Sóng thoái vốn Nhà nước: Đọc vị 'vòng đời' để xác định điểm vào - ra

Những phiên giao dịch đầu tiên của năm Dương lịch 2026 chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng tiền trên thị trường chứng khoán. Sau giai đoạn trầm lắng kéo dài từ cuối quý IV/2025, thanh khoản bất ngờ bùng nổ, nhiều nhóm cổ phiếu tăng mạnh, thậm chí liên tục “tím trần”. Một trong những từ khóa được giới đầu tư nhắc đến nhiều nhất trong giai đoạn này chính là Nghị quyết 79-NQ/TW về thoái vốn và cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước.

Chỉ trong một tuần, giá trị giao dịch bình quân trên sàn HoSE đã tăng vọt lên vùng 35.000-40.000 tỷ đồng/phiên. Dòng tiền quay trở lại không mang tính dàn trải, mà tập trung rõ rệt vào các doanh nghiệp có yếu tố Nhà nước, đặc biệt là những cái tên gắn với kỳ vọng thoái hoặc giảm tỷ lệ sở hữu trong thời gian tới.

Tuy nhiên, từ chính sách đến thực thi, từ kỳ vọng đến hiệu quả đầu tư thực tế, “sóng thoái vốn Nhà nước” chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản. Nghị quyết 79 đang tạo ra điều gì và nhà đầu tư cần tiếp cận con sóng này ra sao?

Nghị quyết 79 tác động gì tới thị trường chứng khoán?

Về bản chất, Nghị quyết 79 đặt trọng tâm vào việc thúc đẩy thoái vốn Nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty và doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm giữ chi phối, qua đó cơ cấu lại danh mục đầu tư công, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và mở rộng không gian cho khu vực tư nhân.

Khác với nhiều văn bản trước đây, Nghị quyết 79 nhấn mạnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thoái vốn, minh bạch hóa quá trình định giá và bán vốn, đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện. Thoái vốn không chỉ nhằm mục tiêu thu ngân sách, mà còn hướng tới tái phân bổ nguồn lực cho các lĩnh vực then chốt, bao gồm ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển hệ thống tài chính - ngân hàng, hạ tầng và các ngành nền tảng của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán trở thành kênh phản ánh sớm nhất kỳ vọng chính sách. Dòng tiền có xu hướng tìm đến những doanh nghiệp Nhà nước hoặc doanh nghiệp có vốn Nhà nước còn dư địa cải thiện quản trị, mở room sở hữu và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Những nhóm cổ phiếu nào đang tăng mạnh theo “key” Nghị quyết 79?

Ngay sau khi Nghị quyết 79 được ban hành, hàng loạt nhóm cổ phiếu liên quan đến câu chuyện thoái hoặc giảm vốn Nhà nước đã bứt phá mạnh.

Ở nhóm ngân hàng quốc doanh, chỉ trong vòng 5 phiên giao dịch, BIDV (BID) tăng tới 26,6%, Vietcombank (VCB) tăng 26,8% và VietinBank (CTG) tăng gần 14,6%, đồng loạt thiết lập các đỉnh lịch sử mới. Đây là nhóm được hưởng lợi trực tiếp từ cơ chế cho phép giữ lại lợi nhuận và nguồn thu thoái vốn để tăng vốn điều lệ, qua đó mở rộng dư địa tăng trưởng tín dụng.

Tại nhóm doanh nghiệp viễn thông - hạ tầng gắn với khối Nhà nước, các cổ phiếu trong hệ sinh thái Viettel cũng tăng mạnh. CTR tăng 20,7%, VTP tăng 19,8% và VGI tăng tới hơn 42% chỉ trong một tuần.

Nhóm cao su - khu công nghiệp cũng trở thành tâm điểm khi Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) tăng khoảng 25%, trong khi DPR, PHR lần lượt tăng trên 10%. Câu chuyện chuyển đổi đất cao su sang khu công nghiệp theo cơ chế giá thị trường được xem là “chìa khóa” mở ra dư địa tăng giá tài sản.

Ở nhóm dầu khí, các cổ phiếu như BSR, PLX cùng tăng trên 20%, còn GAS tăng tới 34%, phản ánh kỳ vọng vào vai trò chủ đạo của Nhà nước trong đảm bảo an ninh năng lượng và triển khai các dự án trọng điểm.

Điểm chung của các nhóm cổ phiếu này là đều gắn với tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 79: Tái cấu trúc sở hữu Nhà nước, minh bạch hóa quản trị và giải phóng nguồn lực bị “đóng băng” nhiều năm.

Nhìn lại lịch sử: Sóng thoái vốn từng tạo ra điều gì?

Dữ liệu lịch sử cho thấy, mỗi đợt thoái vốn Nhà nước lớn đều tạo ra những con sóng giá rất mạnh song không phải lúc nào cũng mang lại lợi nhuận bền vững cho nhà đầu tư.

Cuối năm 2016, SCIC cùng đối tác ngoại F&N hoàn tất thương vụ thoái vốn tại Vinamilk (VNM) với giá trị gần 11.300 tỷ đồng. Trước đó, cổ phiếu VNM đã tăng khoảng 2,5 lần từ đầu năm 2015. Tuy nhiên, sau khi thương vụ hoàn tất, cổ phiếu gần như đi ngang suốt nhiều năm và đến nay vẫn giao dịch quanh vùng giá cách đây gần một thập kỷ.

Tương tự, thương vụ Bộ Công Thương thoái vốn tại Sabeco (SAB) cho ThaiBev vào cuối năm 2017 từng đẩy giá cổ phiếu này tăng gần 3 lần chỉ trong một năm. Nhưng sau 8 năm đổi chủ, giá SAB hiện đã quay về gần mức thời điểm mới niêm yết (giảm tới 60%).

Trong khi Vinamilk chỉ có thể duy trì mức lợi nhuận ổn định, khó ghi nhận tăng trưởng đột biến thì Sabeco lại chịu tác động lớn khi các chính sách về thuế tiêu thụ đặc biệt, siết nồng độ cồn và cạnh tranh thị phần gay gắt.

Ngược lại, trường hợp Vinaconex (VCG) là một ngoại lệ hiếm hoi. Sau khi Nhà nước thoái vốn cho nhóm An Quý Hưng năm 2018, cổ phiếu này không chỉ tăng mạnh hơn 2 lần trước thoái vốn mà còn tiếp tục duy trì xu hướng đi lên nhờ cải tổ quản trị và chiến lược kinh doanh rõ ràng (giá hiện tại gấp 1,2 lần thời điểm cách đây hơn 7 năm).

Lịch sử cho thấy, giá cổ phiếu thường phản ánh kỳ vọng trước khi thoái vốn diễn ra, trong khi hiệu quả dài hạn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng cổ đông mới và năng lực tái cấu trúc doanh nghiệp.

Giới phân tích nói gì về cơ hội - rủi ro của làn sóng mới?

Theo ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Phân tích Chứng khoán Yuanta Việt Nam, Nghị quyết 79 tác động tới thị trường thông qua ba cơ chế chính: Giữ lại nguồn lực để tăng vốn, phân tách doanh nghiệp chiến lược - thương mại và khai thác hiệu quả quỹ đất theo giá thị trường.

Trong khi đó, ông Trần Đức Hiền - sáng lập Cộng đồng Đầu tư Go Invest, cho rằng nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước sẽ là trụ cột hưởng lợi rõ rệt nhất, do vừa giữ vai trò “xương sống” của nền kinh tế, vừa được tháo gỡ các nút thắt về vốn và quản trị.

Ông Lương Duy Phước - Giám đốc Nghiên cứu Thị trường Chứng khoán Kafi, cũng lưu ý rằng thoái vốn Nhà nước từng tạo ra các con sóng định giá rất lớn trong quá khứ. Tuy nhiên, quá trình này không thể diễn ra nhanh chóng và luôn tiềm ẩn độ trễ giữa kỳ vọng và thực tế.

Từ góc độ đầu tư, sóng thoái vốn Nhà nước luôn hấp dẫn bởi quy mô lớn và tác động lan tỏa mạnh. Tuy nhiên, đây cũng là con sóng đòi hỏi sự tỉnh táo cao độ.

Cơ hội nằm ở việc đón đầu kỳ vọng chính sách, đặc biệt với các doanh nghiệp thuộc ngành trọng điểm như ngân hàng, năng lượng, tài nguyên và hạ tầng - những lĩnh vực được định hướng gia tăng quy mô theo Nghị quyết 79.

Trong khi đó, rủi ro lại đến từ việc giá cổ phiếu đã phản ánh quá sớm kỳ vọng, trong khi quá trình thoái vốn thực tế có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí bị trì hoãn do vướng mắc pháp lý hoặc hiệu quả kinh doanh chưa đủ hấp dẫn.

Theo ông Phước, bài học từ VNM, SAB hay nhiều doanh nghiệp “khó bán” trong danh mục SCIC cho thấy không phải mọi doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao đều là câu chuyện đầu tư tốt. Điều quan trọng là phân biệt giữa kỳ vọng chính sách và năng lực nền tảng, giữa “sóng tin” và giá trị dài hạn.

Với nhà đầu tư, bắt sóng thoái vốn chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm kỷ luật chốt lời, hiểu rõ vòng đời của con sóng và lựa chọn đúng doanh nghiệp có khả năng thay đổi thực chất sau quá trình giảm tỷ lệ sở hữu vốn Nhà nước.