Phía sau lệnh cấm phần mềm nguồn gốc Trung Quốc là cuộc tháo chạy hàng tỷ USD của các đế chế ô tô toàn cầu

Ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển giao đầy sóng gió. Những rào cản kỹ thuật hiện nay không còn nằm ở dung tích xi lanh hay hiệu suất pin, mà chuyển hướng sang những dòng mã lệnh ẩn sâu bên trong các phương tiện kết nối mạng. Quyết định siết chặt an ninh công nghệ của chính quyền Washington đã biến các phần mềm tưởng chừng vô hại thành rào cản pháp lý khổng lồ, buộc các nhà sản xuất ô tô phải tìm mọi cách lách qua khe cửa hẹp để duy trì sự hiện diện tại thị trường lớn bậc nhất thế giới.

Đạo luật an ninh mới

Căn nguyên của cuộc khủng hoảng pháp lý này xuất phát từ những quy định được thông qua vào tháng 1/2025 dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden. Chính sách này tiếp tục được duy trì dưới thời Tổng thống Donald Trump, mang theo mục tiêu tối thượng là ngăn chặn rủi ro rò rỉ dữ liệu nhạy cảm của người dùng Mỹ. Theo diễn giải pháp luật, Mỹ nghiêm cấm sử dụng hầu hết các phần mềm do Trung Quốc phát triển, bảo trì hoặc thuộc sở hữu của các thực thể có tỷ lệ cổ phần lớn từ quốc gia này.

Chiếc đồng hồ đếm ngược đã chính thức điểm khi lệnh cấm phần mềm sẽ giáng xuống các mẫu xe đời 2027. Đáng lo ngại hơn, những hạn chế khắt khe nhắm vào phần cứng sẽ nối gót có hiệu lực từ đời xe 2030. Áp lực thời gian đang đè nặng lên vai các nhà sản xuất, buộc họ phải lao vào một cuộc chạy đua xin cấp phép phức tạp chưa từng có nhằm giữ lại những dòng xe mang tính sống còn đối với doanh thu.

Chuỗi cung ứng ô tô gặp khó

Quy trình xin giấy phép ngặt nghèo đã lột trần một thực tế không thể chối cãi về mối quan hệ cộng sinh giữa chuỗi cung ứng ô tô Mỹ và Trung Quốc. Thương hiệu lâu đời Ford vừa phải xác nhận đã nộp đơn xin phép Bộ Thương mại Mỹ để cứu vãn tương lai của dòng xe thể thao đa dụng Lincoln Nautilus. Hãng xe này rơi vào tình cảnh trớ trêu khi phần mềm điều khiển dù được phát triển hoàn toàn tại Mỹ nhưng lại thực hiện công đoạn cài đặt tại nhà máy ở Trung Quốc. Việc nhập khẩu đời xe 2027 dự kiến bắt đầu vào tháng 1/2027 khiến Ford chỉ còn đếm từng ngày để hoàn tất các thủ tục rườm rà.

Cách đó nửa vòng trái đất, Volvo Cars cũng chung cảnh ngộ khi cơ cấu cổ đông do tập đoàn Geely chi phối đã biến họ thành mục tiêu bị soi xét. Dù tuyên bố đã nhận được giấy phép vào tháng 5/2026, hãng xe gốc Thụy Điển vẫn phải chật vật chứng minh toàn bộ dải sản phẩm bán tại Mỹ tuân thủ tuyệt đối các thông số kỹ thuật mới. Do quy trình thẩm định của giới chức Mỹ hoàn toàn khép kín, thị trường không thể thống kê chính xác có bao nhiêu cái tên đang nằm trên thớt. Những hãng xe chung hệ sinh thái Geely như Polestar hay thậm chí đại diện từ Mỹ như General Motors với mẫu Buick Envision cũng không nằm ngoài tầm ngắm của các cơ quan quản lý.

Dịch chuyển sản xuất trở lại Mỹ

Sự can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính đang ép ngành công nghiệp ô tô phải chi ra những khoản tiền khổng lồ để tái cấu trúc. General Motors đã phải nhượng bộ khi tuyên bố sẽ đưa dây chuyền sản xuất mẫu Buick Envision về lại bang Kansas từ năm 2028. Tập đoàn này đồng thời ra tối hậu thư yêu cầu mạng lưới nhà cung cấp phải dọn sạch linh kiện có yếu tố Trung Quốc vào năm 2027. Động thái này minh chứng cho sự đứt gãy không thể tránh khỏi của dòng chảy thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên, những nỗ lực bóc tách hiện tại dường như chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Các nhà phân tích từ công ty nghiên cứu thị trường Rhodium Group đã phát đi cảnh báo rằng lệnh cấm phần mềm mới chỉ là màn dạo đầu. Cuộc thanh lọc phần cứng trong tương lai sẽ còn tạo ra những nút thắt rườm rà hơn gấp bội, bào mòn thời gian và nguồn lực của các nhà sản xuất.

Từ góc độ thực tiễn, Hiệp hội các nhà cung cấp MEMA cũng lên tiếng đặt câu hỏi về tính khả thi của đạo luật này. Các chuyên gia trong ngành lập luận rằng trong một thế giới số hóa, cả phần cứng và phần mềm đều là sản phẩm trí tuệ của các nhóm kỹ sư đa quốc gia. Việc bóc tách rạch ròi nguồn gốc của từng đoạn mã nguồn không chỉ mang tính đánh đố về mặt kỹ thuật mà còn đe dọa làm tê liệt chuỗi cung ứng vi mạch của toàn bộ ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.