Siêu hạ tầng đồng loạt ‘mở khóa’ những vùng đất mới

Đã qua 3/4 chặng đường của năm 2026 và chúng ta đang chứng kiến một nhịp đầu tư hạ tầng có quy mô đặc biệt lớn. Từ Hà Nội, TP. HCM đến các vùng kinh tế trọng điểm khác, hàng loạt dự án đường bộ, đường sắt, cầu vượt biển và các tuyến kết nối liên vùng được đồng loạt triển khai.

Điểm đáng chú ý là các công trình này không tồn tại độc lập mà đang hình thành một mạng lưới kết nối mới giữa đô thị - sân bay - cảng biển - trung tâm logistics - khu du lịch - các vùng đô thị mới.

Từ những đại công trường hạ tầng đến mạng lưới kết nối mới

Một trong những địa phương đang cho quyết tâm và tốc độ triển khai hạ tầng ấn tượng là Hà Nội khi nhiều dự án giao thông có khả năng tác động trực tiếp đến cấu trúc đô thị liên tiếp được khởi công.

Ngày 19/5/2026, Hà Nội khởi công dự án trục không gian Quốc lộ 1A đoạn từ Vành đai 1 đến nút giao Cầu Giẽ. Tuyến dài khoảng 36,3km, đi qua 18 phường, xã, tổng vốn gần 162.000 tỷ đồng và có mặt cắt ngang lên tới 90m. Dự án không chỉ mở rộng không gian và tăng tốc độ di chuyển mà còn góp phần phân bổ hợp lý lưu lượng giữa các tuyến vành đai và các khu vực trong thành phố, tạo thuận lợi kết nối lõi trung tâm với các đại đô thị lớn và khu vực phía Nam Hà Nội

Chỉ hơn một tháng sau, ngày 22/6, Hà Nội tiếp tục khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 303,5km, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 1,3 triệu tỷ đồng. Đây là chương trình đầu tư đường sắt đô thị có quy mô đặc biệt lớn, hướng tới hình thành mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn cho Thủ đô.

Ở cấp độ liên vùng, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh được khởi công ngày 12/4/2026 với chiều dài 120,2km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, tốc độ thiết kế tối đa 350km/h, được kỳ vọng sẽ tạo ra cuộc cách mạng di chuyển khi rút ngắn thời gian kết nối Hà Nội - Quảng Ninh xuống chỉ còn 23 phút.

Trong khi đó, bức tranh hạ tầng phía Nam cũng được bổ sung loạt dự án hạ tầng với quy mô lớn và khả năng tạo kết nối liên vùng chưa từng có. Ngày 1/7/2026, TP. HCM khởi công nhiều dự án trọng điểm, trong đó có tuyến đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu dài hơn 14km, quy mô 6 làn xe, gồm hơn 8km cầu vượt biển và gần 3,9km hầm, tổng vốn hơn 93.000 tỷ đồng; cao tốc đô thị Hồ Tràm - Long Thành dài khoảng 42km, tổng vốn gần 47.000 tỷ đồng; cùng tuyến TP .HCM - Mộc Bài và các công trình kết nối khác.

Nhìn riêng từng dự án, đây là những khoản đầu tư rất lớn cho giao thông. Nhưng khi đặt trên cùng một bản đồ, có thể thấy một xu hướng rõ hơn: Việt Nam đang chuyển từ đầu tư những tuyến đường giải quyết từng điểm nghẽn sang xây dựng các hành lang kết nối giữa những cực kinh tế mới.

Đường sắt tốc độ cao kết nối đô thị, cao tốc kết nối sân bay, cầu và tuyến ven biển kết nối đô thị với du lịch, cảng biển, trong khi các trục đường lớn mở rộng không gian phát triển của các thành phố. Đây chính là nền tảng để hạ tầng tạo ra tác động vượt xa phạm vi giao thông.

Khi hạ tầng không chỉ rút ngắn thời gian mà còn mở rộng không gian phát triển

Tác động quan trọng nhất của hạ tầng đối với nền kinh tế không chỉ nằm ở việc một tuyến đường giúp người dân đi nhanh hơn bao nhiêu phút, mà ở việc nó làm thay đổi bán kính hoạt động kinh tế của một đô thị đến đâu.

Một khu vực từng cách trung tâm 40-50km có thể trở nên gần hơn đáng kể nếu được kết nối bằng đường cao tốc hoặc đường sắt tốc độ cao. Khi thời gian di chuyển giảm, khoảng cách địa lý dần mất đi ý nghĩa tương đối. Người lao động có thể sinh sống ở một địa phương nhưng làm việc tại trung tâm khác; doanh nghiệp có thể mở rộng thị trường tuyển dụng; khách du lịch có thể tiếp cận điểm đến nhanh hơn; hàng hóa có thể di chuyển giữa cảng, sân bay, khu công nghiệp và trung tâm tiêu dùng với chi phí thấp hơn. Vì thế, hạ tầng đang tạo ra khả năng hình thành những cực tăng trưởng mới thay vì chỉ làm các cực hiện hữu hoạt động hiệu quả hơn.

Trường hợp Hà Nội - Quảng Ninh là một ví dụ điển hình. Khi thời gian di chuyển giữa hai khu vực được rút ngắn mạnh, quan hệ kinh tế giữa Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh có thể được đặt trong một không gian liên kết chặt chẽ hơn. Các đô thị không còn chỉ cạnh tranh về vị trí mà có thể bổ trợ lẫn nhau về nơi ở, việc làm, dịch vụ, công nghiệp, logistics và du lịch.

Tương tự, tại phía Nam, chuỗi kết nối TP. HCM - Long Thành - Hồ Tràm - Cần Giờ - Vũng Tàu đang được bổ sung nhiều mắt xích hạ tầng quan trọng. Khi các dự án hoàn thành, không gian phát triển phía Đông và phía Nam TP. HCM có thêm điều kiện kết nối với sân bay Long Thành, các đô thị ven biển, trung tâm du lịch và hệ thống cảng.

Đây cũng là cơ chế đã được chứng minh ở nhiều nền kinh tế châu Á.

World Bank đánh giá Nhật Bản là một trong những quốc gia tiêu biểu về phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), trong đó nhà ở, thương mại và dịch vụ được tập trung quanh các đầu mối giao thông. Hàn Quốc cũng thúc đẩy TOD nhằm tạo ra các khu đô thị tập trung quanh nhà ga và hành lang giao thông. Tại Trung Quốc, mô hình kết hợp giữa đường sắt và phát triển bất động sản từng được sử dụng để khai thác phần giá trị đất gia tăng quanh các tuyến giao thông, trong đó có trường hợp Thâm Quyến.

Điểm chung của những mô hình này là hạ tầng không được xem như một công trình độc lập, mà trở thành bộ khung để tổ chức lại không gian đô thị và phân bổ lại hoạt động kinh tế.

Đó cũng là lý do năm 2026 có thể trở thành một năm bản lề đối với quá trình tái cấu trúc không gian phát triển của Việt Nam.

Từ hạ tầng đến bất động sản: Giá trị sẽ dịch chuyển theo dòng người và dòng vốn

Với thị trường bất động sản, tác động của làn sóng đầu tư hạ tầng vì thế cần được nhìn theo một chuỗi dài hơn: hạ tầng cải thiện khả năng kết nối; rút ngắn thời gian di chuyển; mở rộng bán kính hoạt động kinh tế; hình thành dòng người, việc làm và dịch vụ mới; tạo nhu cầu về nhà ở, thương mại, văn phòng, logistics và du lịch; tái định vị giá trị bất động sản.

Đây cũng là lý do không nên hiểu đơn giản rằng “có đường mới thì giá đất sẽ tăng”.

Một tuyến đường đi qua một khu vực chưa có quy hoạch phát triển, thiếu việc làm, dân cư và tiện ích có thể tạo ra tác động hạn chế. Ngược lại, nếu hạ tầng giao thông đồng thời kết nối với một khu đô thị lớn, trung tâm thương mại, khu công nghiệp, cảng biển, sân bay hoặc điểm du lịch, hiệu ứng kinh tế có thể mạnh hơn nhiều.

World Bank cũng chỉ ra rằng đầu tư giao thông có thể làm gia tăng giá trị đất đai quanh các nút giao thông, nhưng việc biến phần giá trị gia tăng đó thành nguồn lực phát triển đòi hỏi quy hoạch sử dụng đất phù hợp và cơ chế khai thác giá trị đất.

Nhìn từ Việt Nam, một số dự án bất động sản lớn đang được đặt trong chính những hành lang hạ tầng mới này. Chẳng hạn, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh với nhà ga nằm ngay trong dự án Vinhomes Global Gate Hạ Long, mang đến
khả năng di chuyển thuận tiện cho cư dân, nguồn nhân lực và du khách.

Tại Cần Giờ, câu chuyện tương tự đang hình thành với sự xuất hiện đồng thời của tuyến đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ, cầu Cần Giờ và tuyến vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu, gắn liền với việc phát triển đô thị mà điển hình là dự án Vinhomes Green Paradise.

Sự hình thành của hạ tầng giao thông liên vùng cũng đang tái định nghĩa các động lực, khu vực tăng trưởng. Trong chu kỳ trước, lợi thế thường tập trung ở những khu vực đã phát triển và nằm gần trung tâm. Trong chu kỳ mới, lợi thế đang dịch chuyển về những nơi có khả năng trở thành nút giao của dòng người, dòng hàng hóa và dòng vốn. Đó có thể là khu vực quanh nhà ga đường sắt, các nút giao cao tốc, cửa ngõ sân bay, hành lang ven biển, trung tâm logistics hoặc những khu đô thị mới được kết nối đồng bộ với hệ thống hạ tầng vùng.

Vì vậy, điều đáng chú ý nhất từ làn sóng khởi công hạ tầng năm 2026 không phải là bao nhiêu kilomet đường được xây dựng hay bao nhiêu nghìn tỷ đồng được đầu tư. Giá trị lớn hơn nằm ở việc những công trình này đang vẽ lại bản đồ tiếp cận của nền kinh tế, đồng thời thay đổi không gian đô thị, kiến tạo các cực tăng trưởng mới.

Khi khoảng cách được rút ngắn, không gian kinh tế được mở rộng. Khi không gian kinh tế mở rộng, dòng người và dòng vốn có thêm lựa chọn. Và khi các dòng chảy đó tập trung vào những tọa độ có quy hoạch, hạ tầng, việc làm và hệ sinh thái đô thị đồng bộ, những cực tăng trưởng bất động sản mới có thể được hình thành. Nói cách khác, “siêu hạ tầng” không chỉ tạo ra những con đường mới. Nó có thể tạo ra những trung tâm phát triển mới của Việt Nam trong 10-20 năm tới.