhận rõ ràng, trong khi tại Việt Nam vẫn thiếu hướng dẫn chi tiết, khiến doanh nghiệp chưa đủ cơ sở để mạnh dạn đầu tư.
Từ thực tế đó, Hiệp hội Xi măng Việt Nam kiến nghị các cơ quan quản lý sớm ban hành quy định cụ thể về cơ chế tính toán, khấu trừ phát thải, đặc biệt với các giải pháp sử dụng nhiên liệu thay thế, đồng thời tăng cường chia sẻ kinh nghiệm quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường carbon.
