Nữ liệt sĩ được truy tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân sau 36 năm hy sinh: Là bác sĩ nổi tiếng với cuốn nhật ký được dịch ra hơn 20 thứ tiếng, dựng thành phim

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm ngã xuống trên chiến trường Quảng Ngãi nhưng tên tuổi và những trang nhật ký của bà vẫn lay động trái tim nhiều thế hệ người Việt. Không chỉ là một nữ bác sĩ tận tụy hết lòng cứu chữa thương binh trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, Đặng Thùy Trâm còn trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, sự hy sinh và lý tưởng sống cao đẹp.

Liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942 trong một gia đình trí thức. Cha bà là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê; mẹ là bà Doãn Ngọc Trâm, giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội.

Từ nhỏ, Đặng Thùy Trâm có niềm say mê đặc biệt với văn học. Bà đọc nhiều tác phẩm nổi tiếng như Thép đã tôi thế đấy, Ruồi trâu... và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ những nhân vật giàu lý tưởng. Từ những trang sách và nhân vật này đã hun đúc nên tinh thần cống hiến, ý chí vượt khó và khát vọng, lý tưởng sống trong bà.

Với thành tích học tập nổi bật, Đặng Thùy Trâm trúng tuyển Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Trong những năm trên giảng đường, bà nhiều lần được nhà trường biểu dương là Đoàn viên ưu tú, Đoàn viên Thanh niên "Ba sẵn sàng", Sinh viên tiên tiến…

Năm 1966, sau khi tốt nghiệp loại giỏi Trường Đại học Y khoa Hà Nội, Đặng Thùy Trâm tình nguyện vào chiến trường B. Sau 3 tháng hành quân từ miền Bắc, tháng 3/1967 bà đến Quảng Ngãi và được phân công phụ trách công tác điều trị tại bệnh xá huyện Đức Phổ (cũ) - cơ sở y tế dân y giữ vai trò quan trọng trong việc cứu chữa thương, bệnh binh ở chiến trường.

Đến ngày 27/9/1968, bà vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng.

Ngày 22/6/1970, trên đường từ vùng núi Ba Tơ trở về đồng bằng làm nhiệm vụ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm rơi vào trận phục kích của địch và anh dũng hy sinh khi chưa tròn 28 tuổi.

Bác sĩ Đặng Thùy Trâm hy sinh ngày 22/6/1970, song phải đến năm 1974, gia đình mới nhận được giấy báo tử xác nhận sự hy sinh của bà. Sau nhiều năm mong mỏi, đến năm 1990, hài cốt của nữ bác sĩ - liệt sĩ mới được đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Phương (nay thuộc phường Xuân Phương, Hà Nội), để bà được trở về yên nghỉ trong vòng tay gia đình và quê hương.

Ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tháng 2/2006, Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm - người từng phụ trách điều trị tại bệnh xá huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Tấm gương về lòng yêu nước, sự tận tụy của người thầy thuốc và tinh thần hy sinh của bà vẫn luôn được nhiều thế hệ trân trọng.

Đặc biệt, nhắc đến liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm, nhiều người sẽ nhớ ngay đến cuốn sách Nhật ký Đặng Thùy Trâm. Nếu cuộc đời của bác sĩ Đặng Thùy Trâm là biểu tượng của lòng quả cảm thì cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm chính là di sản tinh thần có sức lan tỏa mạnh mẽ qua nhiều thế hệ. Hơn 20 năm qua, cuốn sách được xem là một trong những hiện tượng xuất bản nổi bật của văn học Việt Nam đương đại.

Hai cuốn sổ tay ghi chép nhật ký của bác sĩ Đặng Thùy Trâm được bà viết từ ngày 8/4/1968 đến ngày 20/6/1970, ghi lại quãng thời gian phụ trách bệnh xá Đức Phổ (Quảng Ngãi) với những nỗi niềm, khát vọng về ngày đất nước thống nhất, về nỗi nhớ quê hương, gia đình da diết. Sau khi bà ngã xuống, những cuốn nhật ký này được Frederic Whitehurst - một cựu sĩ quan quân đội Mỹ gìn giữ suốt 35 năm thay. Cuối tháng 4/2005, ông đã trao lại kỷ vật vô giá ấy cho gia đình nữ bác sĩ.

Tháng 7/2005, dưới sự biên tập của nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn, Nhật ký Đặng Thùy Trâm được phát hành. Ngay sau khi ra mắt, cuốn sách tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ với hơn 400.000 bản được phát hành, trở thành một hiện tượng xuất bản hiếm có.

Đến nay, tác phẩm đã được dịch sang khoảng 20 ngôn ngữ, đưa câu chuyện về bác sĩ Đặng Thùy Trâm đến với độc giả trên khắp thế giới.

Sức sống của Nhật ký Đặng Thùy Trâm không chỉ dừng lại trên những trang sách mà còn được lan tỏa mạnh mẽ qua điện ảnh. Từ cuốn nhật ký nổi tiếng, đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Nhật Minh đã chuyển thể thành bộ phim Đừng đốt, ra mắt vào dịp 30/4/2009.

Để tìm người hóa thân thành bác sĩ Đặng Thùy Trâm, đạo diễn Đặng Nhật Minh đã tổ chức hai vòng tuyển chọn với gần 100 ứng viên nhưng vẫn chưa tìm được gương mặt phù hợp. Với mong muốn khắc họa nhân vật một cách chân thực nhất, ông âm thầm mở đợt casting thứ ba và cuối cùng lựa chọn diễn viên Minh Hương cho vai nữ chính. Đồng hành cùng cô là nam diễn viên người Mỹ Don Mike trong vai Fred Whitehurst - cựu binh Mỹ đã gìn giữ cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm suốt nhiều thập kỷ.

Được Nhà nước đầu tư khoảng 11 tỷ đồng - mức kinh phí thuộc hàng lớn đối với dòng phim đặt hàng thời điểm bấy giờ - Đừng đốt tái hiện những năm tháng khốc liệt tại chiến trường Đức Phổ (Quảng Ngãi), đồng thời khắc họa hình ảnh một nữ bác sĩ trẻ giàu lòng nhân ái, kiên cường và sống trọn vẹn với lý tưởng của mình.

Ngay khi công chiếu, bộ phim tạo được tiếng vang mạnh mẽ. Nhiều khán giả đã bật khóc khi xem phim. Tại buổi chiếu ở New York (Mỹ), toàn bộ 500 vé được bán hết, trong đó có sự hiện diện của gia đình Frederic Whitehurst - người đã góp phần đưa cuốn nhật ký của bác sĩ Đặng Thùy Trâm trở về với quê hương.

Năm 2009, Đừng đốt giành giải Bông Sen Vàng cho Phim truyện điện ảnh xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam, đồng thời đoạt các giải Kịch bản xuất sắc và Giải Báo chí bình chọn.

Tại Giải thưởng Cánh diều của Hội Điện ảnh Việt Nam, tác phẩm tiếp tục thắng Cánh diều Vàng cho Phim truyện điện ảnh xuất sắc, cùng nhiều hạng mục quan trọng dành cho đạo diễn, họa sĩ thiết kế mỹ thuật, âm thanh và nữ diễn viên chính.

Cùng năm, Đừng đốt được Cục Điện ảnh lựa chọn là đại diện của Việt Nam tham dự hạng mục Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc tại Oscar 2010. Bộ phim cũng nhận giải Phim do khán giả bình chọn tại Liên hoan phim Fukuoka (Nhật Bản), góp phần đưa câu chuyện về bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm đến gần hơn với khán giả quốc tế.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Liệt sĩ - Bác sĩ Đặng Thùy Trâm: Sáng mãi ngọn lửa tuổi hai mươi - Cổng Thông tin điện tử Thành ủy TP. Hồ Chí Minh

“Nhật ký Đặng Thùy Trâm” được dịch ra ngôn ngữ thứ 20 - Báo tin tức/Thông tấn xã Việt Nam.