Sắp vận hành chính thức dự án 2.000 tỷ với 2 hầm xuyên núi nắn thẳng cung đường sắt đẹp nhất thế giới của Việt Nam

Đèo Khe Nét thuộc tuyến đường sắt Bắc - Nam. Lonely Planet từng xếp tuyến đường sắt này vào vị trí đầu tiên trong danh sách những hành trình tàu hỏa đẹp nhất thế giới.

Theo Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, đèo Khe Nét dài hơn 10km, đi qua địa bàn xã Đồng Lê và Tuyên Sơn, tỉnh Quảng Trị. Khu vực này có độ cao trên 700m so với mực nước biển, địa hình phức tạp và độ dốc lớn.

Đáng chú ý, trên toàn tuyến đèo có tới 43 đường cong nguy hiểm nối tiếp nhau. Đặc điểm địa hình khiến tốc độ tàu phải giới hạn dưới 30km/h để bảo đảm an toàn khi khai thác.

Đối với những đoàn tàu hàng có trọng tải lớn, việc vượt đèo cũng đặt ra yêu cầu đặc biệt trong tổ chức vận hành. Ngành đường sắt phải bố trí thêm một đầu máy phụ ở phía sau để hỗ trợ đoàn tàu vượt dốc. Sau khi tàu hoàn thành hành trình qua đèo, đoàn tàu còn phải dừng giữa khu gian để tách đầu máy đẩy, khiến thời gian chạy tàu kéo dài và phát sinh thêm chi phí vận hành.

Những hạn chế này là một trong những nguyên nhân khiến khu vực đèo Khe Nét trở thành điểm cần được cải thiện trên tuyến đường sắt Bắc - Nam.

Để xử lý điểm nghẽn, Dự án cải tạo đường sắt qua đèo Khe Nét được khởi công vào tháng 3/2024, với kinh phí hơn 2.000 tỷ đồng. Nguồn vốn thực hiện dự án gồm vốn vay ODA từ Quỹ Hợp tác phát triển kinh tế Hàn Quốc và vốn đối ứng của Chính phủ Việt Nam.

Thay vì tiếp tục khai thác cung đường đèo quanh co, phương án được triển khai theo hướng xây dựng tuyến mới, nắn thẳng hành trình bằng cách khoan 2 hầm đường sắt xuyên núi. Trong đó, hầm số 1 có chiều dài 580m và hầm số 2 dài 355m.

Khi tuyến mới được đưa vào khai thác, cự ly chạy tàu trên khu gian Kim Lũ - Đồng Chuối sẽ được rút ngắn gần 2km. Đồng thời, độ dốc tối đa giảm từ ≤17‰ xuống ≤13‰, tạo điều kiện để nâng tốc độ chạy tàu qua khu vực.

Hiệu quả khai thác cũng được thể hiện qua thời gian hành trình được rút ngắn đáng kể. Với tàu khách, thời gian chạy tàu dự kiến giảm từ 18 phút xuống còn 12 - 14 phút. Đối với tàu hàng, thời gian này giảm từ 25 phút xuống còn 15 - 18 phút.

Cùng với việc rút ngắn thời gian chạy tàu, năng lực thông qua khu gian Đồng Chuối - Kim Lũ cũng được nâng lên. Theo phương án khai thác, năng lực thông qua sẽ tăng từ 17,8 đôi tàu/ngày đêm lên khoảng 26,6 đôi tàu/ngày đêm.

Một thay đổi đáng chú ý khác nằm ở phương án bố trí đầu máy. Khi tuyến mới qua hầm được đưa vào vận hành, ngành đường sắt không còn phải bố trí đầu máy đẩy tại khu gian Đồng Chuối - Kim Lũ như hiện nay mà chỉ cần bố trí đầu máy đẩy tại khu gian Tân Ấp - Đồng Chuối. Tổng trọng đoàn tàu cũng tăng khoảng 300 - 400 tấn/đoàn, tùy theo từng loại đầu máy kéo tàu.

Việc hình thành tuyến mới qua hai hầm xuyên núi cũng sẽ thay đổi phương án tổ chức chạy tàu tại khu vực đèo Khe Nét. Đoạn tuyến cũ với những đường cong liên tục, thường được gọi là đoạn "cua bóng đèn", sẽ không còn giữ vai trò là tuyến chạy tàu chính như trước. Thay vào đó, các đoàn tàu sẽ khai thác tuyến mới qua hầm, qua đó rút ngắn hành trình, giảm độ dốc và cải thiện điều kiện vận hành. Đây được xem là bước cải thiện đáng kể đối với năng lực khai thác trên khu gian.

Trước khi chính thức đưa công trình vào khai thác, hầm đường sắt Khe Nét dự kiến được vận hành thử trong 6 ngày. Giai đoạn này nhằm kiểm tra các điều kiện cần thiết trước khi tổ chức chạy tàu chính thức trên tuyến đường sắt Bắc - Nam, đánh dấu bước chuyển trong phương án khai thác qua khu vực đèo Khe Nét.