Ông Trump có thêm 'vũ khí' thuế quan mới, hai quốc gia trụ cột BRICS vào tầm ngắm

Hạ viện Mỹ hôm thứ Tư (16/9) đã thông qua một dự luật trừng phạt toàn diện đối với Nga, mở đường cho ông Donald Trump áp thuế lên các quốc gia mua năng lượng của Nga với quy mô lớn.

Động thái này diễn ra không lâu sau Hội nghị Thượng đỉnh BRICS, nơi Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng lãnh đạo các nước Global South, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ, lên án các biện pháp trừng phạt kinh tế đơn phương và trừng phạt thứ cấp, dù không trực tiếp nêu tên Mỹ.

Bà Deborah Elms, người đứng đầu bộ phận chính sách thương mại tại Hinrich Foundation, nhận định cả 5 quốc gia mua năng lượng Nga lớn nhất sẽ “cực kỳ lo ngại” về khả năng dự luật được áp dụng. Theo bà, thẩm quyền pháp lý mới có thể trao cho ông Trump quyền “ra đòn mạnh và nhanh chóng bất cứ lúc nào, vì bất kỳ lý do nào”.

Trung Quốc và Ấn Độ sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất, bởi cả hai nước đều tăng mạnh mua dầu thô Nga với mức giá chiết khấu kể từ khi xung đột Ukraine nổ ra năm 2022. Trong khi đó, cuộc chiến tại Iran càng khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu chịu thêm sức ép.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nhiều khả năng cả Trung Quốc và Ấn Độ sẽ không cắt giảm đáng kể lượng dầu mua từ Nga. Dù vậy, việc Washington có thêm công cụ thuế quan sẽ tạo đòn bẩy trong quan hệ với New Delhi và Bắc Kinh.

“Tổng thống Trump sẽ ký luật này và giữ quyền áp thuế như một công cụ đòn bẩy, thay vì lập tức sử dụng nó”, ông Ronak D. Desai, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện Hoover thuộc Đại học Stanford, nói với CNBC.

Ông cho biết gần một chục Nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện đã kín đáo đề nghị lãnh đạo Đảng loại bỏ các điều khoản về thuế quan vì lo ngại giá cả tăng cao ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ấn Độ hiện đang đàm phán một thỏa thuận thương mại với Mỹ và đã thúc giục Washington dành cho nước này mức thuế ưu đãi so với các đối thủ cạnh tranh, trong khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp ông Trump vào cuối tháng này.

Theo Kpler, sau cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz, tỷ trọng dầu Nga trong tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc và Ấn Độ cộng lại đã tăng lên 1/3, từ mức 1/5 trước đó.

Tính đến cuối tháng 8, Trung Quốc mua một nửa lượng dầu thô xuất khẩu của Nga. Tiếp theo là Ấn Độ với 37%, Thổ Nhĩ Kỳ 5% và Liên minh châu Âu (EU) 5%, theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA).

Trong điều kiện hiện nay, việc hai nước thay thế 3,5 triệu thùng dầu/ngày từ nguồn cung đường biển của Nga sẽ là “cực kỳ khó khăn”. Ngoài ra, Trung Quốc còn nhập khoảng 600.000 thùng/ngày dầu Nga qua đường ống, ông Ivan Ryabov, người đứng đầu bộ phận phân tích giao dịch dầu tại Kpler, nói với CNBC.

Theo các chuyên gia, Washington có thể cân nhắc mức độ và thời điểm áp dụng các biện pháp mới trong bối cảnh Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung dự kiến diễn ra vào tuần tới. Về phía Bắc Kinh, giới phân tích cho rằng Trung Quốc có thể tiếp tục duy trì hoạt động nhập khẩu dầu Nga, đồng thời có các biện pháp đáp trả nếu các hạn chế mới được triển khai.

Ông Martin Chorzempa, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), cho rằng xu hướng đáp trả các biện pháp trừng phạt của Washington của Bắc Kinh cũng sẽ hạn chế mức độ mà ông Trump có thể áp dụng thuế quan.

“Nếu dự luật được triển khai, Trung Quốc chắc chắn sẽ đáp trả”, ông Chorzempa nói.

Đồng quan điểm, bà Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia Group, dự báo Bắc Kinh sẽ bất chấp các hạn chế và tiếp tục nhập khẩu dầu từ Nga nhằm ưu tiên an ninh năng lượng.

Theo bà Wang, bất kỳ sự cắt giảm đáng kể nào đối với nhập khẩu dầu và khí đốt Nga cũng có thể ảnh hưởng đến an ninh năng lượng của Trung Quốc, điều được xem là “không thể chấp nhận về mặt chính trị”.

“Khả năng Mỹ thực hiện bất kỳ hành động nào có thể làm xáo trộn tình hình hiện tại là không cao”, ông Stephen Olson, nghiên cứu viên cấp cao thỉnh giảng tại Viện ISEAS - Yusof Ishak, nhận định.

Nga đã duy trì vị trí là nhà cung cấp dầu mỏ và khí đốt tự nhiên lớn nhất của Trung Quốc trong nhiều năm, chiếm khoảng 1/5 lượng dầu thô nhập khẩu và 10% lượng khí đốt tiêu thụ của nước này.

Theo ông Olson, nếu các mức thuế như vậy thực sự được triển khai, Washington có thể có một số “dư địa linh hoạt” về thời điểm hoặc quy mô áp dụng. Về phía Bắc Kinh, Trung Quốc có thể đưa ra tuyên bố phản đối mạnh mẽ dự luật, sau đó “ngồi yên và xem điều gì thực sự xảy ra”, ông nói.

Bộ Ngoại giao Ấn Độ hôm thứ Năm (17/9) cũng đã phản ứng trước việc Hạ viện Mỹ thông qua dự luật trừng phạt Nga, tuyên bố nước này “vẫn kiên định cam kết bảo đảm an ninh năng lượng cho 1,4 tỷ người dân” và Chính phủ Ấn Độ sẽ phối hợp chặt chẽ với các tổ chức thương mại, công nghiệp trong nước để ứng phó với những tác động từ diễn biến mới.

Khả năng Mỹ áp thuế khiến Ấn Độ rơi vào tình thế đặc biệt khó khăn khi New Delhi vẫn chưa hoàn tất thỏa thuận thương mại với Washington, đồng thời ngày càng phụ thuộc vào nguồn dầu thô từ Nga.

Tuy nhiên, các chuyên gia nói với CNBC rằng Ấn Độ không đủ khả năng thay thế toàn bộ lượng dầu nhập khẩu từ Moscow, đồng thời New Delhi cũng không có đủ “dư địa chính trị” để thực hiện điều đó dưới sức ép từ Mỹ.

“Tâm lý công chúng [tại Ấn Độ] đối với Mỹ đang chuyển biến theo hướng tiêu cực”, ông Harsh Pant, Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu và chính sách đối ngoại tại Observer Research Foundation, nói với CNBC. Theo ông, động thái áp thuế mới nhất của Mỹ sẽ chỉ “đẩy nhanh quá trình này”.

Sau cuộc chiến tại Iran, New Delhi đã thay thế phần lớn nguồn dầu từ Trung Đông bằng dầu Nga và một phần từ Venezuela. Theo dữ liệu của Kpler, dầu Nga chiếm hơn 50% lượng dầu thô Ấn Độ mua vào trong tháng 6 và tháng 7, trước khi giảm xuống hơn 40% trong tháng 8.

“Lần này, kỳ vọng được Washington công khai đưa ra là Mỹ muốn Ấn Độ dừng nhập khẩu dầu Nga, dù trực tiếp hay gián tiếp”, ông Arpit Chaturvedi, cố vấn Nam Á tại công ty tư vấn chiến lược Teneo, cho biết. Theo ông, yêu cầu này sẽ “tác động đến các lựa chọn kinh tế của Ấn Độ và là một yêu cầu khó để New Delhi đáp ứng”.

Tháng 8 năm ngoái, Mỹ áp mức thuế trừng phạt 25% đối với Ấn Độ vì nước này mua dầu Nga, nâng tổng mức thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ New Delhi lên 50%. Đến tháng 2, mức thuế được giảm xuống 18%, sau khi ông Trump tuyên bố Ấn Độ đã “đồng ý ngừng mua dầu Nga và mua nhiều hơn từ Mỹ cũng như có thể từ Venezuela”.

Tuy nhiên, New Delhi không xác nhận những chi tiết mà ông Trump đưa ra và khẳng định bảo đảm an ninh năng lượng là động lực duy nhất đằng sau chính sách mua dầu của nước này.

“Nguy cơ Mỹ tiếp tục áp thêm thuế đối với Ấn Độ - dù trong tương lai gần hay vào một thời điểm nào đó - đang trở thành trở ngại đối với việc hoàn tất thỏa thuận thương mại song phương”, ông Atman Trivedi, đối tác tại DGA Albright Stonebridge Group có trụ sở ở Washington, nói với CNBC.

Theo ông Trivedi, dù dự luật trao cho Tổng thống Mỹ một công cụ trừng phạt mới, ông Trump vẫn có quyền lựa chọn sử dụng hoặc không sử dụng công cụ này. Dự luật cũng bao gồm một số trường hợp ngoại lệ.

Ông cho rằng Chính phủ Ấn Độ nhiều khả năng sẽ “âm thầm tìm kiếm sự xác nhận” từ Nhà Trắng về khả năng được miễn trừ khỏi các biện pháp này.

Tham khảo CNBC