Việt Nam tăng gấp hơn 10 lần thị phần thương mại AI sau một thập kỷ, nhanh nhất thế giới

Việt Nam đang nổi lên là một trong những mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu khi thị phần thương mại các thiết bị liên quan đến AI tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% vào năm 2025.

Báo cáo cho thấy, sự bùng nổ của AI cùng với mạng lưới các hiệp định thương mại tự do trong hai thập kỷ qua đang tái định hình bản đồ thương mại châu Á. Những hành lang thương mại mới giữa Bắc Á và Đông Nam Á ngày càng trở nên rõ nét, đưa Việt Nam từ vị trí trung tâm lắp ráp truyền thống trở thành mắt xích có giá trị cao trong chuỗi cung ứng công nghệ.

Chuyểnđổi số và AI đang phát triển bùng nổ, nhưng không đồng nghĩa với việc năng suất và tăng trưởng kinh tế tăng tương ứng.

Theo ông Tim Evans, Tổng Giám đốc Điều hành HSBC Việt Nam, thương mại nội vùng châu Á đối với các sản phẩm liên quan đến AI như chip bán dẫn, linh kiện điện tử và thiết bị phục vụ công nghệ AI đã đạt gần 2.000 tỷ USD trong năm 2025, cao gấp đôi so với giai đoạn trước đại dịch. Nhóm hàng này hiện chiếm khoảng 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Á, tăng mạnh so với mức 19% cách đây 10 năm.

Đáng chú ý, hơn 30% hoạt động thương mại AI của khu vực hiện diễn ra ngay trong nội khối châu Á. Các chuỗi cung ứng mới đang được hình thành, kết nối chip nhớ từ Hàn Quốc, tấm bán dẫn tiên tiến của Đài Loan, thiết bị chính xác của Nhật Bản với năng lực lắp ráp, đóng gói và kiểm thử ngày càng mở rộng tại Đông Nam Á, trong đó Việt Nam là một điểm đến quan trọng.

Theo HSBC, Việt Nam không còn chỉ là một trung tâm lắp ráp chi phí thấp ở cuối chuỗi giá trị mà đang từng bước đảm nhận vai trò cao hơn. Quốc gia này nhập khẩu các linh kiện, bán dẫn và thiết bị công nghệ cao từ Hàn Quốc, Đài Loan, sau đó mở rộng quy mô sản xuất để xuất khẩu trở lại khu vực cũng như các thị trường quốc tế.

"Việt Nam đã trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất đa phương của châu Á. Các dòng chảy thương mại hai chiều ngày càng sâu sắc và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị AI đang được củng cố mạnh mẽ", ông Tim Evans nhận định.

Những số liệu thương mại gần đây cũng phản ánh rõ xu hướng này. Trong quý I/2026, Đài Loan lần đầu tiên ghi nhận thâm hụt thương mại theo quý với Việt Nam. Trong ba tháng tính đến hết tháng 5, kim ngạch nhập khẩu của Đài Loan từ Việt Nam tăng tới 173% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu nhờ các mặt hàng máy móc, thiết bị điện và điện tử.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam cũng ghi nhận tốc độ tăng nhanh nhất trong khu vực Đông Nam Á. Theo HSBC, điều này phản ánh mối liên kết sản xuất ngày càng chặt chẽ giữa hai nền kinh tế, đồng thời cho thấy Việt Nam đang đảm nhận vai trò ngày càng lớn trong khâu lắp ráp cuối cùng các thiết bị phần cứng máy tính và máy chủ AI.

Báo cáo cho rằng, sự thay đổi này đến từ cả lợi thế địa lý lẫn định hướng chính sách. Việt Nam đã ban hành chiến lược quốc gia phát triển ngành công nghiệp bán dẫn với mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư bán dẫn vào năm 2030, đồng thời xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực tăng trưởng mới.

Song song với đó, nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế cũng đang mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực đóng gói, kiểm thử chip, sản xuất điện tử và từng bước đưa hoạt động nghiên cứu, thiết kế sản phẩm đến Việt Nam.

Không chỉ có lợi thế về sản xuất, HSBC đánh giá Việt Nam còn sở hữu tiềm năng lớn để phát triển hệ sinh thái AI trong nước. Báo cáo cho biết tổng vốn FDI công bố vào lĩnh vực trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã vượt 270 tỷ USD trong năm 2025, trong đó Đông Nam Á ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.

Với quy mô dân số trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ nhanh cùng cộng đồng doanh nghiệp phát triển mạnh, Việt Nam được kỳ vọng vừa trở thành trung tâm sản xuất phần cứng AI, vừa là thị trường tiêu thụ các sản phẩm và dịch vụ AI trong khu vực.

Dù vậy, HSBC cũng lưu ý Việt Nam vẫn phải đối mặt với một số rủi ro như khả năng suy giảm đầu tư toàn cầu vào AI, các biện pháp siết kiểm soát xuất khẩu công nghệ hoặc biến động của thị trường bán dẫn.

Tuy nhiên, tổ chức này cho rằng triển vọng dài hạn vẫn rất tích cực khi các chuỗi cung ứng tiếp tục đa dạng hóa trên khắp châu Á, trong khi các hiệp định thương mại như RCEP và CPTPP tiếp tục góp phần giảm rào cản thương mại và thúc đẩy dòng vốn đầu tư.

Theo HSBC, thách thức lớn nhất của Việt Nam trong thập kỷ tới không chỉ là duy trì vai trò trong sản xuất phần cứng AI mà còn phải chuyển hóa lợi thế đó thành một hệ sinh thái AI hoàn chỉnh, kết hợp giữa hạ tầng số, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ, qua đó nâng cao năng suất của doanh nghiệp và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.