Luật Đất đai sửa đổi chính thức thông qua: Người dân bị thu hồi đất có thêm lựa chọn từ 1/7/2027
Luật Đất đai sửa đổi có nhiều điểm mới về cấp sổ đỏ, bồi thường thu hồi đất, bảng giá đất và hệ số K, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Sáng 21/11/2026, Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) với 466/479 đại biểu tán thành. Luật có nhiều quy định mới về cấp sổ đỏ, bồi thường khi thu hồi đất, quản lý giá đất và quyền của người sử dụng đất.
Luật Đất đai (sửa đổi) gồm 13 chương, 112 điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, trừ các trường hợp quy định tại khoản 4 và khoản 5 Điều 109.
Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật.
Mở rộng cơ hội cấp sổ đỏ, đất không giấy tờ vẫn có thể được công nhận
Một trong những nội dung được người dân quan tâm tại Luật Đất đai (sửa đổi) là các quy định về cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), đặc biệt đối với những trường hợp sử dụng đất lâu năm nhưng chưa có giấy tờ hợp pháp.
Theo quy định mới, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng đã sử dụng trước ngày 1/7/2014, nếu đáp ứng các điều kiện luật định và không thuộc những trường hợp bị loại trừ, có thể được xem xét cấp Giấy chứng nhận.
Đáng chú ý, luật cũng mở rộng diện xem xét cấp Giấy chứng nhận đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 do nhận chuyển nhượng nhưng chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền. Nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng, người đang sử dụng đất vẫn được xem xét cấp sổ.
Quy định này hướng đến tháo gỡ những vướng mắc tồn tại trong thực tế, khi không ít trường hợp đất đã được mua bán, chuyển nhượng qua nhiều người, sử dụng ổn định nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý.
Một điểm đáng chú ý khác là trường hợp đất có tranh chấp nhưng xác định được phạm vi diện tích, ranh giới đang tranh chấp thì phần diện tích không có tranh chấp, nếu đủ điều kiện tách thửa, vẫn được cấp Giấy chứng nhận.
Luật cũng quy định cá nhân, hộ gia đình khi được cấp Giấy chứng nhận lần đầu được ghi nợ tiền sử dụng đất nếu có nhu cầu.
Đối với đất thuộc quyền sử dụng chung của các thành viên hộ gia đình, việc ghi tên trên Giấy chứng nhận được thực hiện theo thỏa thuận của các thành viên có chung quyền sử dụng đất và họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung này. Trường hợp vợ chồng cùng có chung quyền sử dụng đất thì phải ghi cả họ, tên vợ và chồng trên Giấy chứng nhận.

Bồi thường khi thu hồi đất có thể bằng đất khác mục đích hoặc nhà ở
Một nội dung quan trọng khác của Luật Đất đai (sửa đổi) là các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Luật nhấn mạnh việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định pháp luật; đồng thời ưu tiên đối tượng chính sách xã hội, người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Đáng chú ý, việc bồi thường về đất trước hết được thực hiện bằng giao đất hoặc cho thuê đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi.
Trường hợp không có đất cùng mục đích để bồi thường nhưng địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở và người có đất bị thu hồi có nhu cầu thì được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở.
Nếu không có đất, không có nhà ở để bồi thường thì thực hiện bồi thường bằng tiền, trừ trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở. Trường hợp địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở nhưng người bị thu hồi đất không có nhu cầu nhận đất, nhận nhà thì được bồi thường bằng tiền.
Quy định này mở rộng phương án lựa chọn hình thức bồi thường, tạo thêm cơ sở để địa phương chủ động bố trí quỹ đất, quỹ nhà ở phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu của người dân.
Luật cũng quy định rõ các trường hợp không được bồi thường về đất, trong đó có đất được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hằng năm; đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích của UBND cấp xã; đất do cơ quan, tổ chức nhà nước quản lý, trừ phần diện tích đang có người sử dụng đủ điều kiện được bồi thường.
Đối với những trường hợp không được bồi thường về đất theo quy định nhưng có chi phí đầu tư vào đất còn lại, người sử dụng đất vẫn được xem xét bồi thường các khoản chi phí hợp lý chưa thu hồi hết.
Các khoản chi phí này bao gồm san lấp mặt bằng, cải tạo làm tăng độ màu mỡ của đất, thau chua rửa mặn, chống xói mòn, gia cố khả năng chịu lực của đất phục vụ sản xuất, kinh doanh và những chi phí hợp lý khác phù hợp mục đích sử dụng đất.
Ngoài ra, tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi bị thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất cũng được bồi thường theo quy định. UBND cấp tỉnh ban hành đơn giá bồi thường thiệt hại, bảo đảm phù hợp tình hình thực tế địa phương và xem xét điều chỉnh khi có biến động.
Đặc biệt, người có đất bị thu hồi nếu có nhu cầu có thể hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp còn lại của thửa đất sau thu hồi hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi, theo quy định của Chính phủ.

Bảng giá đất và hệ số K thay đổi, áp dụng từ ngày 1/1/2028
Một trong những thay đổi quan trọng của Luật Đất đai (sửa đổi) nằm ở cơ chế tài chính đất đai và xác định giá đất.
Theo đó, luật bỏ quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất. Thay vào đó, giá đất sẽ do Nhà nước quyết định, việc định giá phải bảo đảm 5 nguyên tắc.
Các nguyên tắc này gồm: phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng thời kỳ; đúng trình tự, thủ tục định giá; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành liên quan; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; bảo đảm khách quan, trung thực.
Từ ngày 1/1/2028, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) do HĐND cấp tỉnh quyết định 3 năm một lần trên cơ sở các nguyên tắc nêu trên.
Bảng giá đất và hệ số K có thể được sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh tăng hoặc giảm khi có yêu cầu quản lý nhà nước hoặc khi có thay đổi về hạ tầng, quy hoạch...
Cơ quan tài chính cấp tỉnh có trách nhiệm chủ trì việc sửa đổi bảng giá đất, hệ số K và trình UBND cấp tỉnh thẩm định. Sau đó, UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định sửa đổi, bổ sung.
Theo quy định hiện hành, HĐND cấp tỉnh có trách nhiệm quyết định, điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung bảng giá đất hằng năm để áp dụng từ ngày 1/1 năm tiếp theo.
Luật sửa đổi cũng quy định bảng giá đất và hệ số K được sử dụng đồng bộ trong nhiều trường hợp, gồm tính các khoản thu ngân sách từ đất đai, xác định giá khởi điểm để đấu giá quyền sử dụng đất và tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
Đây cũng là căn cứ để tính giá trị quyền sử dụng đất khi chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp hoặc chuyển doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần.
Đối với giai đoạn chuyển tiếp, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo Luật mới được áp dụng từ ngày 1/1/2028. Đến hết ngày 31/12/2027, các quy định về giá đất tại Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết số 254 tiếp tục được áp dụng đối với các trường hợp thuộc diện chuyển tiếp.
Một điểm mới khác là khái niệm "đất bỏ hoang" lần đầu được định nghĩa trong luật. Theo đó, đây là đất đã được Nhà nước giao, cho thuê nhưng không được đưa vào sử dụng liên tục trong một thời gian nhất định. Đất được giao để thực hiện dự án đầu tư nhưng chậm hoàn thành đầu tư để đưa đất vào sử dụng so với tiến độ cũng bị coi là đất bỏ hoang.
Liên quan đến nội dung này, tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp được Quốc hội thông qua ngày 20/11, Quốc hội cũng đã chốt thu thuế đất bỏ hoang ở mức 0,2% từ ngày 1/7/2027.
Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, bổ sung quy định về dự án chậm đưa đất vào sử dụng
Bên cạnh những thay đổi về cấp sổ đỏ và tài chính đất đai, Luật Đất đai (sửa đổi) cũng điều chỉnh cách thức lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Theo nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, phương án sử dụng đất được tích hợp vào quy hoạch tỉnh, đồng thời bỏ việc lập riêng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh.
Ở cấp xã, dự thảo bỏ quy hoạch sử dụng đất cấp xã và duy trì kế hoạch sử dụng đất cấp xã để thực hiện quy hoạch chung, theo dõi và quản lý việc sử dụng đất tại địa phương. Kế hoạch này cập nhật các nội dung liên quan từ quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch ngành có sử dụng đất.
Đối với các dự án đầu tư không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng, dự thảo được chỉnh lý theo hướng quy định cụ thể việc tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tăng thêm.
Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, dự thảo cũng được bổ sung các quy định chặt chẽ hơn.
Đối với việc giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư, luật bỏ quy định xem xét tiến độ sử dụng đất và tiến độ đầu tư của dự án làm căn cứ giao đất, cho thuê đất.
Riêng việc xử lý khoản tiền thuê đất đã nộp tương ứng với thời gian thuê còn lại khi chuyển từ hình thức trả tiền một lần sang trả tiền hằng năm, Chính phủ đề nghị được giao quy định cụ thể để thuận lợi trong quá trình triển khai.