Phát hiện 'pháo đài' 600 ngôi nhà cổ đại, hé lộ lịch sử châu Âu sớm hơn 500 năm

Theo một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Antiquity, khu định cư này được bao bọc bởi hai vòng tròn khép kín, chứa khoảng 600 ngôi nhà, nằm trong quần thể pháo đài đồi Baltinglass – nơi có tới 13 đỉnh đồi. Địa hình hùng vĩ của khu vực phản ánh đúng tầm vóc của phát hiện mang tính đột phá này. Trước đó, nơi đây vốn đã nổi tiếng với các di tích khảo cổ đồ sộ từ thời kỳ Đồ Đá Mới sớm cho đến thời kỳ Đồ Đồng, bao gồm cả ngôi làng vừa được phát hiện.

Là cụm nhà ở cổ xưa và lớn nhất từng được ghi nhận, “Brusselstown Ring mang đến một trường hợp đặc biệt hấp dẫn để tìm hiểu về động lực hình thành khu dân cư ở Ireland trong thời kỳ Đồ Đồng”, các tác giả nghiên cứu cho biết.

Phát hiện này cho thấy “sự phát triển mang tính tiền đô thị ở Bắc Âu có thể đã diễn ra sớm hơn gần 500 năm so với nhận thức truyền thống”. Nói cách khác, các nhà khảo cổ đã tìm thấy một nguyên mẫu thành phố xuất hiện sớm hơn khoảng 500 năm so với những gì trước đây từng được công nhận.

Thành phố cổ xưa nhất Ireland

Tại hạt Wicklow, Ireland, cụm dân cư này nằm trong một công trình đồ sộ mang tên Brusselstown Ring. Cấu trúc bao gồm hai tuyến đắp đất: Một bao quanh toàn bộ ngôi làng và một tuyến nhỏ hơn nằm ở trung tâm gò đất.

Các khảo sát từ trên không cho thấy có khoảng 509 ngôi nhà phân bố ở khu vực ngoại vi của trung tâm thị trấn, dù chức năng chính xác của các vòng bao này vẫn chưa được xác định. Riêng tại khu vực trung tâm, các nhà nghiên cứu đã nhận diện được một cụm nhỏ gồm 98 ngôi nhà.

Phân tích niên đại bằng phương pháp carbon phóng xạ cho thấy khu định cư này có niên đại chắc chắn thuộc giai đoạn cuối thời kỳ Đồ Đồng và đầu thời kỳ Đồ Sắt (khoảng 3700–800 trước Công nguyên). Trên chuỗi các ngọn đồi lân cận, các nhà khảo cổ cũng nghi ngờ sự tồn tại của những khu bao khác. Cho đến nay, địa điểm có “mật độ nền nhà cao” này mới chỉ được khai quật bốn lần thông qua việc đào các rãnh thăm dò trên các bệ nhà.

Các tác giả nghiên cứu mô tả: “Rãnh khai quật số 1 cho thấy một lớp đá cuội phù hợp với mặt sàn, cùng bằng chứng của một sự kiện cháy lớn. Rãnh số 3 để lộ một phần của bếp lửa, được bao quanh bởi các lỗ cọc, trong khi rãnh số 2 và số 4 cung cấp bằng chứng về các hố và thêm những lỗ cọc tiềm năng khác. Đặc trưng như nhiều pháo đài đồi ở Ireland, các hiện vật thu được khá ít, chỉ bao gồm một số công cụ đá và đất sét bị nung cháy”.

Sự hiện diện của nguồn nước ngọt

Lịch sử văn minh nhân loại cho thấy nước luôn là nguồn tài nguyên thiết yếu. Đáng chú ý, các nhà khảo cổ còn phát hiện một cấu trúc có thể là bể chứa nước cổ xưa đầu tiên thuộc loại này tại Ireland. Công trình được mô tả là một “cấu trúc độc đáo được viền bởi những khối đá lớn”. Một dòng suối dường như đã chảy vào công trình này từ một mỏm đá, có khả năng cung cấp nước ngọt cho khu dân cư đông đúc.

Trước sự thịnh vượng và mức độ phát triển vượt thời đại của ngôi làng, các nhà khảo cổ đặt câu hỏi vì sao địa điểm này lại bị bỏ hoang. Khi đối chiếu phát hiện mới với các làng trên đỉnh đồi khác ở Ireland, họ cho rằng câu chuyện này phù hợp với bối cảnh suy thoái chung của khu vực. Cho đến nay, sự suy giảm này vẫn chưa được xác định là có liên quan đến biến đổi khí hậu.