Nữ Phó Giáo sư Toán học là Giám đốc Phòng nghiên cứu, có bố là Giáo sư nổi tiếng, cậu là Hiệu trưởng

Xuất thân trong gia đình trí thức

PGS. TS Phan Thị Hà Dương sinh năm 1973, trong một gia đình có truyền thống học thuật. Cha cô là Giáo sư Phan Đình Diệu - một trong những người đặt nền móng cho ngành tin học Việt Nam. Ông có nhiều đóng góp trong các lĩnh vực như toán học kiến thiết, logic toán, lý thuyết thuật toán, tự động hóa, ngôn ngữ hình thức, lý thuyết mật mã và an toàn thông tin.

Gia đình Hà Dương còn có một người thân nổi tiếng trong lĩnh vực giáo dục là Nhà giáo Văn Như Cương. Ông là người sáng lập và giữ cương vị Hiệu trưởng Trường THPT Lương Thế Vinh, Hà Nội - trường phổ thông dân lập đầu tiên của Việt Nam.

Từ nền tảng gia đình, cô sớm bộc lộ năng khiếu Toán học. Phan Thị Hà dương theo học Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam. Năm 1990, khi mới 17 tuổi, cô tham dự Olympic Toán quốc tế lần thứ 21 tổ chức tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Cô là nữ thí sinh duy nhất của đoàn Việt Nam năm đó và giành Huy chương Đồng.

Sau kỳ thi, Hà Dương theo học Khoa Toán - Cơ - Tin của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, tiền thân của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội hiện nay.

Bước ngoặt đến vào cuối năm thứ 3 đại học, Hà Dương nhận được học bổng của Chính phủ Pháp. Với thành tích học tập nổi bật, cô được xét đặc cách sang Pháp học tiếp năm thứ 4 tại Đại học Paris 6, nay là Đại học Sorbonne.

Năm 1995, cô hoàn thành bằng cao học chuyên ngành Hình học đại số. Với thành tích học tập xuất sắc, cô tiếp tục con đường nghiên cứu tại Pháp. Giáo sư Christian Peskine, người hướng dẫn luận văn và khi đó là Viện trưởng Viện Toán của Đại học Paris 6 và Paris 7, chủ động đề nghị cô tiếp tục làm việc, nghiên cứu.

Dù yêu thích Toán học và đứng trước cơ hội phát triển sự nghiệp tại Pháp, Hà Dương sau đó vẫn lựa chọn một hướng đi khác.

Dấu mốc trong sự nghiệp của nữ Phó Giáo sư trẻ tuổi

Có thể nói, năm 1999 là dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời và sự nghiệp của cô. Tháng 1 năm ấy, luận án Tiến sĩ của cô được Hội đồng chấm luận án tại Đại học Paris 7 đánh giá ở mức “très honorable” - loại rất xuất sắc.

Đến tháng 8 cùng năm, cô kết hôn với người bạn đồng môn từ thời trung học phổ thông. Sau 6 năm yêu xa, cả hai chính thức về chung một nhà.

Cũng trong năm này, cô bất ngờ trúng tuyển vị trí Phó Giáo sư tại Khoa Tin học, Đại học Paris 7. Trước đó, cô đã nhận được học bổng nghiên cứu sau Tiến sĩ (postdoc) tại Mỹ và có dự định sang đây để tiếp tục nghiên cứu, đồng thời có cơ hội ở gần chồng - khi đó đang làm Tiến sĩ ngành Topo đại số tại Đại học Wayne.

Để trở thành Phó Giáo sư hoặc Giáo sư tại Pháp, ứng viên phải trải qua quy trình xét duyệt gồm nhiều bước. Từ bằng cấp, thành tích nghiên cứu, công trình khoa học, kinh nghiệm giảng dạy đều phải đủ tiêu chuẩn.

Năm 1999, Khoa Tin học, Đại học Paris 7 tuyển 3 vị trí Phó Giáo sư nhưng nhận khoảng 100 hồ sơ. Phan Thị Hà Dương khi đó còn rất trẻ nhưng đã xuất sắc vượt qua nhiều ứng viên có tuổi đời và kinh nghiệm nghiên cứu dày dặn hơn để đứng đầu danh sách tuyển chọn.

Vị trí Phó Giáo sư tại Pháp khi ấy giúp cô có một công việc ổn định cùng chế độ đãi ngộ, điều kiện thuận lợi cho giảng dạy, nghiên cứu.

Tuy nhiên, sau nhiều năm làm việc tại Pháp, đến tháng 8/2005, cô quyết định rời vị trí mà nhiều người mong muốn để trở về Việt Nam, công tác tại Viện Toán học.

Sau nhiều năm giảng dạy và nghiên cứu tại Mỹ, Pháp, chồng cô cũng trở về nước và làm giảng viên Khoa Toán - Cơ - Tin, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Sau khi trở về Việt Nam, đến năm 2011, Phan Thị Hà Dương được công nhận chức danh Phó Giáo sư.

Đảm nhận vai trò mới

Tháng 9/2025, Phó Giáo sư Phan Thị Hà Dương chính thức tiếp nhận vị trí Giám đốc Phòng nghiên cứu quốc tế Pháp - Việt về Toán học và Ứng dụng (IRL-FVMA). Việc tiếp nhận vị trí này thể hiện sự ghi nhận những đóng góp và tin tưởng vào năng lực lãnh đạo của một nhà khoa học nữ xuất sắc, đồng thời cũng là dấu mốc quan trọng đối với IRL.

Tại buổi lễ, Phó Giáo sư Phan Thị Hà Dương chính thức tiếp nhận vị trí Giám đốc Phòng Nghiên cứu Quốc tế Pháp - Việt về Toán học và Ứng dụng (IRL-FVMA) từ Giáo sư Ngô Bảo Châu.

Cô cũng bày tỏ niềm vinh dự khi nhận được sự tin tưởng, tín nhiệm để đảm nhiệm vị trí này. Với cô, đây cũng là trách nhiệm lớn trong việc duy trì các hoạt động, đồng thời tiếp tục phát triển Phòng nghiên cứu trong thời gian tới.

Nữ Phó Giáo sư cũng nhấn mạnh mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa Pháp và Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực Toán học. Hai bên đã xây dựng được nền tảng hợp tác sâu rộng, gắn bó và có nhiều điểm tương đồng, trong đó có sự trân trọng dành cho Toán học. Truyền thống coi trọng Toán học ở cả hai quốc gia là một nền tảng thuận lợi để IRL-FVMA tiếp tục thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu, kết nối các nhà khoa học và mở rộng hợp tác giữa hai nước.

Phó Giáo sư Phan Thị Hà Dương cũng nhắc đến Giáo sư Ngô Bảo Châu và Giáo sư Cédric Villani - 2 nhà toán học Pháp và Việt Nam cùng được trao Huy chương Fields - như một minh chứng cho những thành quả nổi bật của hợp tác và giao lưu khoa học giữa hai nước. Sau khi nhận giải thưởng danh giá này, cả hai tiếp tục có nhiều đóng góp cho Toán học và khoa học tại Việt Nam và Pháp.